ปี 2018 เศรษฐกิจไทยขยายตัวได้ดีเกินคาดจากภาคต่างประเทศโดยเฉพาะการส่งออกและการท่องเที่ยวเป็นหลัก โดยมูลค่าการส่งออก 11 เดือนแรกสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 21,145 ดอลลาร์สหรัฐต่อเดือน ทำให้หลายฝ่ายมองว่ายอดการส่งออกในปี 2019 จะยังขยายตัวดีต่อเนื่อง

อย่างไรก็ตาม ในปี 2019 เศรษฐกิจและการค้าโลกเผชิญความท้าทายหลายประการ เช่น (1) ฐานการส่งออกในปี 2018 ที่สูง (2) สภาวะเศรษฐกิจในตลาดหลักเริ่มชะลอตัวลงอย่างชัดเจน และ (3) ความเสี่ยงจากสงครามการค้าที่ยังดำเนินอยู่ 

การส่งออกที่ชะลอลง อาจลดทอนอัตราการขยายตัวของ GDP ของไทยในปีนี้ประมาณ 0.20-0.25% จากประมาณการเดิม เป็นไปได้ว่า การส่งออกที่ชะลอลงอาจทำให้เศรษฐกิจไทยในปีนี้ขยายตัวได้เพียง 3.75%-3.80% ต่อปี

อาจกล่าวได้ว่า ปี 2018 ที่ผ่านไปนั้น เศรษฐกิจไทยขยายตัวได้ดีเกินคาดจากภาคต่างประเทศโดยเฉพาะการส่งออกและการท่องเที่ยวเป็นหลัก โดยใน 9 เดือนแรกของปี 2018 ที่เศรษฐกิจไทยขยายตัวได้ประมาณ 4.3% ต่อปีนั้น ส่วนหนึ่งเป็นเพราะการส่งออกสินค้าและบริการที่ขยายตัวถึง 4.2% ต่อปี

และหากพิจารณาในมูลค่าการส่งออกในภาพรวม ยอดส่งออก 11 เดือนแรกสูงสุดเป็นประวัติการณ์ที่ 21,145 ดอลลาร์สหรัฐต่อเดือน (รูปที่ 1) โดยในมิติตลาด การส่งออกขยายตัวทั้งในตลาดหลักและตลาดรอง เช่น ญี่ปุ่น เวียดนาม และมาเลเซีย ขณะที่ในมิติรายสินค้า ขยายตัวทั้งสินค้าอุตสาหกรรมเกษตร อิเล็กทรอนิกส์ และชิ้นส่วนยานยนต์ ซึ่งยอดการส่งออกปี 2018 ที่ดีทำให้หลายฝ่ายมองว่ายอดการส่งออกในปี 2019 จะยังขยายตัวดีต่อเนื่อง นับจากกระทรวงพาณิชย์ที่คาดว่าจะขยายตัว 8.0% ต่อปี ธนาคารแห่งประเทศไทย (ธปท.) ที่คาดไว้ที่ 3.8% ต่อปี ใกล้เคียงกับ SCB EIC ที่ให้ 3.4% ต่อปี

อย่างไรก็ตาม ปฏิเสธไม่ได้ว่าในปี 2019 เศรษฐกิจและการค้าโลกเผชิญความท้าทายหลายประการ

ทำให้ SCBS Wealth Research กังวลว่าเป้าการส่งออกที่หลายฝ่ายตั้งไว้ เป็นไปได้หรือไม่และหากไม่สามารถขยายตัวได้ตามคาดแล้วจะส่งผลลบต่อเศรษฐกิจมากน้อยเพียงใด

ในการวิเคราะห์ทิศทางของมูลค่าการส่งออกของสินค้า เราสามารถวิเคราะห์ได้ใน 2 มิติ คือ

1.  มิติด้านตลาด และ

2.  มิติรายสินค้า

มิติด้านตลาด

จะเห็นได้ว่าการขยายตัวของเศรษฐกิจมีความสำคัญมาก โดยหากเศรษฐกิจของประเทศคู่ค้าของไทยอ่อนแรงลง ก็จะส่งผลให้การส่งออกไทยแย่ลงเช่นกัน โดยในเดือน ต.ค. 2018 IMF ได้ปรับลดการขยายตัวเศรษฐกิจโลกในปี 2019 ลงจาก 3.9% เหลือ 3.7% และปรับประมาณการการขยายตัวของการค้าโลกลงจาก 4.5% เป็น 4.0%

