วิกฤต COVID-19 นั้นส่งผลกระทบไปแทบจะทุกอุตสาหกรรม ส่วนจะหนักหรือเบานั้นก็ขึ้นอยู่กับว่าเกี่ยวข้องกับการระบาดของโรคขนาดไหน

ต้องยอมรับว่าอุตสาหกรรมท่องเที่ยวเป็นอีกกลุ่มธุรกิจหนึ่งที่ได้รับผลกระทบเข้าเต็มๆ ทั่วโลก ชนิดที่เรียกว่า ยังไม่เห็นแสงสว่างที่ปลายอุโมงค์ตราบใดที่ยังไม่มีวัคซีนป้องกันโรคออกมา ตลาดท่องเที่ยวจะยังไม่สามารถกลับมาเหมือนเดิมได้ 100% เต็ม

แม้ว่าปัญหาเรื่องโรคระบาดมีมานานแล้วธุรกิจท่องเที่ยวก็สามารถปรับตัวจนสามารถอยู่ด้วยกันได้

ในอดีตที่ผ่านมาก็มีผลกระทบเกี่ยวกับเรื่องโรคระบาดเป็นครั้งคราว เช่น ซาร์ส หรือเมอร์ส เพียงแต่ COVID-19 นี้มีความแตกต่างกันตรงที่อาการของผู้ติดเชื้อและวิธีการดูแล กล่าวคือ คนเป็นโรคส่วนใหญ่ไม่แสดงอาการที่เห็นอย่างชัดเจน จึงไม่ระวังตัวซึ่งส่งผลทำให้การระบาดเป็นไปอย่างรุนแรงและรวดเร็ว

ศุภจี สุธรรมพันธุ์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร กลุ่มบริษัท ดุสิตธานี จำกัด (มหาชน) กล่าวถึงความแตกต่างของปัญหานี้ให้ฟังว่า วิกฤต COVID-19 ที่เกิดปัญหากับการท่องเที่ยวโดยตรง คือ ระยะฟักตัวของโรคนาน ที่สำคัญคือ บางคนที่ได้รับเชื้อแล้วไม่มีอาการ เพราะฉะนั้นวิธีการป้องกันที่ดีที่สุด คือทุกคนต้องอยู่กับที่ พอบอกว่าทุกคนต้องอยู่กับที่ ธุรกิจที่เกี่ยวข้องกับการบริการ อย่างเช่น การท่องเที่ยวก็หยุดอยู่กับที่ไปพร้อมกัน

“ที่ผ่านมาโรคระบาดอื่นๆ พอเราเห็นคนที่เป็นว่ามีอาการเราสามารถแยกและป้องกันได้แต่ COVID-19 ไม่สามารถทำได้ จึงจำเป็นต้องหยุดการเดินทางทั้งหมด ครั้นพอทุกอย่างหยุดนิ่งรายได้จากการท่องเที่ยวก็ไม่มาแน่ๆ เพราะรายได้ไม่มาก็ส่งผลกระทบเป็นลูกโซ่ต่อไป”

ถ้าเราสังเกตให้ดีจะพบว่าช่วง 4-5 ปีที่ผ่านมาธุรกิจท่องเที่ยวเป็นธุรกิจที่ทำรายได้และเติบโตสูงที่สุดธุรกิจหนึ่งในประเทศไทย ซึ่งส่งผลต่อการเจริญเติบโตของประเทศอย่างมาก เพราะว่ารายได้จากการท่องเที่ยวคิดเป็นตัวเลขประมาณ 18% ของ GDP

เพราะฉะนั้นในช่วงที่ผ่านมาจึงมีคนที่เข้ามาในตลาดนี้เป็นจำนวนมาก โดยหวังจะอาศัยการเติบโตของตัวเลขนักท่องเที่ยวที่เพิ่มขึ้น จึงกลายเป็นว่ามีซัพพลายเกิดขึ้นมากมาย และก็มีหลายรูปแบบมาก

