ทุกวันนี้ผู้คนใช้ชีวิตบนโลกออนไลน์แทบตลอดเวลา ไม่ว่าจะโอนเงิน ซื้อของ ทำงาน หรือเสพข่าวสาร สำหรับองค์กรที่ดูแลโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของประเทศอย่าง AIS ซึ่งมีฐานลูกค้ารวมกว่า 53.9 ล้านราย (ข้อมูล ณ มิถุนายน 2569) จำนวนผู้ใช้งานที่มหาศาลเป็นเพียงภาพสะท้อนของการเติบโตทางเทคโนโลยี ทว่าคุณภาพชีวิตหลังจากเกิดการเชื่อมต่อต่างหากที่เป็นความท้าทายที่แท้จริง เมื่อลูกค้าใช้ชีวิตบนโครงข่ายในทุกจังหวะของชีวิต สัญญาณที่แรงและครอบคลุมจึงยังไม่เพียงพอ ผู้ใช้งานจะต้องสามารถโลดแล่นบนโลกออนไลน์ได้อย่างปลอดภัยและมั่นใจด้วย สิ่งนี้กลายมาเป็นโจทย์ธุรกิจที่ทำให้ AIS เดินหน้าสำรวจสุขภาวะดิจิทัล หรือความพร้อมในการใช้ชีวิตบนโลกออนไลน์ของคนไทยอย่างเป็นระบบต่อเนื่องมาเป็นปีที่ 4 ผ่านดัชนีชี้วัด Thailand Cyber Wellness Index 2026 หรือ TCWI 2026
การสำรวจในครั้งนี้ครอบคลุมกลุ่มตัวอย่าง 77,492 คนทั่วประเทศ โดยวัดผล 7 ด้านสำคัญ ได้แก่ การใช้งานดิจิทัล, ทักษะดิจิทัล, การสื่อสารและการทำงานร่วมกัน, อัตลักษณ์และสิทธิ์บนโลกดิจิทัล, ความปลอดภัยและความมั่นคง, การกลั่นแกล้งบนโลกไซเบอร์ และความสัมพันธ์ดิจิทัล ผลสำรวจนี้จะทำหน้าที่คล้าย Customer Insight ระดับประเทศที่บอกว่าผู้ใช้กลุ่มใดเสี่ยงเรื่องใด และควรลงทุนด้านการเรียนรู้ตรงจุดไหนก่อน เหมือนการแบ่งกลุ่มลูกค้าเพื่อออกแบบบริการให้ตรงความต้องการ
สายชล ทรัพย์มากอุดม หัวหน้าคณะผู้บริหารด้านสื่อสารองค์กร AIS กล่าวว่า “วันนี้โจทย์ของประเทศไทยจำเป็นต้องขยับจากการทำให้คนเข้าถึงและใช้เทคโนโลยีเป็น ไปสู่การสร้างคนไทยให้คิดเป็น ตรวจสอบเป็น ปลอดภัยเป็น และรับผิดชอบต่อผู้อื่นเป็น เพราะทักษะเหล่านี้คือพื้นฐานสำคัญของการใช้ชีวิตในยุคที่ AI ข้อมูลข่าวสาร และภัยออนไลน์เข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน”
เปิด 5 สถานการณ์สำคัญที่คนไทยกำลังเผชิญบนโลกดิจิทัลในวันนี้
1. สุขภาวะดิจิทัลสูงสุดในรอบ 4 ปี ขณะที่ 1 ใน 6 ยังต้องเร่งพัฒนา
คะแนนเฉลี่ยสุขภาวะดิจิทัลของคนไทยเพิ่มจาก 0.51 ในปี 2566 เป็น 0.724 ในปี 2569 ภาพรวมของประเทศจึงขยับสู่ระดับก้าวหน้า อย่างไรก็ดี คนไทย 1 ใน 6 ยังอยู่ในกลุ่มที่ต้องพัฒนาความรู้และทักษะเพิ่มเติม
