การขับเคลื่อนยุทธศาสตร์ในพื้นที่เขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) กำลังก้าวข้ามกรอบคิดเดิม ๆ จากการลงทุนโครงสร้างพื้นฐานเชิงกายภาพ ไปสู่มิติใหม่ทางเศรษฐกิจที่น่าจับตา เมื่อสำนักงานคณะกรรมการนโยบายเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (สกพอ.) หรือ EECO ผสานพลังไตรภาคีร่วมกับทุนเอกชนและสถาบันการศึกษาในท้องถิ่น ผ่านกลยุทธ์เชิงรุกภายใต้แนวคิด “จากเมล็ดกาแฟสู่โอกาสทางธุรกิจและการพัฒนาชุมชนอย่างยั่งยืน”
โครงการนับได้ว่าเป็นการใช้กลไกของกองทุนพัฒนาเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) เป็นกระสุนหลักในการยกระดับศักยภาพพื้นที่ โดยหยิบยก "อุตสาหกรรมกาแฟ" มาเป็นโมเดลต้นแบบในการขับเคลื่อนเศรษฐกิจฐานราก เพื่อพิสูจน์ให้เห็นว่า การดึงเม็ดเงินลงทุนอุตสาหกรรมขนาดใหญ่เข้ามาในพื้นที่ จะต้องสามารถสร้างสมดุลควบคู่ไปกับการกระจายมูลค่าสู่ชุมชนรอบข้างได้อย่างเป็นรูปธรรม
ดร.ดารินันท์ นันทวงค์ รักษาการผู้อำนวยการสำนักพัฒนาพื้นที่และชุมชน สายงานพื้นที่และชุมชน สกพอ. เผยวิสัยทัศน์ในเชิงโครงสร้างที่มุ่งเน้นการสร้าง Inclusive Growth ว่า "แนวทางการพัฒนา EEC จะให้ความสำคัญกับการสร้างสมดุลระหว่างการลงทุนและการพัฒนาคน โดยส่งเสริมให้ประชาชน ชุมชน และผู้ประกอบการท้องถิ่นสามารถเชื่อมโยงเข้าสู่ห่วงโซ่คุณค่าของกิจกรรมทางเศรษฐกิจที่เกิดขึ้นในพื้นที่ การสนับสนุนโครงการผ่านกองทุนพัฒนาเขตพัฒนาพิเศษภาคตะวันออก (EEC) จึงเป็นอีกกลไกสำคัญในการสร้างโอกาสใหม่ให้กับชุมชน ยกระดับศักยภาพของพื้นที่"
ในแง่ของระบบนิเวศ ยุทธศาสตร์การเชื่อมโยงห่วงโซ่คุณค่าครั้งนี้ ถูกขับเคลื่อนอย่างเป็นระบบผ่านศูนย์กลางองค์ความรู้ของพื้นที่ โดย รศ.ดร.ดวงพร ภู่ผะกา อธิการบดีมหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์ (มรร.) ฉะเชิงเทรา ได้ถอดรหัสการพัฒนาอุตสาหกรรมสร้างสรรค์จากฐานทุนเดิม (Existing Asset) ของจังหวัดว่า เมืองแปดริ้วมีต้นทุนที่แข็งแกร่งทั้งในภาคเกษตร อาหาร และวัฒนธรรม ซึ่งกาแฟคือจิ๊กซอว์สำคัญที่จะเข้ามาเติมเต็มเพื่อสร้างมูลค่าเพิ่มได้ตลอดทั้งซัพพลายเชน ตั้งแต่ต้นน้ำในกระบวนการเพาะปลูก กลางน้ำในการแปรรูปด้วยนวัตกรรม ไปจนถึงปลายน้ำในมิติของการตลาดและการสร้างคอมมูนิตี้ร้านคาเฟ่ โดย มรร. วางโพสิชันนิ่งตัวเองเป็นฟันเฟืองในการถ่ายทอดเทคโนโลยีและองค์ความรู้สู่นักปลูกและผู้ประกอบการท้องถิ่น เพื่อปักหมุดให้ฉะเชิงเทรากลายเป็นเมืองแห่งคาเฟ่และศูนย์กลางการเรียนรู้ด้านกาแฟของภาคตะวันออกในอนาคต โดยใช้จุดเด่นของพื้นที่ด้วยความเป็นเมือง 2 น้ำ ได้แก่ น้ำจืด จากต้นน้ำและลำน้ำสาขาต่าง ๆ ที่ไหลลงสู่แม่น้ำบางปะกง และน้ำเค็ม จากอ่าวไทยที่หนุนขึ้นมาตาม แม่น้ำบางปะกง มาสร้างความต่างจากเมืองกาแฟแห่งอื่น
