ไม่ว่า มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ (Marks & Spencer) จะถูกจัดอยู่ในค้าปลีกประเภทไหนก็ตาม บ้างก็ว่าเป็น Distributor Own Brands ที่จำหน่ายเฉพาะสินค้าแบรนด์ของตัวเอง บ้างก็ว่าเป็น Specialty Store ที่ขายสินค้า Niche Market แต่ไม่ว่าจะถูกมองในมุมไหน ก็ต้องยอมรับอย่างหนึ่งว่ามาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ เป็นหนึ่งใน Classic Case Study ของตำนานการสร้างสินค้าที่เป็น Distributor Own Brands หรือ DOB จนเป็นที่ยอมรับของคนทั่วโลก

ตำนานของ มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ นั้นเริ่มต้นมาตั้งแต่ปี 1884 ที่ประเทศอังกฤษ โดยเกิดจากความร่วมมือของ2 ผู้ก่อตั้งคือ ไมเคิล มาร์ค (Michael Marks) และ ทอม สเปนเซอร์ (Tom Spencer) เพื่อเปิดกิจการร้านรีเทลเล็กๆ ภายใต้ชื่อ มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ ในปี 1894

จากวันนั้นถึงวันนี้ ชื่อชั้นของแบรนด์เก่าแก่อย่าง มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ ก็ได้ทวีความแข็งแกร่งเพิ่มขึ้นในเกาะอังกฤษ ก่อนที่จะขยายวงกว้างไปยังทวีปยุโรป และกระจายสาขาไปทั่วโลกในเวลาต่อมา

มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ ดำเนินธุรกิจมายาวนานถึง 130 ปีแล้ว ปัจจุบันมีกว่า 800 สาขา ในสหราชอาณาจักร และอีก 455 สาขาทั่วโลก ทั้งในยุโรป, ตะวันออกกลาง และเอเชีย

ถ้าจะถามว่า ความสำเร็จของค้าปลีกนาม มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ นั้น ประสบความสำเร็จมาจากอะไร?

แน่นอนว่า ในยุคแรกๆ มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ กอบโกยชื่อเสียงได้จากคุณภาพของสินค้า DOB ที่จำหน่ายในชื่อ St.Michael ล้วนๆ และคุณภาพที่ยอมรับได้นี้ก็นำความแข็งแกร่งมาสู่แบรนด์แม่อย่าง มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ ในเวลาต่อมา

ในตลาดค้าปลีกระดับโลก มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ จึงถือเป็นกรณีศึกษาของการไต่เต้าจากร้านค้าปลีกไปสู่สเตปของการทำ Store Loyalty ที่ได้ผลเกินร้อย ซึ่งตัวสินค้าที่ว่านี้จะเข้ามาเป็น 1 ในหัวใจสำคัญของการทำตลาดค้าปลีกยุคใหม่

อาจจะเป็นเพราะว่า มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ โฟกัสธุรกิจไปที่ค้าปลีกเฉพาะทางรูปแบบ Specialty Store ซึ่งก็ทำให้เกิดความแตกต่างจากค้าปลีกที่ทรงอิทธิพลสูงสุด ณ ปัจจุบันอย่างไฮเปอร์มาร์ทอย่างเห็นได้ชัด จึงทำให้ มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ สามารถนำเอาจุดแข็งนี้มาสร้างแต้มต่อของตัวเอง โดยเฉพาะอย่างยิ่งในเรื่องของ Emotional Benefit ที่ถูกต่อยอดเข้าไปในตัวสินค้าแต่ละประเภทที่ทำตลาด

ขณะที่ภาพของสินค้าเฮ้าส์แบรนด์ของค้าปลีกแบบไฮเปอร์มาร์ทส่วนใหญ่ ซึ่งยังอยู่ในช่วงของการพัฒนาตลาดจึงยังถูกมองในมุมของ Functional Benefit เสียมากกว่า

