Pain point ใหญ่เรื่องหนึ่งของผู้ประกอบการหลายๆ รายคือเรื่องบรรจุภัณฑ์ที่ยังเลือกใช้หรือออกแบบได้ไม่เหมาะกับวิธีจัดจำหน่าย การขนส่ง หรือการส่งเสริมการขาย โดยเฉพาะผู้ส่งออกนั้นยังจะต้องพบปัญหาเรื่องกฎระเบียบการทางค้าจากกลุ่มประเทศใหญ่ๆ หลายประเทศที่ให้ความสำคัญกับเรื่องผลกระทบของสิ่งแวดล้อมและความเป็น BCG (Bir-Circular-Green) 

กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ หรือ DITP จึงได้ร่วมกับสมาคมการบรรจุภัณฑ์ไทยจัด “กิจกรรมส่งเสริมการสร้างมูลค่าเพิ่มด้วยการจัดการระบบหีบห่อ และการใช้บรรจุภัณฑ์ที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อม หรือ Circular Packaging towards BCG ภายใต้แนวคิด The Future is Circular เสริมสร้างศักยภาพผู้ประกอบการส่งออกไทยให้ได้ปรับตัวและเตรียมพร้อมสู่การค้าในระดับโลกอย่างเข้มแข็งจากการปรับเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ให้สอดคล้องกับเทรนด์ตลาดโลก โดยมีคณะผู้เชี่ยวชาญ ได้แก่ ภัทรา คุณวัฒน์ รองเลขาธิการสมาคมการบรรจุภัณฑ์ไทย, โชตินรินทร์  วิภาดา ผู้เชี่ยวชาญของสมาคมการบรรจุภัณฑ์ไทย, ผศ.ธนารักษ์  จันทรประสิทธิ์ หัวหน้าภาควิชาศิลปอุตสาหกรรม คณะสถาปัตยกรรมศิลปะและการออกแบบ สถาบันเทคโนโลยีพระจอมเกล้าเจ้าคุณทหารลาดกระบัง, อ.ศุภเดช  หิมะมาน หัวหน้าสาขาวิชาออกแบบผลิตภัณฑ์และบรรจุภัณฑ์ คณะสถาปัตยกรรมศาสตร์ ศิลปะและการออกแบบ มหาวิทยาลัยนเรศวร และ ธีรชัย  ศุภเมธีกุลวัฒน์ ผู้ก่อตั้งและผู้อำนวยการฝ่ายออกแบบ แบรนด์ Qualy ร่วมให้คำปรึกษาเชิงลึกกับผู้ประกอบการที่เข้าร่วมกิจกรรมและช่วยออกแบบบรรจุภัณฑ์ใหม่ได้อย่างน่าสนใจในหลากหลายกลุ่มสินค้า  

กลุ่มสินค้าไลฟ์สไตล์ 

ปัญหาส่วนใหญ่คือบรรจุภัณฑ์ที่มีขนาดใหญ่เกินความจำเป็นทำให้สิ้นเปลืองวัสดุและทำให้ต้องใช้พลาสติก โฟม หรือกระดาษป้องกันกระแทกจำนวนมาก ทำให้เกิดขยะและใช้วัสดุที่ยากต่อการรีไซเคิล มีการใช้กาวและเทปกาวจำนวนมาก บรรจุภัณฑ์ไม่ช่วยการส่งเสริมการขาย ณ จุดขาย จึงมีการปรับให้บรรจุภัณฑ์นั้นมีขนาดพอดีกับสินค้าแต่มีความแข็งแรง ออกแบบโครงสร้างกล่องให้ง่ายต่อการพับขึ้นรูปและปิดผนึก ซึ่งช่วยลดการใช้กาวและเทปกาวลงไปได้มาก อีกทั้งบรรจุภัณฑ์ยังโชว์สินค้าได้ 

