วงการโทรคมนาคมบ้านเราน่าจะมีสันและคึกคักเป็นพิเศษอีกครั้ง เมื่อการประมูลคลื่นความถี่รอบใหม่ คือ 900 MHz และ 1800 MHz ซึ่งเป็นคลื่นความถี่ที่ดีแทคใช้ในการให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ 2G และ 4G ภายใต้สัมปทานและจะหมดในปี 2561

นั่นจะทำให้ตัวที่เป็นคลื่นสัมปทานจะหมดลง และอุตสาหกรรมก็เข้าสู่รูปแบบของใบอนุญาตอย่างเต็มรูปแบบ เอาเป็นว่าในครั้งนี้ดีแทคมีความจำเป็นอย่างยิ่งในการเข้าร่วมการประมูลเพื่อให้ได้มาซึ่งคลื่นดังกล่าว เพื่อดำเนินธุรกิจต่อไป

สำหรับเงื่อนไขในการประมูลครั้งนี้ก็ไม่ได้เหมือนกับการประมูลครั้งก่อน เพราะมีการนำเอาราคาการประมูลครั้งก่อนในปี 2558 มาเป็นราคาตั้งต้น ด้วยเหตุผลหลายๆ อย่างไม่ว่าจะเป็น ความต้องการให้ได้เม็ดเงินจากการประมูลสูงสุด และอาจมองว่าการประมูลครั้งก่อนมีราคาที่ค่อนข้างสูงเลยน่าจะหยิบเอามาเป็นมาตรฐานในการประมูลครั้งนี้

แต่อย่าลืมว่าการประมูลครั้งก่อนนั้นมีผู้เข้าร่วมมากกว่าสามผู้เล่นหลัก จนทำให้มีการสู้ราคากันค่อนข้างดุเดือด จนผู้เล่นน้องใหม่อย่าง JAS ก็ได้คลื่น 900 MHz ไปครอง แต่สุดท้ายก็ไม่มีความสามารถในการชำระเงินจนต้องคืนคลื่นดังกล่าวไป 

งานนี้ ดีแทค จึงต้องมีความละเอียดอ่อนในการเข้าร่วมประมูล และศึกษาข้อมูลอย่างละเอียดถี่ถ้วน โดยทาง ดีแทค ได้ให้ทาง เนร่าศึกษา “ความเสี่ยงจากการประมูลคลื่นความถี่ทำให้ประเทศไทยประสบกับการใช้งานดาต้าที่ช้า” โดยมี โดยริชาร์ด มาร์สเดน กรรมการผู้จัดการ และฮานส์อีลเล ที่ปรึกษาอาวุโส มาเป็นผู้ให้ข้อมูลในครั้งนี้

การออกแบบการประมูลในชั้นแรกของ กสทช. มีข้อเสนอซึ่งผู้เขียนคิดว่าอาจทำให้เกิดข้อโต้เถียง 2 เรื่อง เนื่องจากข้อเสนอดังกล่าวไม่สนับสนุนกระบวนการจัดสรรคลื่นความถี่ที่มีประสิทธิภาพ กรณีที่มีผู้เข้าร่วมประมูลน้อยราย จะไม่นำคลื่นความถี่บางช่วงเข้ามาประมูล (ที่เรียกว่ากฎ N-1) และกำหนดราคาตั้งต้นที่สูงเป็นพิเศษ โดยอ้างอิงจากราคาในการประมูลเมื่อปี 2558 ข้อกำหนดในการประมูลนี้มีขึ้นเพื่อให้ได้เงินจากการประมูลสูงสุด แต่อย่างไรก็ดี การกำหนดเช่นนี้อาจทำให้เกิดผลที่เสียคือ

• ได้เงินจากการประมูลน้อยลง
• มีคลื่นความถี่ที่ไม่สามารถประมูลได้
• ตลาดที่ไม่มีประสิทธิภาพ
• และผู้ให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่ต้องแบกรับภาระทางการเงิน

กฎ N-1 อาจทำให้คลื่นความถี่ที่มีค่าไม่สามารถนำไปประมูลได้

เพื่อทำเกิดการแข่งขันกันในการประมูล กสทช. จะนำบล็อก 2x15 ของคลื่นความถี่ย่าน 1800 MHz มาประมูลน้อยกว่าจำนวนผู้เข้าประมูลที่มีคุณสมบัติครบถ้วน 1 บล็อก ดังนั้น ในกรณีที่มีแต่เฉพาะเอไอเอส ดีแทค และทรูเข้าร่วมประมูล ก็จะมีนำคลื่นความถี่เพียงสองบล็อกมาประมูล ในกรณีที่เฉพาะดีแทคเข้าร่วมประมูลคลื่นความถี่ในบล็อกดังกล่าวเพียงผู้เดียว อนุมานจากหลักเกณฑ์การประมูลได้ว่าจะมีการนำคลื่นความถี่เพียงแค่ 2x15 MHz ออกมาประมูลนั่นหมายความว่า คลื่นความถี่ที่ใช้ในการให้บริการโทรศัพท์เคลื่อนที่อันมีความสำคัญยิ่งต่อผู้บริโภคชาวไทยนั้นย่อมไม่ถูกนำมาใช้ให้เกิดประโยชน์ในตลาด และเก็บไว้โดยไม่มีกำหนด ข้อเสนอของ กสทช. ไม่ได้คำนึงถึงผลกระทบที่อาจเกิดขึ้นกับการแข่งขันในตลาดปลายน้ำ จากการไม่นำคลื่นความถี่ออกมาประมูล 