จากการคำนวณของ SCBS Wealth Research พบว่า หากเศรษฐกิจโลกชะลอลง 1% การส่งออกของไทยจะชะลอลงถึง 2.4% ดังนั้น เศรษฐกิจโลกที่ชะลอตัวกว่า 0.2% จะทำให้มูลค่าการส่งออกลดลง ประมาณ 0.5% จากกรณีฐาน ทั้งนี้ จากข้อมูลดัชนีผู้จัดการฝ่ายจัดซื้อภาคการผลิต (Manufacturing PMI) ล่าสุด พบว่าผู้จัดการฝ่ายจัดซื้อทั้งในตลาดหลักและตลาดรองมีความกังวลเกี่ยวกับทิศทางเศรษฐกิจและธุรกิจมากขึ้น สะท้อนถึงความเสี่ยงของการส่งออกของไทยเช่นกัน

มิติรายสินค้า

จะเห็นได้ว่าในระยะหลัง (เช่น ไตรมาสที่ 4 ปี 2018) สินค้ากลุ่มใหญ่ที่มีน้ำหนักต่อมูลค่าการส่งออกไทยมาก เช่น สินค้าเกษตร-อุตสาหกรรมเกษตร อิเล็กทรอนิกส์ และยานยนต์ เริ่มชะลอตัวลง/หดตัวลงอย่างมีนัยสำคัญ โดยเฉพาะสินค้าสำคัญที่มีสัดส่วนใหญ่ เช่น ข้าว ยาง ชิ้นส่วนอิเล็กทรอนิกส์ รถยนต์นั่งและรถกระบะ เป็นต้น ซึ่งการชะลอ/หดตัวของสินค้าสำคัญเหล่านี้เป็นส่วนสำคัญที่ทำให้อัตราการขยายตัวในของการส่งออกในภาพรวมชะลอตัวลง

ทั้งนี้ หากพิจารณาแนวโน้มในอนาคตแล้ว จะเห็นได้ว่าแนวโน้มของการส่งออกสินค้าของไทยไม่สดใส โดยในกลุ่มสินค้าเกษตรและอุตสาหกรรมเกษตรแล้ว จะเห็นได้ว่าประเด็นด้านราคามีผลมาก เพราะแม้ว่าจะผู้ส่งออกจะสามารถส่งออกได้ในปริมาณมาก แต่หากราคาถูกลง มูลค่าการส่งออกก็จะลดลง ทั้งนี้ จากข้อมูลของสำนักงานเศรษฐกิจการคลัง (สศค.) พบว่า ราคาสินค้าเกษตรส่งออกของไทยในไตรมาส 3/2018 หดตัวต่อเนื่อง ทั้งข้าวขาว 5% ยางพารารมควันชั้น 3 แป้งมันสำปะหลัง และน้ำตาลในตลาดล่วงหน้า ลดลงในระดับ 9-13% ต่อปีทั้งสิ้น ในขณะที่ในปี 2019 IMF คาดการณ์ว่าราคาสินค้าเกษตรสำคัญโดยเฉพาะข้าว จะหดตัวประมาณ 6.6% ต่อปีตามการหดตัวลงของราคาน้ำมัน

ในส่วนของสินค้าอิเล็กทรอนิกส์

ในระยะต่อไปเผชิญกับความเสี่ยงทั้งจากเศรษฐกิจโลกที่ชะลอตัวและวัฐจักรอิเล็กทรอนิกส์ที่เริ่มเป็นขาลง โดยหากพิจารณาจากรูปที่ 5 จะเห็นได้ว่าการส่งออกและนำเข้าสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ของสหรัฐ ซึ่งสามารถเป็นตัวแทนของความต้องการอิเล็กทรอนิกส์โลกได้ดีระดับหนึ่งนั้น เริ่มเห็นสัญญาณชะลอตัวลงชัดเจนในเดือน ก.ย.-ต.ค. ซึ่งเป็นเดือนที่สงครามการค้าเริ่มรุนแรงขึ้น (สหรัฐเก็บภาษี 25% ในสินค้านำเข้าขั้นกลาง และ 10% ในสินค้าสำเร็จรูปจากจีนโดยเฉพาะสินค้าอิเล็กทรอนิกส์) ขณะที่เมื่อพิจารณาจาก PMI ของประเทศต่าง ๆ จะเห็นได้ว่าชะลอตัวรุนแรงขึ้นในไตรมาสที่ 4/2018 เช่นกัน

