ความสำเร็จของการสื่อสารออกไป คือต้องทำให้ผู้รับสารเข้าใจและเข้าถึงสิ่งนั้นให้ได้ โดยมนุษย์เราสามารถถ่ายทอดเรื่องราวของสิ่งต่างๆ ให้เป็นที่เข้าใจตรงกันได้หลายวิธี นักเขียนเล่าเรื่องผ่านตัวอักษร จิตรกรบอกเล่าผ่านภาพวาด นักประพันธ์ดนตรีร้อยเรียงเรื่องราวผ่านตัวโน้ต ในส่วนของการรับรู้ผ่านกลิ่นก็คือ Perfume Designer หรือนักออกแบบกลิ่น

กว่าจะมาเป็น Perfume Designer

คุณเจ รุจิรา ตระกูลยิ่งเจริญ กรรมการผู้จัดการโรงงานผลิตน้ำหอม SCENT AND SENSE จากอดีตนักวิจัยโรคระบาดที่ผันตัวมาเป็น Perfume Designer ผู้อยู่เบื้องหลังความสำเร็จของแบรนด์น้ำหอมชื่อดังมากมาย คุณเจเล่าให้ฟังถึงที่มาว่า “เริ่มจากความชอบส่วนตัวตั้งแต่เด็กๆ เป็นเด็กชอบดมมือ พอหยิบจับอะไรก็ชอบนำมาดม ทำให้มีความทรงจำจากกลิ่นมากมาย และด้วยความสนใจในด้านนี้จึงได้ไปเรียนจนจบ Senior Perfumer Level จาก Perfumers World แล้วรู้สึกว่ามันคลิกกับตัวตนเดิมที่ชอบทางวาดรูปดนตรี ศิลปะอยู่แล้ว และเมื่อมาเจอกับงานกลิ่นทำให้สามารถสะท้อนความเป็นศิลปะออกมาได้ในขอบเขตที่กว้างขึ้น จึงรู้สึกสนุกและรู้สึกว่าเป็นพื้นที่ของเรา”

ในขณะนี้ประเทศเรามีผู้ประกอบอาชีพนี้เพียงหลักสิบเท่านั้น แต่ทั่วโลกมีกลิ่นต่าง ๆ ประมาณ 6,000 – 8,000 โน้ต ซึ่งสะท้อนถึงช่องว่างในตลาดของอาชีพดังกล่าว “โดยการจะมาเป็นนักออกแบบกลิ่นสามารถเรียนเพิ่มเติมในระยะเวลาหลักเดือนเท่านั้น แต่กว่าจะชำนาญจะต้องอาศัยการฝึกฝนเก็บชั่วโมงกว่า 2 ปีในการสร้างกลิ่นต่างๆ” คุณเจกล่าว 

สร้างกลิ่น = สร้างประสบการณ์

ความเชื่อของคุณเจ คือทุกประสบการณ์สามารถเล่าผ่านกลิ่นได้ ฉะนั้นการสร้างกลิ่นของ SCENT AND SENSE จึงเป็นการสร้างประสบการณ์ควบคู่ไปด้วย

ปัจจุบัน SCENT AND SENSE ถือเป็น One Stop Service ผู้ให้การปรึกษาด้านกลิ่นอย่างครบวงจร ดูแลตั้งแต่ให้คำปรึกษาการสร้างคอนเซ็ปต์ไปจนโปรดักชั่นในส่วนของบรรจุภัณฑ์ผลิตภัณฑ์ที่ผ่านมาเคยทำตั้งแต่น้ำหอม สบู่ สครับ โลชั่น ผลิตภัณฑ์แม่และเด็ก จนถึงสร้างกลิ่นที่แปลกต่างๆ เช่น กลิ่นศพ กลิ่นอวกาศ หรือทำกลิ่นในผลิตภัณฑ์ที่เราไม่คุ้นอย่าง เซรามิกให้มีกลิ่นหอม เป็นต้น

ทั้งนี้ยังได้ร่วมสร้างกลิ่นในงานศิลปะ งานเขียน หรืองานดนตรีต่างๆ คุณเจเล่าให้ฟังว่าเคยออกแบบกลิ่นให้กับตัวละครในนิยาย อย่าง Lady Black Dress จากนิยายชุดของ ทรงศีล ทิวสมบุญ

