คนไทยอ่านหนังสือกันมากแค่ไหน? คำถามนี้อาจตอบยากขึ้นทุกวัน ในวันที่การอ่านไม่ได้หยุดอยู่แค่หนังสือเล่ม แต่กระจายไปทั้ง E-book บทความบนเว็บ โพสต์บนโซเชียล ไปจนถึงคอนเทนต์ที่ AI ช่วยสรุปจบให้ได้ในไม่กี่วินาที

โดยข้อมูลขจากสมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย (PUBAT) ปี 2567 พบว่า คนไทยใช้เวลาอ่านเฉลี่ยถึง 113 นาทีต่อวัน และ 45% ระบุว่าอ่านหนังสือเป็นประจำทุกวัน โดยแบ่งเป็นหนังสือเล่ม50% และ E-book 47% นั่นแปลว่าเราอาจไม่ได้เลิกอ่านอย่างที่หลายคนคิด เพียงแต่กำลังอ่านในรูปแบบที่เปลี่ยนไปต่างหาก

เรื่องนี้สะท้อนได้ดีผ่านเส้นทาง 10 ปีของ Big Bad Wolf Books ในไทย จากงานหนังสือภาษาอังกฤษที่ครั้งหนึ่งในปี 2016 เคยมีคนตั้งคำถามว่า “จะมีคนไทยอ่านหนังสือภาษาอังกฤษมากพอให้ไปต่อจริงเหรอ?” แต่สุดท้ายกลับมีคนเข้าร่วมงานแน่นมากตั้งแต่วันแรก

จากวันนั้นถึงวันนี้ Big Bad Wolf Books อยู่ในไทยมาครบ 10 ปี ภาพที่ แจ็คเกอลีน อึ๊ง หนึ่งในผู้ก่อตั้งมองเห็นมาตลอด คือคนที่เคยเดินเข้ามาเลือกหนังสือตอนเป็นนักเรียน วันนี้เติบโตกลับมาในฐานะคนทำงาน หรือเป็นพ่อแม่ที่มาเลือกหนังสือให้ตัวเองและครอบครัว สิ่งนี้สะท้อนว่าโจทย์ของ Big Bad Wolf ไม่ใช่แค่ขายหนังสือ แต่คือการทำให้ทุกคนรู้สึกว่า หนังสือดีๆ ไม่ควรเป็นของที่เข้าถึงได้แค่เฉพาะคนบางกลุ่ม

ครั้งนี้ Big Bad Wolf Books ฉลองครบรอบ 10 ปีในประเทศไทย เตรียมจัดเทศกาลหนังสือภาษาอังกฤษครั้งใหญ่ ณ PLATINUM POP ราชประสงค์ ระหว่างวันที่ 2–13 ตุลาคม 2569 ตั้งแต่ 10.00 น. ถึงเที่ยงคืน โดยรวบรวมหนังสือภาษาอังกฤษกว่า 1 ล้านเล่ม จากสำนักพิมพ์ชั้นนำทั่วโลก บนพื้นที่ 2 ชั้น กว่า 60,000 ตารางฟุต มีครบทั้งหนังสือเด็กและเยาวชน นิยาย สารคดี ธุรกิจ การพัฒนาตนเอง และหนังสือเพื่อการศึกษา พร้อมส่วนลดสูงสุดถึง 95%
 
เหตุผลที่เลือกพื้นที่ใจกลางกรุงเทพฯ ในปีนี้ ก็เพื่อให้คนเข้าถึงงานได้ง่ายขึ้น ไม่ว่าจะเป็นการแวะมาก่อนหรือหลังเลิกงาน หรือเข้ามาใช้เวลาเลือกหนังสือแบบไม่ต้องตั้งใจมาเพื่อซื้อหนังสือเพียงอย่างเดียว พร้อมพัฒนางานจากพื้นที่จำหน่ายหนังสือราคาพิเศษ สู่ “เทศกาลแห่งการค้นพบหนังสือเล่มใหม่” ชวนทั้งคนรักการอ่าน คนที่อยากกลับมาอ่านอีกครั้ง ไปจนถึงนักอ่านหน้าใหม่ ให้ได้เดิน เปิด พลิก อ่าน และค้นพบหนังสือที่ใช่ในแบบของตัวเอง

แจ็คเกอลีน อึ๊ง ผู้ร่วมก่อตั้ง Big Bad Wolf Books กล่าวว่า “ตอนที่เราเข้ามาจัดงานในประเทศไทยครั้งแรก เรามีความเชื่อง่าย ๆ ว่า หนังสือไม่ควรเป็นของฟุ่มเฟือย หรือเป็นสิ่งที่มีเพียงบางคนเท่านั้นที่เข้าถึงได้ง่าย สิบปีผ่านไป สิ่งที่มีความหมายที่สุดสำหรับเราไม่ใช่เพียงจำนวนหนังสือที่ขายได้ แต่คือการที่เราได้ช่วยสร้างนักอ่านหน้าใหม่ขึ้นมา ส่วนลดที่มากมายของหนังสือในงานอาจเป็นเหตุผลที่ทำให้ใครสักคนเดินเข้ามาในงาน แต่ความสำเร็จที่แท้จริงสำหรับเราคือ เมื่อเขากลับออกไปพร้อมหนังสือสักเล่มที่เปิดมุมมองใหม่ จุดประกายความสนใจใหม่ หรือทำให้เขามองเห็นความเป็นไปได้บางอย่าง และความรักในการอ่านนั้นยังถูกส่งต่อไปยังคนรุ่นต่อไป”

