ปัจจุบันการสั่งอาหารแบบเดลิเวอรี่แทบจะกลายเป็นส่วนหนึ่งในการใช้ชีวิตของหลายๆ คนไปแล้ว  เพราะมีความสะดวก รวดเร็ว ไม่ต้องไปนั่งรอ หรือออกไปหาซื้อเองให้เสี่ยงกับโควิด  หรือหากจะเดินออกไปซื้อหาอาหารอร่อยๆ เจ้าประจำ ก็ต้องสั่งแบบห่อกลับบ้านทดแทนการนั่งทานที่ร้าน ซึ่งเป็นหนึ่งใน new normal ที่เริ่มมีการปรับตัวให้คุ้นชินกันมากขึ้น ซึ่งหนึ่งในบรรจุภัณฑ์ที่ยังได้รับความนิยมในการนำมาใส่อาหาร คือบรรจุภัณฑ์จากพอลิสไตรีน  อย่างโฟมและพลาสติก OPS เพราะหาซื้อง่าย ราคาถูก รวมถึงเป็นบรรจุภัณฑ์ที่คนคุ้นชิน เพราะใช้งานกันมานานจึงทำให้มีปริมาณการใช้เพิ่มขึ้นมาก 

จริงๆ แล้วพอลิสไตรีน (Polystyrene) ก็คือวัสดุพอลิเมอร์ชนิดหนึ่ง  สามารถแบ่งย่อยออกได้เป็นอีก2 แบบคือ โฟมพอลิสไตรีน (Polystyrene Foam) และพลาสติกพอลิสไตรีน (Oriented Polystyrene)

ทั้งโฟมและพลาสติกพอลิสไตรีน ถูกนำมาใช้งานเป็นบรรจุภัณฑ์อาหารอย่างแพร่หลายอย่างที่กล่าวไปข้างต้น แต่ก็มีข้อจำกัดในการใช้งาน อีกทั้งยังส่งผลกระทบต่อสุขภาพและสิ่งแวดล้อมอีกด้วย

โฟมพอลิสไตรีน (Polystyrene foam) เกิดจากการทำให้เม็ดพลาสติกพอลิสไตรีนขยายตัวกลายเป็นโฟม ขึ้นอยู่กับกระบวนการผลิตว่าจะผลิตออกมาเป็นโฟม EPS ซึ่งมีลักษณะฟู น้ำหนักเบา ช่วยให้เกิดการถ่ายเทแรงหรือน้ำหนักได้ดี สามารถรองรับแรงกระแทกได้อย่างดีเหมาะสำหรับใช้ในการบรรจุสินค้า ใช้เป็นฉนวนรักษาความร้อนและเย็นได้  หรือจะผลิตเป็นโฟม XPS ที่ขึ้นรูปร่างได้ตามแม่พิมพ์

ส่วนพลาสติกพอลิสไตรีน Oriented polystyrene หรือ OPS เป็นพลาสติกที่มีความใส เปราะ แตกหักได้ง่าย ไม่สามารถทนความร้อนได้ เริ่มอ่อนตัวที่อุณหภูมิประมาณ 70Cและหดตัวเมื่อโดนความร้อน

ผลกระทบต่อสุขภาพ

เมื่อปี 2548 มีประกาศจากกระทรวงสาธารณสุขฉบับที่ 275 เกี่ยวกับปริมาณสารสไตรีนในภาชนะบรรจุอาหาร โดยกำหนดว่า ให้มีสารสไตรีนได้ไม่เกิน 5,000 mg./kg. (กรณีใช้งานที่อุณหภูมิสูงกว่า 100C ปริมาณสารสไตรีนต้องไม่เกิน 1,000 mg./kg)

นอกจากนี้การนำบรรจุภัณฑ์พอลิสไตรีนใส่อาหารที่มีวิตามินเอเป็นองค์ประกอบแล้วนำไปอุ่นร้อนด้วยไมโครเวฟ จะทำให้วิตามินเอเกิดการสลายตัวทำให้เกิดสารอันตรายปะปนออกมากับอาหาร ดังนั้นควรใช้งานบรรจุภัณฑ์ที่ทำจากพอลิสไตรีนอย่างระมัดระวัง หลีกเลี่ยงการนำไปใช้งานในไมโครเวฟ เพราะอาจทำให้สารสไตรีนละลายออกมาจากบรรจุภัณฑ์และปนเปื้อนเข้าสู่อาหารได้

*กรมอนามัยย้ำว่าการทานอาหารจากกล่องโฟมอย่างน้อยวันละ 1 มื้อ เช่น การทานข้าวจากกล่องโฟมในมื้อใดมื้อหนึ่งติดต่อกันเป็นเวลานาน 10 ปีจะทำให้มีความเสี่ยงโรคมะเร็งสูงกว่าคนปกติถึง 6 เท่า

