“ม่อนแบรี” เป็นโครงการ “วิสาหกิจเพื่อสังคม" ตั้งอยู่ที่ตำบลโป่งแยง อำเภอแม่ริม จังหวัดเชียงใหม่ ที่เกิดจากกลุ่มเพื่อนสนิทตั้งแต่เรียนอนุบาล มาจนถึงระดับประถมศึกษาและมัธยมศึกษา 5 คน คือ ดร.ธัญญวัฒน์ เกษมสุวรรณ และ คุณแสง ภรรยา ดร.ณัฐพล อัษฎาธร และ คุณเล็ก ภรรยา และอะเล็กซานเดอร์ สรรประดิษฐ์ ซึ่งส่วนใหญ่ทำงานเป็นผู้บริหารระดับสูงในองค์กรขนาดใหญ่ของประเทศในหลากหลายสาขา ไม่ว่าจะเป็น Food Science, เภสัชกร, วิศวะอุตสาหกรรม รวมไปถึงสถาปนิก
ดร.ธัญญวัฒน์ ในฐานะตัวแทนของผู้ก่อตั้งเล่าให้ฟังว่า ตัวเองมาซื้อบ้านที่นี่ได้ 29 ปีแล้ว โดยที่ดินผืนนี้มีเนื้อที่ประมาณ 3-4 ไร่ เคยเป็นไร่สตรอเบอรี่มาก่อน และหลังจากที่เข้ามาปรับปรุงพื้นที่จนเป็นที่พักอาศัยก็เริ่มปลูกไม้ดอก ไม้ประดับ แล้วก็เริ่มอยากปลูกต้นไม้ที่กินได้ จึงเริ่มปลูกผักสลัด และผลไม้อย่างลูกพลับ และเริ่มมองหาพืชเมืองหนาวจนก็มาเจอกับต้นแบล็กเบอรี่
“แรกๆ ก็ลองปลูก ออกบ้าง ตายบ้าง ตอนแรกมีไม่กี่ต้นจนมีเป็นร้อย เราก็เริ่มแจกเพื่อนบ้านมากขึ้น รวมถึงนำมาแปรรูป จนลูกสาวมาชวนให้ลองทำขายออนไลน์ จึงเป็นที่มาของแบรนด์ Berry Hills ขึ้นมา”
ดร.ธัญญวัฒน์ กล่าวว่า ในช่วงแรกได้มีการลองไปติดต่อแหล่งขายผลไม้ อาทิ ตลาดสามย่าน, ตลาดอ.ต.ก. แต่ก็ถูกปฏิเสธกลับมาจนเกือบจะยอมแพ้ไป กระทั่งวันหนึ่งก็มียักษ์ค้าปลีกอย่างท็อปส์ ซูเปอร์มาร์เก็ต ได้ติดต่อเข้ามาเพื่อขอซื้อไปจำหน่ายมาจนถึงปัจจุบัน
เมื่อถูกถามถึงว่า จากขายแบล็กเบอรี่และสินค้าแปรรูป ขยายมาสู่วิสาหกิจเพื่อสังคม ม่อนแบรีได้อย่างไร ดร.ธัญญวัฒน์ อธิบายว่าจุดเริ่มต้นโครงการมาจากการพูดคุยกับเพื่อนสนิทสมัยประถมว่าอยากจะทำอะไรที่เกิดผลกระทบในเชิงบวกกับชุมชน โดยเฉพาะกับการพัฒนาคุณภาพชีวิตของเกษตรกรในพื้นที่โป่งแยง
“ตอนชวนเพื่อนๆ มาทำโครงการ ผมอธิบายข้อแรกว่า เราต้องทำเป็นธุรกิจที่มีกำไร ไม่ใช่ Non-profit ม่อนแบรีต้องมีกำไร กำไรยิ่งเยอะยิ่งดี เพราะมันส่งต่อกลับไปชุมชนทั้งหมด เราจะไม่คิดแบบควักเงินเราไปช่วยทุกเดือน เพราะมันจะไม่ยั่งยืน เพราะถ้าวันใดพวกเราไม่อยู่แล้ว ใครจะควักเงินช่วยเหลือ รุ่นลูกอาจจะไม่ได้คิดเหมือนเราก็ได้ แต่ถ้าธุรกิจนี้สามารถมีกำไรและอยู่ได้ ผมอยู่หรือไม่อยู่มันก็สามารถดำเนินกิจการของมันต่อไปได้