• อินโฮม เฟอร์นิเจอร์ ผู้ผลิตเฟอร์นิเจอร์ภายในบ้าน ได้ปรับโฉมใหม่ของกล่องบรรจุสินค้าที่เคยมีชิ้นส่วนมากมายให้เหลือเพียงกล่องกระดาษที่เป็นมิตรกับสิ่งแวดล้อมแค่ 1 ชิ้นแต่ยังปกป้องสินค้าได้อย่างดี ปรับรูปแบบการเปิดกล่องเพื่อลดการใช้เทปกาวลง อีกทั้งกล่องที่ใช้แล้วนำไปทำเป็นถาดใส่เอกสารได้
• รองเท้าแบรนด์ Earthtone ได้ปรับรูปแบบของกล่องให้พอดีกับสินค้า มีซองกระดาษที่ขนาดพอดีกับกล่องสำหรับการส่งไปรษณีย์ เพิ่มกราฟฟิคบ่งชี้สินค้าบนกล่องให้ง่ายต่อการค้นหา ทั้งยังออกแบบให้นำกล่องมาตัดเป็นรองเท้าสลิปเปอร์และซองสามารถนำมาทำเป็นถุงกระดาษได้ด้วย 
• Up2herb สบู่แฮนด์เมด เปลี่ยนจากพลาสติกและกระดาษที่ห่อผลิตภัณฑ์เป็นพลาสติกชีวภาพ กล่องบรรจุที่มีการเคลือบไว้ถูกเปลี่ยนเป็นกระดาษคราฟท์ที่ล็อคได้โดยไม่ใช่กาว ปรับรูปแบบการบรรจุของกล่องใหญ่จาก 20 ชิ้นเป็น 18 ชิ้นให้พอดีกับสินค้าเพื่อไม่ต้องใช้วัสดุกันกระแทก อีกทั้งยังใช้เป็นดิสเพลย์ส่งเสริมการขายได้
• Malailux อโรม่า ดิฟฟิวเซอร์ ออกแบบให้นำชิ้นส่วนแผ่นกระดาษกระจายน้ำหอมมาเป็นชิ้นส่วนในการปกป้องการกระแทก ลดขนาดบรรจุภัณฑ์ให้เหมาะกับขนาดขวด ทำให้สามารถจัดเรียงลงในกล่องสำหรับขนส่งขนาดมาตรฐานได้จำนวนมากขึ้นจาก 16 กล่องเป็น 40 กล่อง 
• บริษัท ซี แวลู จำกัด (มหาชน) ผู้ผลิตโออีเอ็มให้แบรนด์ต่างๆ มีการปรับโครงสร้างกล่องเพื่อให้ใช้กระดาษอย่างคุ้มค่า มีการปรุรอยพับเพิ่มความแข็งแรงในการขนส่ง
• Rukbartik ถูกออกแบบกล่องใหม่ให้สามารถใช้เก็บผ้าบาติกต่อได้และสามารถโชว์สินค้า ณ จุดขายได้ (Reusable) วัสดุที่เหลือจากกระบวนการผลิตจะกลายเป็นส่วนหนึ่งของบรรจุภัณฑ์ใหม่ (Upcycling) ออกแบบให้ฉลากแยกออกจากตัวกล่องได้เพื่อง่ายต่อการรีไซเคิล

กลุ่มสินค้าอาหาร 

ปัญหาที่พบของสินค้ากลุ่มนี้คือซองบรรจุอาหารที่ทำจากพลาสติกผสมโลหะไม่สามารถแยกเพื่อไปรีไซเคิลได้ กำจัดได้แค่วิธีกลบฝังหรือเผาเท่านั้น บางแบรนด์ใช้ซองฟอยล์ที่ไม่ป้องกันแสงทำให้ลดอายุของสินค้าลง หรือบรรจุภัณฑ์เดิมที่แม้จะเป็นกระดาษอยู่แล้วแต่ไม่สามารถปกป้องสินค้าจากการขนส่งได้ดีพอ ผู้เชี่ยวชาญจึงช่วยแก้ไขปัญหาในจุดต่างๆ เหล่านี้

• มันตราอาหารทะเลแพลนท์เบส (Plant Based Seafood) เปลี่ยนจากซองพลาสติกไนล่อนที่เป็นสุญญากาศ เป็นถาดอลูมิเนียมฟอยล์และฝาปิดผนึก PE ที่รีไซเคิลได้ 100% 
• ซุปหน่อไม้แบมบูเนาะ เปลี่ยนรูปแบบจากซองพลาสติกใหม่เป็นถ้วยกระดาษที่รีไซเคิลได้ 100% เพื่อให้การบริโภคสินค้าสะดวกมากขึ้นเหมาะต่อการบริโภคในยุครีบเร่งของคนเมือง โดยเป็นการพิมพ์ลวดลายบนแผ่นกระดาษ แล้วพับขึ้นรูป เชื่อมด้วยเสียงความถี่สูง (Ultrasonic) ทำเป็นถ้วยกระดาษ ภายในเคลือบด้วยฟิล์มพลาสติก PE ที่แยกออกได้เมื่อจะนำไปรีไซเคิล
• ไข่แบรนด์ Lucky Egg  ออกแบบโครงสร้างบรรจุภัณฑ์ใหม่ให้รองรับแรงกระแทกได้ทุกด้าน เพื่อปกป้องสินค้าได้ดีขึ้น และถาดไข่ทำจากกระดาษรีไซเคิล
• ผลไม้อบแห้งโปรเชฟ จูเนียร์ ใช้ซองแบบใหม่ที่ลดการใช้ฟอยล์ลง ทำเป็นซองพลาสติกที่แบ่งขนาดบรรจุให้เหมาะต่อการบริโภคต่อครั้ง ออกแบบขนาดกล่องสินค้าใหม่ทั้ง 250 กรัมและ 500 กรัม เพื่อป้องกันความเสียหายและป้องกันแสง ทั้งยังสามารถใช้ลังมาตรฐานกับสินค้าอื่นทั้งบริษัทได้ ส่วน ผลไม้อบแห้ง Starry ได้ดีไซน์กล่องใหม่ให้มีขนาดพอดีกับสินค้า ลดขนาดลอนกระดาษลงแต่ยังรับน้ำหนักได้ ลดการใช้กาวและเทปกาวลงเพื่อลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม 
• แก้ว อาหารว่างจากมะพร้าว เปลี่ยนวัสดุให้สามารถรีไซเคิลได้ทั้งถุง 100% ปรับขนาดซองด้านในและด้านนอกให้สัมพันธ์กัน ส่วนกล่องสำหรับบรรจุจำนวนหลายชิ้นนั้นออกแบบให้มีรอยปรุ แกะฝาด้านบนเพื่อโชว์สินค้าได้ 