ความพร้อมของเมืองแปดริ้วทวีความน่าสนใจยิ่งขึ้น เมื่อได้พันธมิตรยักษ์ใหญ่อย่าง บริษัท เขาช่อง กรุ๊ป จำกัด แบรนด์กาแฟสัญชาติไทยที่อยู่คู่ตลาดมานานกว่า 60 ปี ซึ่งกำลังอยู่ระหว่างการขึ้นทะเบียนเขตส่งเสริมเศรษฐกิจพิเศษอุตสาหกรรมการแปรรูปอาหาร (บางปะกง) ตำบลท่าสะอ้าน เข้ามาร่วมเป็นผู้เล่นหลัก โดยเขาช่องไม่ได้มองพื้นที่แห่งนี้เป็นเพียงฐานการผลิตเพื่อลดต้นทุนทางโลจิสติกส์ แต่เลือกดำเนินกลยุทธ์บูรณาการเพื่อสร้างคุณค่าร่วมกับท้องถิ่น ผ่านการทำ R&D ทดสอบนำเมล็ดกาแฟที่ปลูกในผืนดินฉะเชิงเทรามาพัฒนาต่อยอดจริง พร้อมเตรียมถ่ายทอดองค์ความรู้ระดับสากล ให้แก่เกษตรกร เพื่อยกระดับมาตรฐานการผลิตตั้งแต่แปลงปลูก ซึ่งนับเป็นการสร้างความมั่นคงในอาชีพที่แท้จริง และช่วยรักษาฐานอุตสาหกรรมในประเทศเพื่อขับเคลื่อนตัวเลข GDP และดุลการค้าของชาติในระยะยาว
ทางด้าน อาวิทธ์ จิระเลิศพงษ์ ผู้บริหาร บริษัท เขาช่อง กรุ๊ป จำกัด ได้ฉายภาพถึงพลังของความร่วมมือภายใต้ร่มใหญ่ของ EECO ว่า ความร่วมมือระหว่างเขาช่อง ชุมชนในพื้นที่ และมหาวิทยาลัยราชภัฏราชนครินทร์ ภายใต้ระบบนิเวศที่ EEC ช่วยส่งเสริมและเชื่อมโยงความร่วมมือ ถือเป็นโอกาสสำคัญในการนำจุดแข็งของทุกภาคส่วนมาผสานเข้าด้วยกัน ทั้งองค์ความรู้ งานวิจัย ภูมิปัญญาท้องถิ่น ทรัพยากรในพื้นที่ และความเชี่ยวชาญของภาคธุรกิจ เพื่อร่วมกันสร้างคุณค่าใหม่ให้กับอุตสาหกรรมกาแฟไทย
“เราเชื่อว่าการสร้างระบบนิเวศแห่งความร่วมมือนี้จะช่วยปลดล็อกศักยภาพใหม่ ๆ ให้กับผลิตภัณฑ์กาแฟไทย ทั้งในด้านนวัตกรรม การพัฒนาผลิตภัณฑ์ และการสร้างอัตลักษณ์ที่โดดเด่นยิ่งขึ้น ซึ่งจะเป็นรากฐานสำคัญในการยกระดับขีดความสามารถในการแข่งขันของกาแฟไทยในตลาดโลก"
ปลายทางของสมการธุรกิจในครั้งนี้ คือการใช้ "นวัตกรรม" และ "อัตลักษณ์ดั้งเดิม" มาทลายกรอบสินค้าโภคภัณฑ์ สู่การพัฒนาผลิตภัณฑ์เชิงสร้างสรรค์ที่เชื่อมโยงเข้ากับเส้นทางท่องเที่ยวเชิงอาหาร (Gastronomy Tourism) โดยเขาช่องใช้กลยุทธ์ "Product Pairing" นำกาแฟไทยระดับตำนานมาแมตช์กับของดีเมืองแปดริ้ว เช่น มะม่วงน้ำดอกไม้ หรือขนมท้องถิ่นชื่อดัง เพื่อสร้างประสบการณ์ใหม่ให้กับผู้บริโภค พร้อมกับการสร้าง Brand Activation ผ่านอีเวนต์ใหญ่อย่างงาน "8 Riew Feel แฟ Coffee & Friends" เทศกาลกาแฟและเบเกอรี่ที่ใหญ่ที่สุดในแปดริ้ว นอกจากนี้ แบรนด์ยังมีแนวคิดสนับสนุนให้ร้านคาเฟ่และผู้ประกอบการรายย่อย (SMEs) นำผลิตภัณฑ์ของเขาช่องไปรังสรรค์เป็น "Signature Menu" ประจำร้าน เพื่อเปิดโอกาสในการสร้าง Micro-entrepreneurs และเพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจในระดับฐานรากอย่างยั่งยืน
บทสรุปของโมเดลความร่วมมือในพื้นที่ EEC ครั้งนี้ จึงไม่ใช่เพียงแค่โครงการ CSR ชั่วคราว แต่เป็นกรณีศึกษาที่เด่นชัดของการทำ Public-Private Partnership (PPP) ยุคใหม่ที่เปลี่ยนตัวชี้วัดความสำเร็จ จากเดิมที่โฟกัสเพียงตัวเลขเม็ดเงินลงทุนและขนาดของโรงงานอุตสาหกรรม ไปสู่การวัดผลที่ "ความยั่งยืนของมนุษย์ (Human Sustainability)" ผ่านการสร้างคน สร้างองค์ความรู้ และสร้างโอกาสทางเศรษฐกิจใหม่ ๆ เพื่อให้ประชาชนและชุมชนชาวฉะเชิงเทรา สามารถเติบโตและเก็บเกี่ยวผลประโยชน์จากคลื่นความเปลี่ยนแปลงของพื้นที่ EEC