เราคุยกันเดือนกันยายนปีที่แล้ว และก็เริ่มลงมือทำเลย โดยจดทะเบียนจัดตั้งบริษัท เบอร์รี่ ฮิลล์ ฟาร์ม ช๊อป จำกัด ขึ้นเป็นนิติบุคคลเพื่อทำวิสาหกิจเพื่อสังคม เราต้องการที่จะเปิดในวันที่ 5 ธันวาให้ได้ เพราะว่าเราต้องการเอาหลักคำสอนของในหลวงรัชกาลที่ 9 มาใช้ เราเลยอยากเปิดวันที่ 5 เพราะเป็นวันดี และเป็นจังหวะที่เริ่มเข้าสู่ช่วงไฮซีซั่นของการท่องเที่ยวของเชียงใหม่ ถ้าเราเปิดช้าจะเหนื่อยมาก เพราะคนน้อยลง”
โครงการม่อนแบรี บนเนื้อที่เกือบ 3 ไร่ ประกอบไปด้วย
1. ม่อนฟาร์ม Smart Agriculture เป็นการปลูกพืชผักใน Greenhouse สัมผัสชีวิตเกษตรกรสมัยใหม่ที่ทันสมัย และได้ผลผลิตปลอดภัยต่อสุขภาพ สนุกกับการซื้อผักโดยเลือกเด็ดผักสดจากแปลงด้วยตัวเอง
2. ม่อนทุ่ง แปลงปลูกพืชผักสวนครัว นอกจากเป็นจุดถ่ายรูปเช็กอินสวย ๆ แล้ว พืชผักเหล่านี้ยังนำมาบริโภคได้ โดยหมุนเวียนเก็บเกี่ยวได้ผลผลิตสดๆ มาจำหน่าย
3. ม่อนคาเฟ่ ร้านกาแฟสุดชิค ริมหน้าผา และร่มรื่นใต้ร่มโพธิ์
4. ม่อนกระต่าย เป็นสถานที่สำหรับเด็ก มีกระต่ายหลากหลายพันธุ์ และมีไก่ยักษ์พันธุ์บราม่า ให้เด็กๆ ได้ใกล้ชิดกับสัตว์ที่เชื่องและน่ารัก
5. ม่อนเบอรี่ ฮิล ฟาร์มช๊อป ช้อปปิ้งผลิตภัณฑ์จากเบอรี่ ฮิลล์ ไร่ราสเบอรี่ที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทยจากตำบลโป่งแยง ไร่ที่ปลูกโดยเกษตรกรที่มีความรับผิดชอบต่อผู้บริโภค โดยใช้ชีวภัณฑ์ในการปลูก ลดการใช้สารเคมี โดยมีสินค้าโฮมเมดที่ดีต่อสุขภาพจากเบอรี่หลายสิบชนิด เช่น คุกกี้เบอรี่, คอมบูฉะเบอรี่, ซอสราสเบอรี่, เลมอนแคนดี้, ไอศกรีมเบอรี่สด, ผักดองสุดอร่อย และแยมที่มีผลไม้เต็มๆ และอื่นๆ อีกมากมาย
6. ม่อนกาด ตลาดชุมชนชาวบ้าน พืชผักผลไม้เมืองเหนือที่คัดสรรผลิตภัณฑ์จากครอบครัวเกษตรกรที่มีอุดมการณ์เดียวกัน โดยสินค้าไม่ต้องผ่านมือพ่อค้าคนกลาง
ต้องยอมรับว่าประสบการณ์ทางธุรกิจของผู้ก่อตั้งทุกคนนั้น ล้วนมีส่วนช่วยให้ตัวตนของม่อนแบรีชัดเจนตั้งแต่วันแรก
ดร.ธัญญวัฒน์ กล่าวว่า ทีมงานสร้างม่อนแบรี ให้เป็น Offline Destination เพื่อให้คนมาเข้าใจคำว่าวิสาหกิจเพื่อสังคมว่าคืออะไร