การได้รับสารปนเปื้อนจากการใช้งานบรรจุภัณฑ์อาหารอย่างไม่เหมาะสมติดต่อกันเป็นเวลานาน อาจก่อให้เกิดปัญหาสุขภาพได้  นอกจากมีสิทธิ์สะสมในร่างกายจนก่อให้เกิดมะเร็งแล้ว จะยังทำลายระบบฮอร์โมนในร่างกาย มีผลต่อระบบประสาท เม็ดเลือดแดง ตับ และไต  ส่งผลต่อประสาทส่วนกลางและส่วนปลายทำให้เคลื่อนไหวทรงตัวไม่ดีดังเดิม สำหรับผู้หญิงอาจทำให้ประจำเดือนมาไม่ปกติส่วนมวลสารที่เกิดจากการเผาวัสดุเหล่านี้ หากถูกถูกผิวหนังหรือเข้าตาหรือสูดดมเข้าไป อาจทำให้เยื่อเมือกเกิดการระคายเคือง มีอาการไอและหายใจลำบาก ปวดศีรษะ ง่วงซึม สมาธิสั้นได้

5 พฤติกรรม เสี่ยงรับสารมะเร็ง

บรรจุภัณฑ์อาหารและเครื่องดื่มจากโฟมหรือพลาสติก OPS เช่น กล่องข้าว ถ้วย จาน มีส่วนประกอบของสารสไตรีน ดังนั้นอาหารและเครื่องดื่มที่บรรจุอยู่ในวัสดุดังกล่าว จะมีโอกาสปนเปื้อนสารสไตรีนมาในอาหารได้จากปัจจัยต่อไปนี้

1. อาหารมีอุณหภูมิความร้อนอยู่แล้วนำไปบรรจุใส่โฟมหรือพลาสติก OPS

2. อาหารนั้นมีส่วนประกอบของน้ำมันสูง

3. ใส่อาหารไว้ในกล่องโฟม บรรจุภัณฑ์โฟม หรือพลาสติก OPS เป็นเวลานาน

4. นำกล่องโฟม บรรจุภัณฑ์โฟม หรือพลาสติก OPS เข้าไปอุ่นร้อนในไมโครเวฟ

5. นำกล่องโฟม บรรจุภัณฑ์โฟม หรือพลาสติก OPS ที่บรรจุอาหารไปแช่แข็งหรือแช่อุณหภูมิเย็นจัดเป็นเวลานานๆ

ผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม

จากการใช้กล่องโฟมและพลาสติก OPS ในการบรรจุอาหารจำนวนมาก ก่อให้เกิดปัญหาขยะล้นเมือง เพราะกล่องเหล่านี้เป็นวัสดุสังเคราะห์ที่ไม่สามารถย่อยสลายได้เองตามธรรมชาติ หากนำไปเผาก็ทำให้เกิดมลพิษ และสร้างภาวะโลกร้อน  ขยะโฟม และขยะจากพลาสติก OPS จึงถูกฝังกลบอยู่ในดินซึ่งต้องใช้ระยะเวลานับพันปีในการย่อยสลาย

ปัญหาขยะและมลภาวะเหล่านี้ไม่ได้เป็นเรื่องไกลตัวอีกต่อไป เราทุกคนสามารถมีส่วนร่วมในการแก้ไขได้  เริ่มต้นด้วยการลด ละ เลิก การใช้บรรจุภัณฑ์ที่ย่อยสลายไม่ได้แล้วเปลี่ยนมาใช้บรรจุภัณฑ์อาหารที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม และเลือกบรรจุภัณฑ์ที่เหมาะสมกับประเภทของอาหาร มีมาตรฐานความสะอาด ปลอดภัยสามารถสัมผัสอาหารได้ เพื่อให้มั่นใจได้ว่าจะไม่มีสารเคมีอันตรายปนเปื้อนเข้าสู่ร่างกาย  เป็นการใส่ใจทั้งสิ่งแวดล้อม และสุขภาพของตนเองไปในคราวเดียวกัน  ดีกว่าปล่อยให้ร่างกายต้องรับอันตรายจากสารเคมี เสี่ยงต่อการเกิดผลกระทบกับสุขภาพ รวมถึงยังมีปัญหาสิ่งแวดล้อมที่จะตามมาอีกด้วย

ที่มา : ศูนย์พัฒนาผลิตภัณฑ์และเทคโนโลยี เอสซีจี แพคเกจจิ้ง