ครั้นพอธุรกิจหยุดชะงัก คนที่ไม่ได้มีแผนสำรองก็เกิดปัญหาขึ้นทันที

“เมื่อต้นปีเรายังประกาศตัวเลขนักท่องเที่ยวอยู่ที่ 40 ล้านคน มาจนถึงปัจจุบันนี้เรามองว่ายังเต็มที่ก็ได้แค่ 10 ล้านคนหมายความว่าตัวเลขหายไป 3 ใน 4 และจำนวน 10 ล้านนี้ก็ต้องขึ้นอยู่กับว่าทางรัฐบาลจะสามารถเปิดท่องเที่ยวแบบ Bubble ได้หรือเปล่า เพราะตราบใดถ้าโลกนี้ยังไม่มีวัคซีนเราก็ไม่สามารถเปิดประเทศให้คนเดินเข้าออกแบบปกติได้เนื่องจากระบบสาธารณสุขของเราก็รับไม่ไหว

ส่วนการท่องเที่ยวในประเทศที่ต้นปีคาดการณ์ตัวเลขไว้ที่ 172 ล้านคน เพราะบางคนเที่ยวหลายครั้งต่อปี ปัจจุบันนี้ก็คาดว่าน่าจะเหลือประมาณแค่ 60 ล้านคน ซึ่งทางรัฐบาลเองก็พยายามใส่เม็ดเงินเข้ามากระตุ้นในอุตสาหกรรมนี้ สรุปสถานการณ์ท่องเที่ยวตอนนี้คือ Demand ลดลงมากกว่าครึ่ง Supply เท่าเดิมต้นทุนการบริหารสูงขึ้น ธุรกิจนี้เหนื่อยแน่นอน” คุณศุภจี เล่าถึงปัญหา

พร้อมกันนี้ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารกลุ่มบริษัท ดุสิตธานี จำกัด (มหาชน) ยังได้มองเทรนด์ของธุรกิจท่องเที่ยวในช่วงวิกฤต COVID-19 ทั้งระยะสั้นและระยะยาวไว้อย่างน่าสนใจด้วยกัน 7 เทรนด์ คือ

1. Short Excursion

ในช่วงของการฟื้นตัว ระยะแรกๆ ธุรกิจท่องเที่ยวจะเป็นการท่องเที่ยวด้วยรูปแบบการเดินทางด้วยรถยนต์ส่วนตัวมากที่สุดในรัศมีการขับรถไม่เกิน 200-300 กิโลเมตร การท่องเที่ยวที่เดินทางด้วยเครื่องบินจะยังไม่ได้รับความนิยมเหมือนเดิม เนื่องด้วยติดข้อจำกัดในหลายๆ ด้าน

เพราะฉะนั้นการท่องเที่ยวสถานที่ใกล้ๆ จะมีโอกาสฟื้นตัวก่อน ขณะที่แหล่งท่องเที่ยวที่ต้องพึ่งพาสายการบินจะฟื้นตัวได้ช้ากว่า

2. Wellness, Health & Hygiene

แนวโน้มการท่องเที่ยวจากนี้ไป 3 คำที่จะมีอิทธิพลเพิ่มมากขึ้นอย่างมากก็คือ Wellness, Health และ Hygiene ซึ่งจะเป็นปัจจัยที่นักท่องเที่ยวทั่วโลกให้ความสำคัญอย่างมาก

“เพราะฉะนั้น จังหวะนี้เป็นโอกาสอันดีที่จะ Rebranding ประเทศไทย โดยใช้จุดเด่นจากการที่เราสามารถบริหารจัดการการระบาดของโรคได้ดี เราควรจะเอาเรื่องนี้มาเป็นจุดขายใหม่ ควรจะขายคำว่า Wellness Health และ Hygiene ซึ่งเป็นบริบทใหม่ที่มาพร้อมกันแยกกันไม่ได้ ถ้าเราทำเรื่องนี้ได้ชัดเจนและเร็วมันอาจจะช่วยทำให้เราสามารถทำ Travel Bubble ได้”

นอกจากนี้ ศุภจียังกล่าวเสริมว่า การทำ Travel Bubble กับประเทศที่มีขนาดใหญ่มากอย่าง เช่น ประเทศจีน ภาครัฐไม่จำเป็นต้องเจรจาพร้อมกันทีเดียวทั้งประเทศ แต่สามารถเลือกเจรจาเป็นเมืองหรือมณฑลๆ บางครั้งจะเป็นการดีกว่า