“การที่เขามาที่นี่แล้วได้เห็น เข้าใจ เราก็หวังว่าเขาจะ Add ช่องทางสื่อสารออนไลน์ของเรา วิสาหกิจชุมชนนี้จะอยู่ได้ ไม่ใช่เพราะตัวม่อนแบรีที่เป็นร้านค้าตัวนี้ แต่ม่อนแบรีจะอยู่ได้เพราะรายได้จากการขายออนไลน์ Offline เป็นจุดตั้งต้นให้คนเห็น คนรู้จัก แต่จะทำอย่างไรให้คนทั่วไปได้เป็นเพื่อนกับเราและสั่งซื้อเราตลอดไปทางออนไลน์ เราก็พยายามสร้างสถานที่ที่คนอยากมาเที่ยว เพราะว่าตรงนี้เป็นดอยที่สูงที่ใกล้เชียงใหม่ที่สุดแล้ว 2. อากาศที่นี่ก็ดี 3. ที่นี่มีสถานที่ท่องเที่ยวดีๆ มากมาย ถ้าเราเก็บแค่ 10% ของม่อนแจ่มเราก็รับไม่ไหวแล้ว เราก็เลยมองภาพว่าทำอย่างไรให้คนสนใจ ก็เป็นที่มาของไร่เบอรี่ เราก็มองว่าเราต้องมีแปลงสาธิตการเกษตรสมัยใหม่ มีกรงสัตว์เลี้ยงน่ารักๆ มีร้านกาแฟ แต่ที่สำคัญคือ ฟาร์มช็อป เนื่องจากเราต้องการเชื่อมโยงการเกษตรในพื้นที่เข้าหาผู้บริโภคให้ได้ เพราะว่านี่คือวัตถุ ประสงค์หลักของธุรกิจเรา ไม่ใช่แค่ร้านกาแฟ ไม่ใช่ฟาร์มกระต่าย”
ดร.ธัญญวัฒน์ กล่าวว่า จะให้คนขับรถมาซื้อผักที่โป่งแยงคงไม่มีใครมา มันเลยต้องอาศัยการตลาด เราเลยต้องทำฟาร์ม ทำพื้นที่ถ่ายภาพสวยๆ สมัยนี้คงต้องถ่ายภาพ พาร์ทเนอร์เราคนหนึ่งเป็นสถาปนิกเสนอว่า ต้องมี IG Moment คือเอาน้องกระต่ายมา เอาร้านกาแฟมาสร้างแรงดึงดูดให้คนมาเที่ยว
ในส่วนของสินค้าเกษตรม่อนแบรี มีการเปิดให้เกษตรกรสามารถนำเอาสินค้ามาวางจำหน่าย รวมถึงยังมีการเอาผลิตภัณฑ์เกษตรมาแปรรูป เช่น มะเขือเทศอบแห้ง, ทำกิมจิ, น้ำสลัด, ทำไอศกรีม ฯลฯ
“เป้าหมายเราคือต้องการยกระดับรายได้และคุณภาพชีวิตของเกษตรกรในพื้นที่ให้ได้ โดยให้คอนซูเมอร์สามารถสั่งสินค้าตรงกับเกษตรกรผ่านเรา โดยเราไม่คิดมาร์จิ้นเลย หรือคิดก็ต่ำมากๆ แล้วกำไรจากตรงนี้ทั้งหมดก็ส่งคืนกลับไปที่เกษตรกร วันนี้เราเริ่มจาการคัดเลือกเกษตรกรที่มีความรับผิดชอบต่อการผลูกพืช เช่น เกษตรกรที่ยังมีใช้เคมีในการปลูก เช่น ปุ๋ย ยา เราก็ต้องมีการกำหนดระยะย่นในการเก็บ
เราต้องพัฒนาตลาดและผู้ผลิตไปพร้อมๆ กัน วันนี้ตลาดเรายังเล็กมากๆ เกินที่จะรับสินค้าเกษตรจากทุกคน เพราะเราก็ไม่รู้ว่าจะขายได้ขนาดไหน เราจึงเริ่มจากการดีลกับเกษตรกรกลุ่มเล็กๆ 10 กว่าคน ถ้าตลาดเราใหญ่ขึ้น เราก็น่าจะสามารถขยายกลุ่มเกษตรกรออกไปได้ ตอนนี้เราปลูกผักสลัดต่างๆ, แตงกวาญี่ปุ่น, มะเขือเทศ, ฟักทอง, คะน้าฮ่องกง, ผักเคล, หัวหอม เราก็พยายามดูว่าตลาดมีความต้อง การอะไร แล้วเราก็จะพยายามเชื่อมต่อกับเกษตรกร อย่างเช่นมะเขือเทศ ข้างบ้านผมปลูก ผมก็ซื้อประจำ เอาไปแจก เพราะว่าลูกใหญ่มาก ขายโลละ 40 บาท มันถูกมาก ส่ง 40 บาท ไปปากคลองตลาดขาย 80 บาท พอขึ้นห้างไปก็ร้อย 150 บาท