สำหรับในประเทศไทย มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ ร่วมกับบริษัท สรรพสินค้าเซ็นทรัล จำกัด ในฐานะเฟรนไชซี เปิดธุรกิจในประเทศไทยมาตั้งแต่ปี 1993 (2538) ปัจจุบันมี 13 สาขาทั่วประเทศ โดยมีสาขาที่เป็นแฟลกชิพสโตร์อยู่ที่ ศูนย์การค้าเซ็นทรัลเวิลด์ บนพื้นที่กว่า 700 ตารางเมตร ภายใต้ชื่อ Marks & Spencer Flagship Store @ Central World

โดยสินค้าที่จำหน่ายในร้านมาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ ก็พอที่จะจัดเป็นหมวดหมู่หลักๆ ได้คือ เสื้อผ้า, ชุดชั้นใน, รองเท้า, เครื่องสำอาง, ขนมขบเคี้ยว, ไวน์ ฯลฯ แต่สินค้าที่ได้รับความนิยม และสร้างชื่อเสียงให้กับร้านที่สุดก็เห็นจะเป็นสินค้าหมวดเพอร์ซันนั่ลแคร์

ล่าสุดกับการทำสินค้าในหมวดอาหารที่เปิดร้านรูปแบบใหม่ “ฟู้ดสแตนด์อโลน” สาขาแรกในประเทศไทย ณ เซ็นทรัลฟู้ดฮอลล์ ชั้น 7 เซ็นทรัลเวิลด์ พร้อมนำเข้าผลิตภัณฑ์อาหาร และเครื่องดื่ม ที่โดดเด่นด้วยคุณภาพ เพื่อนำเสนอลูกค้าในกรุงเทพฯ

การขยายมาทำสินค้าประเภทอาหารนี้ มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์จะเข้ามาในฐานะผู้เชี่ยวชาญ โดยมีการคัดสรรวัตถุดิบชั้นเลิศ และมีคุณภาพสูงสำหรับผลิตภัณฑ์อาหาร ซึ่งถือเป็นเอกลักษณ์เฉพาะของมาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ เป็นต้นว่า ชา และกาแฟ ซึ่งเป็นผลิตภัณฑ์แฟร์เทรด (Fair trade) คือสินค้าที่ส่งเสริมการค้าแบบเป็นธรรมเพื่อให้ความช่วยเหลือประเทศโลกที่ 3 ให้มีความเป็นอยู่ที่ดีขึ้น โดยซื้อวัตถุดิบที่สดใหม่ไม่ผ่านพ่อค้าคนกลาง โดยผลิตภัณฑ์อาหารได้ผ่านกระบวนการทำให้เป็นไขมันอิ่มตัว และไม่ใส่สารกันบูด เพื่อลดความเสี่ยงต่อการเป็นมะเร็ง

ความสำเร็จของการทำ Store Loyalty ของมาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ จนเป็นที่ยอมรับนี้เอง ได้ถูกนำมาเป็นตัวอย่างของการสร้างความน่าเชื่อถือจากร้านค้าปลีกแนว Specialty Store รวมไปถึงไฮเปอร์มาร์ทหลายต่อหลายค่าย

ไม่เพียงแต่ผู้ประกอบการค้าปลีกเท่านั้น ยังรวมไปถึงซีกของซัพพลายเออร์หลายรายที่เอาโมเดลความสำเร็จของ มาร์ค แอนด์ สเปนเซอร์ มาเป็นจุดเริ่มต้นของการพัฒนาสินค้าจนประสบความสำเร็จอย่างล้นหลามในปัจจุบัน อาทิ บีเอสซี ของบริษัท ไอ.ซี.ซี.อินเตอร์เนชั่นแนล จำกัด (มหาชน) ที่ทำสินค้าภายใต้แบรนด์บีเอสซีในหลากหลายผลิตภัณฑ์ ครอบคลุมทั้งของกิน ของใช้ เครื่องสำอาง และแฟชั่น

เป็นอีกกรณีศึกษาที่น่าสนใจในการทำตลาดสินค้าภายใต้แบรนด์ตัวเองของค้าปลีกสมัยใหม่