3. Regionalization VS Globalization

ส่วนของพฤติกรรมการเดินทางด้วยเครื่องบิน วิกฤต COVID-19 ครั้งนี้ ทำให้เส้นทางการบินสามารถแบ่งออกเป็น 2 กลุ่ม คือ ระยะสั้นกับระยะยาว ซึ่งศุภจีใช้คำอธิบายว่า Regionalization VS Globalization

“ตอนนี้คนที่เดินทางส่วนใหญ่ต่อให้มีการเปิดการเดินทางระหว่างประเทศ ก็เชื่อว่าเส้นทางการบินจะอยู่ประมาณเดินทางบนเครื่องบินไม่เกิน 2.5 ชั่วโมง การกลับมาของธุรกิจสายการบินในระยะแรกจะไม่ใช่การเดินทางที่มาจากสถานที่ไกลๆ จุดนี้จะทำให้เราต้องมารวบรวมเพื่อทำความเข้าใจ กลุ่มเป้าหมายใหม่ที่จะมาเพื่อที่จะทำอะไร Package ให้โดนใจคนกลุ่มนี้ก่อนต้องเข้าใจบริบทของคนกลุ่มนี้ก่อน”

4. Rise of Asia

อีกเรื่องที่น่าสนใจก็คือ การเจริญเติบโตของเอเชียหรือ Rise of Asia ซึ่งจากสถิติพบว่าปัจจุบันตัวเลขการเติบโตจากฝั่งนี้มีสูงที่สุด และเป็นการเติบโตจากกลุ่ม Middle Income ดังนั้นถ้าผู้ประกอบการท่องเที่ยวเข้าใจบริบทตรงนี้ก็สามารถที่จะเจาะกลุ่มเป้าหมายใหม่ๆ ได้

“ตอนนี้อย่าเพิ่งมองไกลมาก ดูแค่รอบข้างก่อน เราอาจจะต้องย้อนกลับมามองโปรแกรมที่ Connect กับคนที่อยู่ในอาเซียน เช่น สิงคโปร์, เวียดนาม ซึ่งอาจจะทำให้เรามีการเติบโตเพิ่มมากขึ้น”

5. Technology & Digital Platform

หลัง COVID-19 เทคโนโลยีและดิจิทัล แพลตฟอร์ม จะเข้ามามีบทบาทอย่างมากในอุตสาหกรรมท่องเที่ยว โดยไม่สามารถที่จะหลีกเลี่ยงได้เหมือนสมัยก่อนอีกต่อไป เพราะว่าคนเริ่มมีความมั่นใจในการใช้เทคโนโลยีมากขึ้นจากวิกฤตโควิดครั้งนี้ เพราะฉะนั้นผู้ประกอบการสามารถเอาเทคโนโลยีใหม่ๆ มาช่วยใช้ทำให้การเดินทางเป็นลูกผสมในลักษณะของไฮบริดมากขึ้น

“ยกตัวอย่างการจัดงานประชุมสัมมนา ในอนาคตอาจจะไม่มีคนมาเป็นหมื่นคนแล้วก็ได้ เพราะฉะนั้นผู้ประกอบการจะต้องเอาเทคโนโลยีเข้ามาช่วย คนอาจจะเดินทางมาดูจริงๆจำนวนหนึ่งที่เหลือทำเป็น Virtual เสริม ผู้ประกอบการยุคใหม่จะต้องเข้าใจเพื่อที่จะสามารถตอบโจทย์ความต้องการที่เปลี่ยนไปตรงนี้ได้

การทำแผนระยะสั้นที่เป็น Travel Bubble ต้องเข้าใจตลาด ระยะแรกต้องเน้นการเดินทางในรูปแบบที่มีความจำเป็นต้องเดินทางจริงๆ เช่น เดินทางเพื่อธุรกิจหรือทางการทูต หรือในเรื่องของงานที่ต้องการความเชี่ยว ชาญบางอย่างซึ่งต้องเดินทางเพื่อไปทำงาน ตรงนี้จะเป็นแผนระยะสั้น ส่วนแผนระยะยาวกลุ่มของการเดินทางเพื่อธุรกิจจะลดลงอย่างมาก เพราะ 1. บางธุรกิจก็เริ่มที่จะลดต้นทุนในเรื่องของการเดินทางลงเนื่องจากมีเทคโนโลยีสามารถเข้ามาแบ่งเบาภาระได้ ดังนั้นเราจะต้องพยายามทำความเข้าใจกับกลุ่มลูกค้าของเราหลังจากวิกฤตโควิด-19 และสังเกตให้ดี ระยะสั้นลูกค้าจากต่างชาติยังไงก็ยังเป็นกลุ่มนักธุรกิจ แต่ถ้าในระยะยาวที่เชื่อว่ากลุ่มนักธุรกิจจะน้อยกว่าแน่นอน”