10 ปีผ่านไป คนไม่ได้แค่มาซื้อหนังสือ แต่เลือกอ่านเองมากขึ้น
 
อีกภาพที่เปลี่ยนไปพร้อมกันคือพฤติกรรมการอ่านของคนในไทย โดยเฉพาะสัดส่วนของหนังสือ Fiction ที่ Big Bad Wolf ระบุว่าเพิ่มขึ้นจากราว 6% ในช่วงเริ่มต้นของการทำตลาดไทย มาเป็นมากกว่า 30% ในช่วงหลัง ตัวเลขนี้สะท้อนอีกด้านว่า คนที่เคยเข้ามาเพราะหนังสือถูกไม่ได้หยุดอยู่แค่การซื้อ แต่ค่อยๆ กลายเป็นคนที่รู้ว่าตัวเองอยากอ่านอะไร
 
รวมถึงเทรนด์ความนิยมในตลาดหนังสือไทยตอนนี้ หากลองจัดอันดับหมวดหนังสือยอดฮิตที่คนเลือกอ่านกันมากที่สุด จะเห็นความหลากหลายของไลฟ์สไตล์นักอ่านชัดเจนมาก โดยเรียงลำดับหมวดหมู่หนังสือขายดี ได้ดังนี้ 

1. หนังสือหมวดนวนิยาย เป็นหมวหมู่ที่คอมมูนิตี้แน่น ตลาดเติบโตมาก
2. หนังสือหมวด How-to / พัฒนาตนเอง หนังสือฮีลใจและอัปเกรดทักษะชีวิตยอดฮิตของคนทำงานและวัยรุ่นยุคนี้
3. หนังสือจากกูรู ไลฟ์โค้ช สรุปประสบการณ์ตรง ถ่ายทอด Mindset จากคนที่ประสบความสำเร็จมาให้เสพและตามรอยได้ง่าย
4. หนังสือเตรียมสอบ ติวเตอร์ แหล่งรวมไอเทมสายอัปสกิลต่างๆ ทั้งสอบวัดระดับ ยื่นเรียนต่อ
5. หนังสือเด็ก หมวดที่คุณพ่อคุณแม่ยุคใหม่ยอมลงทุนหนักที่สุด เพื่อวางรากฐานการเรียนรู้และสร้างนิสัยการอ่านให้ลูกตั้งแต่เล็ก

ในวันที่ข้อมูลมีอยู่ทุกที่ทุกคนหาข้อมูลกันได้ง่าย ทำให้การอ่านหนังสือยิ่งมีความหมาย เพราะยุคที่ AI สามารถค้นหา สรุป และสร้างคำตอบได้ภายในไม่กี่วินาที ความท้าทายจึงไม่ใช่เพียงการเข้าถึงข้อมูล แต่คือความสามารถในการ อ่านให้เข้าใจ เชื่อมโยง ตั้งคำถาม ประเมินความน่าเชื่อถือ และสร้างความคิดเห็นของตัวเอง

ผล PISA 2025 สะท้อนโจทย์นี้อย่างชัดเจน โดยนักเรียนไทยอายุ 15 ปีเพียง 41% มีทักษะการอ่านตั้งแต่ระดับพื้นฐาน Level 2 ขึ้นไป เทียบกับค่าเฉลี่ย OECD ที่ 69% แม้จะปรับตัวดีขึ้น แต่ยังสะท้อนว่าโจทย์ของการอ่านวันนี้ไม่ใช่เพียงอ่านออกหรืออ่านมาก แต่คือ อ่านแล้วเข้าใจ วิเคราะห์ และคิดต่อ
 
แม้หน้าจอจะช่วยให้เราเข้าถึงข้อมูลได้รวดเร็ว แต่หนังสือเล่มยังสร้างจังหวะให้ผู้อ่านได้อยู่กับเนื้อหา ทบทวน เชื่อมโยง และคิดอย่างลึกซึ้ง โดยเฉพาะสำหรับเด็ก การอ่านยังเป็นพื้นฐานสำคัญของภาษา ความคิด จินตนาการ และการเรียนรู้ในระยะยาว
 
ภาพเหล่านี้ทำให้โจทย์ของตลาดหนังสือวันนี้อาจไม่ใช่แค่ชักชวน หรือทำให้คนอ่านมากขึ้น แต่คือการทำให้การอ่านยังมีที่อยู่ในชีวิตประจำวันที่เต็มไปด้วยคอนเทนต์สั้น หน้าจอ และข้อมูลจำนวนมหาศาล และนี่ไม่ใช่โจทย์เฉพาะของไทย เพราะหลายประเทศก็เริ่มมองเรื่องการอ่านในฐานะสิ่งที่ต้องลงทุนเช่นกัน