“นักเขียนบรีฟนิยายเป็นเรื่องๆ มา โดยเรามีหน้าที่ทำกลิ่นให้ตรงกับคาแร็กเตอร์ตัวละครตัวนั้นๆ ซึ่งเราต้องศึกษาภูมิหลังของตัวละครทั้งหมด ต้องเข้าใจตัวละครว่าชีวิตผ่านอะไรมาบ้าง เพื่อทำให้สามารถตีความคาแร็กเตอร์ออกมาได้ว่ากลิ่นของเขาจะเป็นยังไง ซึ่งใช้เสื้อผ้าในยุคของเขาและสิ่งที่เขาชอบมาเป็นองค์ประกอบในการสร้างกลิ่น โดยกลิ่นช่วงชีวิตที่ยังสดใสกับกลิ่นช่วงชีวิตที่โดนอุปสรรคแรงๆ จนเกิดจุดเปลี่ยนก็เป็นคนละกลิ่นกัน”

เธอเล่าต่อว่า “ล่าสุดได้ออกแบบกลิ่นดนตรีไทยที่ทำงานร่วมกับครูเพลงซึ่งเราต้องฟังเพลงแล้วตีความออกมาเป็นกลิ่นที่รับกับเสียงดนตรีโดยการทำงานดังกล่าวใช้หลักการคิดข้ามประสาทสัมผัส เวลาเราดมกลิ่นหนึ่งกลิ่นเราจะเห็นเสียง เห็นจังหวะดนตรี เห็น Texture เห็น Shape เห็นความเร็วอย่างไรบ้าง”

นอกจากนี้ยังได้มีโอกาสทำกลิ่นในอาคารหรือการทำระบบกระจายกลิ่นภายใน เช่น ในพิพิธภัณฑ์ นิทรรศการ หรือ Real Estate ต่างๆ กล่าวคือ คุณเจสามารถออกแบบกลิ่นตาม Concept ที่ตรงตามลักษณะที่นั้นๆเพื่อช่วยกระตุ้นให้คนที่มาเยี่ยมชมสามารถเสพงานได้ง่ายขึ้น สงบขึ้น และเข้าถึงสิ่งต่างๆ ได้มากยิ่งขึ้นจนเกิดประสบการณ์ใหม่ได้ในที่สุด 

นักวิทยาศาสตร์สู่วงการสร้างกลิ่น

คุณเจมีโอกาสได้คุยกับคุณแบงค์ รัชพล ตันติประภากุล สายรหัสสมัยเรียนมหาวิทยาลัย ผู้เป็นกรรมการและผู้ก่อตั้ง SCENT AND SENSE ทั้งคู่เรียนจบทางด้านวิทยาศาสตร์และหลังเรียนจบได้แยกย้ายไปลงพื้นที่ โดยคุณเจได้ขึ้นไปลงพื้นที่ในฐานะนักวิจัยเรื่องโรคระบาดบริเวณเผ่าอาข่าทางเหนือของประเทศไทย และเมื่อทั้ง 2 กลับมาคุยกันมีความเห็นตรงกันว่าส่วนใหญ่ที่พบมีแต่ผู้สูงอายุและเด็กเล็กที่อยู่บริเวณนั้น ลูกหลานวัยทำงานออกไปทำงานต่างแดนกันหมด จึงเห็นร่วมกันว่ามันจะดีกว่าไหม ถ้าเราสามารถใช้ความรู้ของเรานำงานกลับมาสู่พื้นที่เดิมที่มีวัตุดิบตั้งต้นอย่างเกษตรกรรมเป็นฐานอยู่แล้วได้ ดึงคนกลับมาทำงานในพื้นที่บ้านเกิดของเขาได้

จากพื้นฐานทางชีววิทยาของคุณเจส่งผลให้สามารถศึกษาการทำน้ำหอมโดยสกัดจากพืชท้องถิ่นของไทย เพื่อตอบโจทย์การสร้างมูลค่าทางเกษตรกรรมให้กับชาวบ้านได้เป็นอย่างดี ทาง SCENT AND SENSE ได้ทำตามความตั้งใจแรกโดยร่วมสร้างสรรค์ผลิตภัณฑ์ที่สามารถสร้างมูลค่าให้แก่เศรษฐกิจของชุมชนในโครงการวิสาหกิจชุมชนกลุ่มลุฟฟาลา (LUFFALA) หนึ่งในโครงการสำคัญในเครือบริษัท พีทีที โกลบอล เคมิคอล จำกัด (มหาชน) หรือ PTTGC