กลุ่มสินค้าความงาม

นอกจากปัญหาของกล่องที่ใช้ใส่สินค้าที่ไม่แข็งแรงแล้ว ยังมีเรื่องขวดบรรจุภัณฑ์ที่บางแบรนด์มีความหนาเกินไปจึงต้องใช้บรรจุภัณฑ์ขนาดใหญ่ทำให้สิ้นเปลือง หรือการใช้ขวดชุบสีเพื่อป้องกันแสงแต่ส่งผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ตลอดจนการใช้ฉลากที่มีเทคนิคการพิมพ์มากเกินไป 

• ผลิตภัณฑ์บำรุงผิวและเส้นผม Akaliko  ดีไซน์ขวดบรรจุใหม่โดยปรับความหนาของขวดลงแต่ยังแข็งแรง ส่วนกล่องนั้นออกแบบให้บรรจุสินค้าได้มากกว่า 1 ขนาดเพื่อลดปริมานกระดาษและแบบของกล่องที่ต้องใช้ และลดการใช้เทคนิคการพิมพ์แบบพิเศษน้อยที่สุด 
• ผลิตภัณฑ์บำรุงผิวหน้า Helios เปลี่ยนขวดบรรจุเป็นขวดแก้วสีชาเพื่อป้องกันแสง ลดขั้นตอนทำความสะอาดวัสดุเมื่อต้องนำกลับมารีไซเคิล  ใช้ท่อกระดาษแทนกล่องเพื่อป้องกันแรกกระแทกภายนอกซึ่งสามารถนำไปใช้ประโยชน์อื่นได้อีกหลังนำผลิตภัณฑ์ไปใช้งานแล้ว ใช้ฉลากบรรจุภัณฑ์ที่ฉีกขาดได้เมื่อเปิดใช้งานที่ฝาปิดเพื่อป้องกันการเปิดใช้ก่อนจำหน่าย 
• แชมพูและคอนดิชันเนอร์บาร์ Praow  ดีไซน์ใหม่ให้มีกระดาษห่อก้อนแชมพูหรือคอนดิชันเนอร์บาร์เพื่อไม่ให้ไขมันซึมออกมาช่วยยืดอายุบนชั้นวางสินค้า ออกแบบโครงสร้างบรรจุภัณฑ์ให้แข็งแรงขึ้น พร้อมมีกล่องรวมหน่วยให้เหมาะสมต่อการจำหน่าย และยังเป็นสื่อการขายเมื่อวางบนชั้นสินค้าได้ด้วย 

ทั้งหมดนี้เป็นเพียงตัวอย่างไอเดียในการปรับเปลี่ยนบรรจุภัณฑ์ ที่นอกจากการคำนึงถึงสิ่งแวดล้อมแล้ว ยังช่วยในเรื่องการส่งเสริมการขายได้ด้วย สำหรับผู้ประกอบการที่สนใจเข้าร่วมกิจกรรมดีๆ เช่นนี้ในปีถัดไป สามารถติดตามรายละเอียดได้ทางสำนักส่งเสริมนวัตกรรมและสร้างมูลค่าเพิ่มเพื่อการค้า กรมส่งเสริมการค้าระหว่างประเทศ โทรศัพท์ 0 2507 8267 อีเมล [email protected] เว็ปไซต์ www.ditp-design.com  และ www.ditp.go.th