ในการประมูลในปี 2558 เอไอเอสและทรูต้องใช้เงินจำนวนมากเพื่อประมูลคลื่นความถี่เนื่องจากผู้ให้บริการทั้งสองรายน่าจะมองเห็นถึงความจำเป็นอย่างยิ่งที่จะต้องใช้คลื่นความถี่ดังกล่าวในการให้บริการ 4G ในการประมูลครั้งนี้ ดีแทคในฐานผู้ให้บริการอีกรายอาจตกอยู่ในสภาวะที่ “ต้องเข้าร่วมประมูล” เท่านั้น การนำคลื่นความถี่ออกไปจากตลาดย่อมก่อให้เกิดการแข่งขันในการประมูลที่สูงขึ้นกว่าระดับดุลยภาพ อีกทั้งยังก่อให้เกิดความเสี่ยงว่าดีแทคอาจไม่ได้คลื่นความถี่ใด ๆ เลย อาจทำให้เกิดข้อกังวลของแข่งขันในตลาดโทรศัพท์เคลื่อนที่ในประเทศไทยในอนาคต เนื่องจากการที่ไม่มีคลื่นความถี่สำหรับการให้บริการ 4G อย่างเพียงพอ

ราคาตั้งต้นการประมูลที่สูงอาจไม่ทำให้เกิดแรงจูงใจในการเข้าร่วมประมูล และนำไปสูงผลลัพธ์ที่เป็นผลเสียต่อผู้ใช้บริการชาวไทย เมื่อเร็ว ๆ นี้ทางเนร่าได้มีทำการศึกษาสำหรับ GSMA ในหัวข้อเกี่ยวกับการกำหนดราคาคลื่นความถี่ที่มีประสิทธิภาพ ซึ่งเป็นการชี้ให้เห็นถึงความสัมพันธ์ระหว่างค่าคลื่นความถี่ที่สูง คุณภาพโครงข่ายที่ต่ำลง และค่าบริการที่สูงขึ้น ความเคลื่อนไหวในตลาดของประเทศไทยสอดคล้องกับความสัมพันธ์เช่นว่านี้

• ประเทศไทยเป็นหนึ่งในประเทศที่มีค่าคลื่นความถี่สูงที่สุดในโลก

• ผู้ใช้บริการชาวไทยได้จ่ายค่าใช้บริการดาต้าสำหรับโทรศัพท์เคลื่อนที่แพงกว่าประเทศเพื่อนบ้านในเอเชียหลายๆ ประเทศ

• ข้อมูลจาก OpenSignal แสดงให้เห็นว่าความเร็วและคุณภาพของโครงข่าย 4G ในไทยล้าหลังกว่าประเทศในระดับเดียวกัน

จากการประมาณการอย่างระมัดระวังและมีเหตุผลแสดงให้เห็นว่า การลดราคาตั้งต้นในการประมูลที่จะมาถึงนี้สามารถนำไปสู่การลดราคาค่าบริการดาต้าสำหรับโทรศัพท์เคลื่อนที่ซึ่งคิดเป็นประโยชน์ที่ผู้บริโภคจะได้รับอย่างน้อย 3,643 บาทต่อประชากรหนึ่งคน ภายในระยะเวลา15 ปีของใบอนุญาต

รายงานฉบับนี้แนะนำให้ยกเลิกการใช้กฎ N-1 และตั้งราคาตั้งต้นการประมูลที่สมเหตุสมผล ซึ่งในที่สุดแล้วจะเป็นประโยชน์ต่อผู้บริโภคชาวไทยและเศรษฐกิจองค์รวม

ในการประมูลในอนาคต กสทช. ควรพิจารณา แบ่งย่อยช่วงคลื่นความถี่มาประมูล ให้มากกว่าการประมูลจำนวนมากต่อใบอนุญาต โดยยังสามารถนำมารวมเป็นช่วงคลื่นที่ติดกันได้ วิธีการนี้ได้รับการนำมาใช้งานโดยหลายองค์กรกำกับดูแลทั่วโลก ซึ่งเป็นวิธีที่ทำให้ผู้ให้บริการมีความยืดหยุ่นสูงสุดในการกำหนดเป้าหมายจำนวนคลื่นความถี่ที่ตนเองต้องการและเพิ่มการแข่งขันในการประมูลของช่วงความถี่ที่เพิ่มขึ้น แม้ว่าจะมีผู้เข้าร่วมประมูลน้อยราย