นอกจากนี้ยังได้ร่วมมือกับแบรนด์ต่างๆ อาทิ DAPPER, SMILEYHOUND และ GREYHOUND เพื่อร่วมรังสรรค์กลิ่นและสร้างประสบการณ์ให้กับผู้บริโภค ซึ่งผลงานที่ร่วมกับผลิตภัณฑ์ Sleep Dee ได้รับรางวัลชนะเลิศ The Beauty Shortlist Award 2022 จากอังกฤษและล่าสุดในปี2022 งานประกวดน้ำหอมครั้งแรกของประเทศไทย ได้รับคัดเลือกเป็น Finalist ในสาขา Thai Enhancement Award และ Fashionable Award และได้ติด Top 5 Popular Vote ในสาขา Thai Enhancement Award และ Fashionable Award

คุณเจเล่าเพิ่มเติมว่า “กลิ่นจากผลผลิตภาคเกษตรกรรมไทยสามารถนำมาทำเป็น Essential Oil ได้มากถึง 30 ชนิด เช่น กลิ่นมะลิ กลิ่นกุหลาบมอญ ซึ่งสามารถนำมาเติมเต็มความต้องการที่จะเข้าไปซัพพอร์ตตลาดเกษตร กรรมให้ยั่งยืนและเพิ่มมูลค่าของผลผลิต โดยการนำมาทำน้ำหอมนั้นจะช่วยกำจัดของเสียมากขึ้น เช่น การนำเปลือกมาขายให้เรามาสกัด เป็นการสร้างรายได้ให้เกษตรกร ส่งผลให้รายได้มั่นคงและคงที่มากขึ้น เพราะมีรายได้จากการแปรรูปตรงนี้ เมื่อนำของสดมาแปรรูปก็จะยืดระยะเวลาของผลผลิตไปได้อีก ส่งผลให้ทำเป็นสินค้าส่งออกต่างประเทศได้โดยไม่เสียหาย และที่สำคัญเป็นการเพิ่มมูลค่าให้ผลผลิตสูงขึ้นอย่างมากอีกด้วย”

สิ่งที่ Perfume Designer ต้องเผชิญ

ในส่วนของการดูแลตัวเองเนื่องจากนักปรุงน้ำหอมเป็นอาชีพที่ใช้กลิ่นในการทำงานเป็นสำคัญ กล่าวได้ว่าคนทำน้ำหอมจะไม่ฉีดน้ำหอมในวันทำงานเลย ไม่งั้นจะไปกระทบกับกลิ่นอื่นขณะทำงานได้ อีกทั้งยังต้องระวังในเรื่องของการรับประทานอาหารและเครื่องดื่มอย่างกาแฟไม่ควรดื่มเพราะถือว่ากาแฟเป็นอีกโน้ตหนึ่งที่มีกลิ่น และห้ามทานเนย เนื่องจากเนยเป็นไขมันจึงมีโมเลกุลใหญ่ โมเลกุลดังกล่าวจะไปฉาบบริเวณรับรส การรับกลิ่นเรารับผ่านทางจมูกและปากดังนั้นในช่องปากเราไม่ควรจะมีของที่เป็นนมเนยหนักๆ และที่สำคัญจะต้องกำหนดช่วงเวลาการทำงาน เพื่อไม่ให้ร่างกายอยู่กับกลิ่นนานต่อเนื่องจนเกิดความรู้สึกล้าได้

แม้ยังเป็นอาชีพที่มีจำนวนอยู่น้อยในไทย แต่ยังมีกลิ่นอีกมากมายที่กำลังรอการถูกสร้างขึ้น การมีอยู่ของกลิ่นสำคัญไม่น้อยไปกว่าสิ่งอื่น เพราะกลิ่นเป็นอีกหนึ่งทางในการรับรู้ผ่านประสาทสัมผัสของมนุษย์ นอกจากตาดู หูฟัง มือสัมผัส ลิ้นที่รับรส ก็ยังมีจมูกที่ต้องสูดกลิ่นเพื่อนำพาเราให้เคลิ้มแล้วหลงใหลเหมือนหลุดลอยไปอีกหนึ่งห้วงมิติได้

อย่างที่คุณเจทิ้งทายไว้ว่า “อาชีพนี้เป็นงานที่สนุกมาก เหมือนเราได้เดินเข้าโลกใหม่อยู่ตลอดเวลา ทุกคอนเซ็ปต์ใหม่ที่เจอเหมือนเราได้จมเข้าไปอยู่ในอีกมิติ”