เปิดสูตร 72-18-10
ตัวเลขในใจของคุณบัณฑูร ที่จะใช้กับ Nan Sandbox ครั้งนี้ก็คือ 72-18-10 หรือการจัดสรรที่ดินป่าสงวนในจังหวัดน่านหลังการปฎิรูป 72% ของพื้นที่จะต้องคงความเป็นป่าที่มีต้นไม่ใหญ่ปกคลุมอยู่ 18% ของพื้นที่จะต้องกลับมาเป็นป่าที่มีต้นไม้ใหญ่ แต่อนุญาติให้ปลูกพืชเศรษฐกิจใต้ต้นไม้ใหญ่ได้ และ 10% ที่เหลือคือพื้นที่ที่ยอมให้ปลูกพืชเศรษฐกิจเต็มที่
แต่ยังคงเป็นป่าสงวนตามกฏหมาย
นั่นหมายความว่า หลังกระบวนการเปลี่ยนแปลงในโมเดล Nan Sandbox เกษตรกรจะต้องมีการคืนพื้นที่การเกษตรที่เคยเป็นป่ากลับคืนให้แก่ภาครัฐ
“ตัวเลขนี้น่าจะเป็นการพบกันครึ่งทางระหว่างภาตรัฐกับเกษตร จังหวัดน่านได้พื้นที่ป่าคืนมาบ้าง แต่เกษตรกรยังมีสิทธิทำมาหากินในพื้นที่ป่าสงวนที่มีต้นไม้สูง 18% แต่จะเป็นการทำเกษตรในรูปแบบที่แตกต่างจากเดิม เช่นปลูกส้มแล้วอ้างว่าเป็นต้นไม้สูงแบบนี้ทำไม่ได้ รวมถึงไม่ใช่การปลูกพืชเชิงเดี่ยวเช่น ข้าวโพดหรือกะหล่ำ เพราะทำแบบนี้ตัวเลขคำนวณตัวเลขรายได้ออกมาแล้ว เกษตรอยู่ไม่ได้ในพื้นที่ที่มีจำกัดอย่างนี้”
คุณบัณฑูร ย้ำว่าการแก้ปัญหาครั้งนี้เป็นการหาทางออกเพื่อให้ภาครัฐสามารถรักษาป่าไม้ให้คงไว้ ขณะเดียวกันก็เป็นการรักษาปากท้องของประชาชนให้มีรายได้เพียงพอต่อการดำรงชีพ เพราะหากภาครัฐรักษาป่าเพียงอย่างเดียว แต่ไม่รักษาปากท้องประชาชน ทุกอย่างจะล้มหมดประเทศจะไม่มีความหมายอีกต่อไป
ระหว่างนี้คงต้องรอให้แต่ละตำบลสรุปตัวเลขรายได้และพื้นที่ทำการเกษตรของแต่ละครอบครัว เพื่อนำมาคำนวนว่าแต่ละครอบครัวจะมีพื้นที่การเกษตรลงลดมากน้อยเพียงใด จากนั้นจึงสร้างกิตการ่วมกัน
“ขั้นแรกต้องหาข้อตกลงร่วมกันให้ได้ เพื่อ Set Zero และเริ่มต้นใหม่ ตกลงกันให้ได้ เอาตัวเลขที่เป็นจริงมาคุยกัน ถ้าไม่ใช่ก็กลับไปทำมาใหม่ ต้องไปเอาตัวเลขที่รัฐบาลรับได้ แต่บอกไม่ได้ว่าตัวเลขนั้นคือเท่าไหร่ ผมมองว่าเราต้องพบกันครึ่งทาง"