ในชีวิตจริง คนกลุ่มนี้อาจเป็นพ่อแม่ เพื่อนร่วมงาน หรือลูกค้าที่ใช้แอปธนาคาร แชต และโซเชียลมีเดียทุกวัน สำหรับธุรกิจที่ให้บริการคนทั้งประเทศ สัดส่วน 1 ใน 6 คือกลุ่มที่ต้องดูแลเป็นพิเศษ เพื่อให้การเติบโตของเศรษฐกิจดิจิทัลไปถึงทุกคนโดยไม่มีใครถูกทิ้งไว้ข้างหลัง
2. ใช้เป็นแล้ว แต่ยังดูไม่ค่อยออกว่าอะไรจริง
ใน 7 ด้านที่วัด ความสามารถในการใช้งานดิจิทัลได้ 0.72 ขณะที่การรู้เท่าทันดิจิทัลมีคะแนนต่ำที่สุด อยู่ที่ 0.653 พูดง่ายๆ คือเรากดเป็น เลื่อนเป็น แชร์เป็น แต่ยังต้องฝึกถามตัวเองว่าเรื่องนี้จริงไหม มาจากไหน ยิ่งในยุค Generative AI สามารถสร้างข้อความ ภาพ เสียง และวิดีโอที่ดูสมจริงมาก
ภาพที่เห็นได้บ่อยคือคลิปเสียงคนดังชวนลงทุน หรือภาพข่าวที่ถูกส่งต่อในกลุ่มไลน์ครอบครัว ทักษะที่คนไทยควรเติมคือการตั้งคำถามกับข้อมูล วิเคราะห์ความน่าเชื่อถือ ตรวจสอบแหล่งที่มา และหยุดคิดก่อนเชื่อหรือส่งต่อ ผลวิจัยจึงชี้ว่าโจทย์ถัดไปคือการขยับจาก Digital Skill ไปสู่ Digital Judgment
3. มิจฉาชีพออนไลน์ใกล้ตัวกว่าที่คิด 1 ใน 5 เคยเจอ
คนไทย 20.7% หรือราว 1 ใน 5 เคยมีประสบการณ์เกี่ยวข้องกับภัยหลอกลวงออนไลน์อย่างน้อย 1 รูปแบบ ทั้งลิงก์ปลอม ข้อความหลอกลวง การปลอมตัวเป็นบุคคลหรือหน่วยงาน และการชักชวนให้เปิดเผยข้อมูลหรือโอนเงิน การป้องกันตัวจึงต้องไปไกลกว่าการตั้งรหัสผ่านให้เดายาก สิ่งที่ช่วยได้มากคือการตั้งสติก่อนกด ก่อนกรอก และก่อนโอน ต้องตรวจสอบตัวตนผู้ติดต่อ แหล่งที่มา และความน่าเชื่อถือของข้อมูล
4. เด็กรุ่นใหม่เกิดมากับมือถือ แต่คะแนนยังต่ำกว่าค่าเฉลี่ย
เด็ก Gen Alpha อายุ 10–15 ปี มีคะแนนสุขภาวะดิจิทัลเฉลี่ย 0.61 ต่ำกว่าค่าเฉลี่ยของประเทศ และเกือบ 3 ใน 10 คิดเป็น 29.4% อยู่ในกลุ่มที่ต้องเร่งพัฒนา เรื่องที่เด็กยังอ่อนคือการแยกข้อมูลจริงกับปลอม ความปลอดภัย การคบคนบนโลกออนไลน์ รวมถึงความเข้าใจเรื่องร่องรอยดิจิทัลหรือ Digital Footprint