6. Consolidation

ผลกระทบจาก COVID-19 จะทำให้การทำ Consolidation มีมากขึ้นในธุรกิจนี้ เพราะว่ามีผู้ประกอบการบางส่วนที่ไม่สามารถทำธุรกิจต่อไปได้ทำให้จะมีการซื้อขายเกิดขึ้น ในส่วนของการลงทุนก็จะมีทั้งในรูปแบบของกองทุน, รูปแบบสถาบันขนาดใหญ่เข้ามาลงทุน และที่มาจากนักธุรกิจที่มีทุนและอยากที่จะเข้ามาในอุตสาหกรรมการท่องเที่ยว

7. Sustainable Tourism

อีกหนึ่งเทรนด์สำคัญก็คือ อุตสาหกรรมท่องเที่ยวจะเริ่มโฟกัสในส่วนที่เป็นการท่องเที่ยวแบบยั่งยืนเพิ่มมากขึ้น ต่อให้มีเรื่องของต้นทุนที่เพิ่มมากขึ้นก็ตาม แต่ก็เป็นสิ่งผู้ประกอบการทุกคนจำเป็นที่ต้องทำ

“อย่างที่เราคุยกันว่าข้อดีของการมี COVID-19 เกิดขึ้นมาทำให้คนตระหนักรู้ และรับรู้คุณค่าของวิธีปฏิบัติ ทำให้คนเห็นคุณค่าของธรรมชาติโดยเฉพาะกับธุรกิจท่องเที่ยว ทำให้คนเห็นคุณค่าของสิ่งที่อยู่รอบตัวเรา ก่อนที่จะมีวิกฤตโรคระบาดครั้งนี้ เราทุกคนล้วนถูกผลักดันในเรื่องของความต้องการด้านการเจริญเติบโตของธุรกิจ เรามองไปที่เป้าหมายทางธุรกิจมาก เราจะต้องไปข้างหน้าเราจะต้องวิ่งด้วยความเร็วสูงสุด เร็วจนไม่มีเวลาที่จะมาหยุดพักและมองว่าจริงๆ แล้วรอบๆ ตัวเรา เราได้ใช้เวลาอย่างคุ้มค่าไปหรือเปล่า เราได้ใช้ทรัพยากรเกินพอดีไปหรือไม่ พอเราถูกบล็อกจาก COVID-19 เราเริ่มเห็นความสำคัญของสิ่งรอบข้าง ทำให้เราเห็นคุณค่าของสิ่งรอบตัวมากยิ่งขึ้น

ทั้งหมดนี้ส่งผลกับการทำให้เรื่องของการรักษาธรรมชาติและสิ่งแวดล้อมไปในทางที่ดีขึ้น เชื่อว่าหลังจากการที่เราคลายล็อกแล้วกลับมาท่องเที่ยวตามปกติได้ใหม่ คนส่วนใหญ่จะมีจิตสำนึกในเรื่องของการอนุรักษ์สิ่งแวด ล้อมทางธรรมชาติที่ดีขึ้น เพราะเท่ากับว่าตอนนี้ธรรมชาติก็ได้พักฟื้นเหมือนกัน ทุกอย่างจึงกลับมาดีขึ้นสวยขึ้น เชื่อว่าการเปิดให้กลับมาท่องเที่ยวอีกครั้งจะเป็นการกระตุ้นตลาดในเรื่องของ Circular Economy จะถูกหยิบยกขึ้นมาพูดถึง เป็นในเรื่องของการท่องเที่ยวแบบยั่งยืนจะถูกหยิบมาใช้มากขึ้น วิกฤตครั้งนี้จะสอนคนให้รู้ว่าเราควรจะใส่ใจและให้คุณค่ากับเรื่องของทรัพยากรธรรมชาติมากยิ่งขึ้น”