ในส่วนของอุตสาหกรรมยานยนต์

ก็มีความเสี่ยงมากขึ้นเช่นกัน โดยเฉพาะจากความเสี่ยงเชิงนโยบาย (Policy Risk) ทั้งจากภาษีนำเข้าเหล็กและอลูมิเนียมของสหรัฐ ที่จะทำให้ต้นทุนราคาของรถยนต์แพงขึ้น ทั้งจากการคุมเข้มการปล่อยก๊าซคาร์บอนของทางการหลายประเทศ ทั้งในยุโรปและจีนและจากความต้องการซื้อทั่วโลกที่จะชะลอลงตามทิศทางเศรษฐกิจ จะทำให้ยอดส่งออกรถยนต์และส่วนประกอบชะลอลง เห็นได้จากยอดส่งออกรถยนต์นั่งในไตรมาส 4/2018 ที่หดตัวถึง 23% ต่อปี และเป็นส่วนสำคัญที่ลดทอนอัตราการขยายตัวของการส่งออกโดยรวมให้เหลือเพียง 3.7% ต่อปี (จากที่ควรขยายตัว 4.7%)

กล่าวโดยสรุป ปัจจัยลบเฉพาะตัวของสินค้าส่งออกแต่ละกลุ่ม เช่น ราคาสินค้าเกษตรที่ยังหดตัว วัฐจักรสินค้าอิเล็กทรอนิกส์ที่ชะลอลง และปัจจัยเสี่ยงจากสงครามการค้าที่กระทบภาคยานยนต์ ทำให้ภาคการส่งออกไทยมีความเสี่ยงมากขึ้น

เมื่อพิจารณาทั้ง 2 มิติ อันได้แก่มิติด้านตลาด และมิติรายสินค้าแล้ว จะพบว่าความเสี่ยงด้านลบของการส่งออกของไทยในปี 2019 มีมากขึ้น

ดังนั้น SCBS Wealth Research จึงคำนวณความเสี่ยงด้านลบของการส่งออกของไทย  โดยใช้สมมุติฐานหลักจากการคาดการณ์อัตราการนำเข้าของประเทศคู่ค้าสำคัญของไทย 5 กลุ่มประเทศ ที่คำนวณโดย IMF เป็นหลัก โดย 5 กลุ่มประเทศดังกล่าวได้แก่ จีน สหรัฐ ญี่ปุ่น กลุ่มประเทศยุโรป และออสเตรเลีย ซึ่งมีสัดส่วนการส่งออกของไทยรวมกันประมาณ 48%

ทั้งนี้ จากการคำนวณอัตราการขยายตัวของดัชนีการนำเข้าของกลุ่มประเทศดังกล่าวกับการขยายตัวของการส่งออกไทยในอดีต พบว่ามีความสัมพันธ์กันประมาณ 76.4% และหากใช้การคาดการณ์การขยายตัวของการนำเข้าของกลุ่มดังกล่าวมาเป็นปัจจัยพิจารณาการส่งออกของไทยในช่วง 5 ปีข้างหน้าแล้วนั้น พบว่าในปี 2019 การส่งออกของไทยมีความเสี่ยงด้านลบจากประมาณการของ ธปท. อยู่ประมาณ 0.8-1.2% (ทำให้มูลค่าการส่งออกของไทยในปี 2019 จะขยายตัวได้ประมาณ 2.6-3.0% ต่อปี จากประมาณ 3.8% ต่อปีในประมาณการเดิม) ขณะที่ระยะต่อไป การส่งออกของไทยจะชะลอลงต่อเนื่องจนไม่ขยายตัวในปี 2023

นอกจากนั้น จากการคำนวณของ SCBS Wealth Research พบว่า หากมูลค่าการส่งออกชะลอลงในระดับดังกล่าว จะทำให้การขยายตัวของเศรษฐกิจ (GDP Growth) ของไทยมีความเสี่ยงด้านลบมากขึ้น และอาจลดทอนอัตราการขยายตัวของ GDP ในปีนี้ประมาณ 0.20-0.25% จากประมาณการเดิม โดยหากพิจารณาประมาณการเศรษฐกิจของ ธปท. ในปีนี้ที่ 4.0% เป็นฐาน ในการคำนวณแล้ว เป็นไปได้ว่า การส่งออกที่ชะลอลงอาจทำให้เศรษฐกิจไทยในปีนี้ขยายตัวได้เพียง 3.75%-3.80% ต่อปี