สมองของมนุษย์มีความซับซ้อนเกินกว่าที่เราจะจินตนาการ และบ่อยครั้งที่ร่างกายของเราเลือกที่จะสื่อสารความจริงบางอย่างออกมาผ่านปฏิกิริยาตอบสนองทางชีววิทยาที่ตัวเราเองก็ยากจะควบคุม การทำความเข้าใจพฤติกรรมของฝ่ายตรงข้ามในโลกธุรกิจจึงเป็นมากกว่าเรื่องของสัญชาตญาณหรือศาสตร์แห่งการคาดเดา 

ทว่ามันคือการอ่านการทำงานของระบบประสาทและสมองที่สะท้อนออกมาผ่านกล้ามเนื้อและการหลั่งฮอร์โมน คุณตฤณห์ โพธิ์รักษา อาจารย์ประจำภาควิชาสังคมศาสตร์ คณะสังคมศาสตร์และมนุษยศาสตร์ มหาวิทยาลัยมหิดล ผู้เชี่ยวชาญด้านอาชญาวิทยาและพฤติกรรมศาสตร์ได้ฉายภาพให้เห็นว่าศาสตร์นี้มีความสำคัญอย่างยิ่งต่อการอยู่รอดในสังคม โดยได้ให้แง่คิดที่น่าสนใจว่า 

"ตราบใดที่คุณยังต้องสร้างสัมพันธ์และมีปฏิสัมพันธ์กับมนุษย์ คุณก็ต้องใช้ศาสตร์การอ่านคน เพราะไม่มีอาชีพไหนเลยที่ทำงานคนเดียว"

บ่อยครั้งที่เรามักหลงเชื่อว่าตนเองสามารถควบคุมการแสดงออกได้ทุกย่างก้าว แต่ในความเป็นจริงแล้วระบบประสาทส่วนที่เก่าแก่ที่สุดของมนุษย์อย่าง Reptilian Brain มักจะทำงานไวกว่าสติสัมปชัญญะเสมอ เมื่อเกิดเหตุการณ์ไม่คาดฝันหรือความรู้สึกที่ถูกกระตุ้นอย่างรุนแรง ร่างกายจะตอบสนองโดยอัตโนมัติก่อนที่สมองส่วนหน้าจะทันได้ประมวลผลเสียด้วยซ้ำ ความจริงใจหรือเจตนาที่ซ่อนอยู่จึงมักหลุดรอดออกมาผ่านพฤติกรรมที่เราเรียกว่า Baseline หรือท่าทางพื้นฐานที่บุคคลนั้นทำเป็นประจำโดยปราศจากการนึกคิด คุณตฤณห์ ชี้ให้เห็นจุดบอดที่คนส่วนใหญ่มักมองข้ามไปในการสังเกตคู่สนทนาว่า 

"คนส่วนใหญ่เข้าใจว่าการอ่านร่างกายคนอื่นคือการอ่านใบหน้า แต่ในฐานะผู้เชี่ยวชาญ คุณลืมประโยคนั้นไปเลย การอ่านร่างกายต้องเริ่มจากเท้า เพราะเราถูกสอนให้เล่นละครทางสีหน้ามาตั้งแต่เด็ก แต่เราไม่เคยถูกสอนให้เล่นละครด้วยเท้าเลย"

ทิศทางของปลายเท้าจึงเป็นดั่งเข็มทิศที่บอกความปรารถนาในใจได้แม่นยำกว่ารอยยิ้มที่ฝืนแต่งแต้มขึ้นมา หากคู่เจรจาหันปลายเท้าออกไปทางประตูแม้จะยังคงสนทนากับเราอยู่ นั่นอาจเป็นสัญญาณของความอึดอัดหรือความต้องการที่จะจบบทสนทนานั้นโดยเร็ว 

นอกจากนี้ สภาวะทางอำนาจระหว่างการเจรจายังแสดงออกผ่านบุคลิกที่เรียกว่า Dominant หรือผู้ควบคุม และ Submissive หรือผู้จำนน ซึ่งสังเกตได้ตั้งแต่การยืนที่มั่นคงไปจนถึงระดับน้ำเสียง 

การที่ใครคนหนึ่งจะก้าวขึ้นไปได้ไกลในองค์กรจึงไม่ใช่แค่เรื่องของความเก่งกาจในงานเพียงอย่างเดียว แต่ยังรวมถึงทักษะในการนำเสนอภาพลักษณ์และการอ่านใจคนรอบข้างได้อย่างทะลุปรุโปร่ง เนื่องจากโลกแห่งการทำงานในสายตาของนักพฤติกรรมศาสตร์นั้นเปรียบเสมือนโรงละครขนาดใหญ่ที่ทุกคนต่างสวมบทบาทเพื่อผลประโยชน์บางอย่าง

อย่างไรก็ตาม การอ่านคนอื่นออกเป็นเพียงครึ่งเดียวของชัยชนะ เพราะอีกครึ่งที่สำคัญกว่าคือการควบคุมตนเองและการบริหารจัดการอารมณ์หรือ EQ 

การสวมหน้ากากอย่างเป็นมืออาชีพในบางสถานการณ์จึงมีความจำเป็นมากกว่าการเป็นตัวของตัวเองอย่างสุดโต่ง ดังที่ คุณตฤณห์ ได้กล่าวไว้ว่า "อย่าเป็นตัวเองนักเลย เพราะเราไม่ได้นิสัยดีขนาดนั้น การเป็นมืออาชีพดีที่สุด ถ้าตัวเราอ่อนไปต้องเพิ่มความแข็ง แต่ถ้าแข็งเกินไปต้องลดความแข็งนั้นลง ใส่ความยืดหยุ่นและความอ่อนโยนเข้าไป" 

ท้ายที่สุดแล้ว แม้เทคโนโลยี AI จะก้าวล้ำเพียงใด แต่ทักษะในการอ่านอารมณ์และสร้างความเชื่อมโยงระหว่างมนุษย์ผ่าน Mirror Neurons ในสมอง ยังคงเป็นอาวุธลับที่ทรงพลังที่สุดซึ่งไม่มีเครื่องจักรใดสามารถเลียนแบบได้อย่างสมบูรณ์ การเข้าใจชั้นเชิงการสื่อสารและการอ่านคนจึงเป็นมากกว่าการปิดดีลธุรกิจ แต่เป็นการสร้างศิลปะแห่งการอยู่ร่วมกันในสังคมมนุษย์