เราก็มองภาพว่าทำอย่างไรจะช่วยเพิ่มราคาได้ เขาสามารถมาขาย 50 บาท ซึ่งเพิ่มขึ้น 20% แล้วเราก็เอามาขาย 60 บาท เป็นค่าน้ำ ค่าไฟ ค่าพนักงาน ซึ่งราคาขายมันถูกมาก เพราะว่าเขาซื้อห้าง 150 บาท ซึ่งคนที่ซื้อสินค้าที่ฟาร์ม เขาจะซื้อสินค้าต่อกับเราก็ได้ หรือว่าจะขอเบอร์โทรเกษตรกรเพื่อซื้อตรงก็ได้ เราก็ไม่ได้ว่าอะไร เพราะว่าเราตั้งใจที่จะคอนเน็คกันอยู่แล้ว แต่จะมีใครซื้อมะเขือเทศทุกวัน ดังนั้นคนนึงปลูกมะเขือเทศ, คนนึงปลูกแต่พริกหวาน คนซื้อจะซื้อพริกหวานทุกวันทั้งปีก็คงไม่ใช่ เพราะฉะนั้นการที่ม่อนแบรีเกิดขึ้นมา เราต้องการให้มีวาไรตี้ของสินค้าเกษตร ของผักและผลไม้ในหมู่บ้านนี้แล้วส่งให้”
ในส่วนของการจัดส่งสินค้า ทางม่อนแบรีได้มีการประสานงานกับทาง SCG ซึ่งต้องมารับสินค้า Berry Hills ทุกวันอยู่แล้ว ให้แวะรับสินค้าจากม่อนแบรีเพื่อกระจายของลงไปกรุงเทพฯ ซึ่งทาง SCG ก็ให้ราคาพิเศษให้สำหรับโครงการนี้ ทำให้ตอนนี้ถ้าใครซื้อของออนไลน์ก่อนเที่ยง ทาง SCG จะสามารถส่งสินค้าถึงบ้านคุณเลยในวันถัดไป
“ถ้าคุณสั่งสินค้าหลายอย่างรวมกันก็ถูกกว่าห้างแน่ๆ แต่คุณได้ของสดๆ และรู้กว่าเกษตรกรคนไหนเป็นคนปลูก”
ในมุมมองด้านธุรกิจของดร.ธัญญวัฒน์ สิ่งที่ยากสำหรับม่อนแบรี คือการเป็นวิสาหกิจเพื่อชุมชน ทำให้ไม่มีเงินมากมายที่จะไปโฆษณาเพื่อสร้างการรับรู้ ดังนั้นสิ่งที่ม่อนแบรีพยายามสื่อสารกับนักท่องเที่ยวที่มาก็คือถ้าใครสามารถบอกต่อๆ กันได้ก็ขอให้ช่วยบอกต่อผ่านโซเชียลมีเดีย
พบว่าช่วงเดือนแรกของการเปิดกิจการก็มีนักท่องเที่ยวที่มาเที่ยวในบริเวณนี้ และเห็นป้ายโฆษณาที่อยู่ 2ข้างทาง ขับรถเข้ามาเดินเยี่ยมชมฟาร์มเป็นจำนวนมาก ซึ่งก็ถือเป็นนิมิตหมายที่ดีในการที่ชุมชนจะได้รับการพัฒนาจากผลกำไรของการค้าขาย