เมื่อดูคะแนนสุขภาวะด้าน Cyberbullying ตามช่วงวัย (คะแนนยิ่งสูงยิ่งดี) คะแนนลดลงจาก 0.82 ในวัย 10–12 ปี เหลือ 0.76 ในวัย 13–15 ปี และเหลือ 0.75 ในช่วงอายุ 16–22 ปี การป้องกันจึงควรเริ่มตั้งแต่วัย 10–12 ปี ก่อนเด็กเข้าสู่ช่วงที่แรงกดดันจากเพื่อนและสังคมออนไลน์สูงขึ้น
สิ่งที่ครอบครัวและโรงเรียนเริ่มได้ทันทีคือการสอนให้เด็กเข้าใจว่าทุกโพสต์ ทุกความคิดเห็น ทุกการส่งต่อทิ้งร่องรอยและส่งผลต่อผู้อื่น พร้อมฝึกปกป้องข้อมูลส่วนตัว คิดก่อนโพสต์หรือแชร์ เคารพความรู้สึกของผู้อื่น ไม่ร่วมขยายความรุนแรง และกล้าขอความช่วยเหลือเมื่อเจอปัญหา
5. คนไทยใช้ AI มากขึ้น แต่คนต่างวัยยังใช้ได้ไม่เท่ากัน
คะแนนเฉลี่ยด้านการใช้และความเข้าใจ AI ของคนไทยในปี 2569 อยู่ที่ 3.30 จาก 5 เพิ่มขึ้นจาก 3.18 ในปี 2568 เมื่อพิจารณาตามช่วงวัยพบว่ากลุ่มอายุ 23–29 ปี ได้คะแนนสูงสุดที่ 3.61 ขณะที่ผู้สูงอายุ 60 ปีขึ้นไปได้ต่ำสุดที่ 2.53 ช่องว่างนี้เรียกว่า AI Divide หมายถึงทั้งเรื่องการได้ลองใช้ และการใช้ให้ถูกงาน รู้จักถาม และเช็กคำตอบก่อนนำไปใช้ เช่น วัยทำงานที่ใช้ AI สรุปรายงานต้องตรวจตัวเลขและข้อเท็จจริงก่อนส่งต่อ ขณะที่ผู้สูงอายุต้องการความมั่นใจพื้นฐานก่อนเริ่มใช้
จากดัชนีสู่การลงมือทำ AIS ออกแบบภูมิคุ้มกันตามช่วงวัย
ผล TCWI 2026 ชี้ชัดว่าเด็ก เยาวชน วัยทำงาน และผู้สูงอายุเผชิญความเสี่ยงต่างกัน AIS สามารถนำข้อมูลไปออกแบบการเรียนรู้ให้เหมาะสมตามช่วงวัย โดยใช้หลักคิดเดียวกับการพัฒนาบริการตาม Customer Segment ตั้งแต่การวางรากฐานด้านการรู้เท่าทัน ร่องรอยดิจิทัล และการอยู่ร่วมกับผู้อื่นสำหรับเด็ก การรับมือ Cyberbullying และแรงกดดันจากสังคมออนไลน์สำหรับเยาวชน การใช้ AI และป้องกันภัยหลอกลวงสำหรับวัยทำงาน ไปจนถึงการเสริมความมั่นใจด้าน AI และความปลอดภัยให้แก่ผู้สูงอายุ
การเปลี่ยนข้อมูลให้เกิดผล อาศัย 3 กลไกที่เชื่อมโยงต่อกันเป็นลำดับ เริ่มจาก Digital Health Check ที่ช่วยให้แต่ละคนเห็นช่องว่างของตัวเอง ต่อด้วยหลักสูตรอุ่นใจไซเบอร์ AI Literacy ที่เติมความรู้ตรงจุด และปิดท้ายด้วยความร่วมมือกับภาครัฐ ภาคการศึกษา ภาคธุรกิจ ครอบครัว สื่อมวลชน และพันธมิตร เพื่อร่วมสร้างระบบนิเวศดิจิทัลที่ปลอดภัยและรับผิดชอบ