แต่จะพัฒนาในด้านไหน ดร.ธัญญวัฒน์ ยกตัวอย่างให้ฟังว่า เมื่อก่อนนี้ช่วงปลายฝน ต้นหนาวที่นี่จะมีหิ่งห้อยเยอะมาก หิ่งห้อยเป็นดัชนีความสมบูรณ์ของธรรมชาติอย่างดี แต่ตอนนี้หิ่งห้อยแทบไม่มีแล้ว หมายความว่าทุกคนกำลังอยู่ในสิ่งแวดล้อมที่แย่ลง แต่ถ้ามีเงินก็สามารถไปช่วยทำให้สิ่งแวดล้อมดีขึ้นได้
“ตัวอย่าง เช่น เกษตรกรที่ยังเผา ทำไมต้องเผา คำตอบคือเขาจ้างคนไปตัดมาทำปุ๋ยไม่คุ้ม ต้องรอ 6 เดือน ค่าแรงก็แพง ถ้าไม่เผาจะทำอะไร จริงๆ เราเอาฟาง เอาหญ้าไปทำปุ๋ยหมักได้ ถ้าผมมีเงินผมจ้างคนไปเก็บมาทำปุ๋ยจำหน่ายได้ไหม เขาบอกยินดีเลย เพราะเขาต้องการกำจัดวัชพืช เพื่อทำการเกษตรใหม่ แต่ว่าเขาไม่มีเงินจ้างคนก็เลยต้องเผา หรือเพื่อนบ้านที่ยังใช้สารเคมี จริงๆ ชีวภัณฑ์มันดีกว่าเคมี เราลองลดการใช้สารเคมีดีไหม เขาก็บอกว่าถ้าใช้ชีวภัณฑ์ผลผลิตจะลดลงไม่เท่าเคมี ไม่คุ้มค่าปลูก เขาลองมา แล้วไม่ได้ผล เพราะมันแพง ถ้าวันนี้ถ้าต้องจ่ายค่าผลิตภัณฑ์ เขาเลือกเคมี เพราะว่ามันทำให้ผลผลิตต่อไร่สูงกว่า เราก็เสนอว่าถ้าเรามาช่วยออกค่าชีวพันธุ์ให้เอาไหม เขาก็โอเค ยอม
ต้องบอกว่าเกษตรกรไทย ไม่ได้มีรายได้สูง ที่นี่อาจจะมีรายได้สูงกว่ามาตรฐาน แต่ก็ยังไม่เพียงพอ เราก็มองภาพว่าถ้าเราช่วยเขาได้ เราช่วยเรื่องสิ่งแวดล้อมด้วย นี่คือจุดเล็กๆ ที่เราอยากจะทำ ในอนาคตเราเอาคนสูงอายุแถวนี้ มาช่วยคัดเลือกสินค้าเกษตรได้ ถ้าเรามีเงิน แต่เราเพิ่งจะเริ่มต้น เราเพิ่งเริ่มทำเอง เราก็ยังไม่รู้ว่าจะมีกำไรขนาดไหน ทั้งหมดทั้งมวลต้องดูว่าเราขายได้เยอะขนาดไหน หลายคนมองว่าเป็นของเล่นไฮโซหรือเปล่า ทำเล่นๆ หรือเปล่า ถามว่าเราจิงจังมั้ย เราตั้งใจเต็มที่ แต่ก็ต้องการความช่วย เหลือจากผู้บริโภคด้วย”
ช่วงท้ายที่ดร.ธัญญวัฒน์พาเดินชมฟาร์ม ทีมงานก็อดสงสัยไม่ได้ว่า ความท้าทายของการทำโครงการม่อนแบรีของผู้ก่อตั้งทั้ง 5 คน คืออะไร
ดร.ธัญญวัฒน์ อธิบายว่า สิ่งที่ยากที่สุดคือการทำงานร่วมกันระหว่างเกษตรกรและผู้บริโภค เพราะม่อนแบรีเป็นแค่ตัวกลาง ดังนั้นโครงการนี้จะสำเร็จหรือไม่ต้องขึ้นอยู่กับการยอมรับของผู้บริโภค
“สิ่งที่ยากกว่านั้นคือเกษตรกรเองก็ต้องเห็นว่าการทำโครงการนี้มันเป็น Win-Win ตอนนี้มีเกษตรหลายคนที่สนใจ แต่ก็มีเกษตรกรหลายคนที่ยังไม่สนใจเลย จริงๆ ความสำเร็จตรงนี้มันต้องไปด้วยกันทั้งหมด คือในที่สุดทุกคนต้องได้ประโยชน์ ไม่ใช่ว่ามีบางคนต้องเสียประโยชน์เพื่อมาช่วย”