กติการะเบียบการค้าโลกกำลังเปลี่ยนผ่านอย่างกะทันหัน การส่งออกสินค้าจากประเทศไทยไปยังภูมิภาคยุโรปซึ่งคิดเป็นสัดส่วนเกือบ 8% ของมูลค่าการส่งออกทั้งหมด ต้องเผชิญกับมาตรการปรับคาร์บอนก่อนเข้าพรมแดนหรือ CBAM อย่างหลีกเลี่ยงไม่ได้ แรงกดดันทางภาษีเริ่มส่งผลกระทบต่อหลากหลายอุตสาหกรรม ทั้งกลุ่มอาหาร ยานยนต์ เหล็ก อะลูมิเนียม และการเกษตร การปรับตัวทางพลังงานจึงกลายมาเป็นวาระสำคัญของภาคธุรกิจ หากผู้ประกอบการไร้ทางออกด้านการลดปล่อยก๊าซเรือนกระจก สินค้าไทยจะเสียเปรียบด้านราคาและส่งผลให้การส่งออกหยุดชักงักลง

คุณนาวิน สัจเดว์ กรรมการบริหาร บริษัท พาวเวอร์วอลท์ (ประเทศไทย) จำกัด ฉายภาพการเปลี่ยนผ่านนี้ผ่านโครงสร้างต้นทุนพลังงานแสงอาทิตย์ โดยสะท้อนความเปลี่ยนแปลงตลอดช่วง 1 ทศวรรษที่ผ่านมาว่า "เมื่อ 10 ปีก่อน เงินมูลค่าการลงทุนระบบพลังงานแสงอาทิตย์สูงมาก เมกะวัตต์แรกที่ผมเคยขายอยู่ที่เมกะวัตต์ละ 80 ล้านบาท แต่วันนี้มูลค่าการลงทุนลงมาอยู่ที่ประมาณ 14 - 17 ล้านบาทต่อเมกะวัตต์ การคุ้มทุนเคยอยู่ที่ 7 - 8 ปี ปัจจุบันเหลือเพียง 3 - 4 ปี และหากนำสิทธิประโยชน์จาก BOI มาช่วย การคุ้มทุนจะเหลือประมาณ 2 ปีกว่าเท่านั้น"

ข้อได้เปรียบทางภาษีจากสำนักงานคณะกรรมการส่งเสริมการลงทุน หรือ BOI เปิดโอกาสให้นำเงินลงทุนถึง 50% ไปใช้ลดหย่อนภาษี พร้อมยกเว้นอากรนำเข้าอุปกรณ์หลายรายการ โซลาร์เซลล์จึงเปรียบเสมือนเครื่องจักรชิ้นแรกของโรงงานที่ช่วยสร้างผลตอบแทนทางภาษีคืนกลับสู่ภาคธุรกิจได้อย่างรวดเร็ว อย่างไรก็ตาม การพึ่งพาแสงแดดเพียงอย่างเดียวอาจยังไม่ตอบโจทย์โรงงานที่ต้องทำงานนอกเวลาทำการหรือมีการใช้ไฟช่วงอัตราค่าไฟสูง การไฟฟ้าคิดอัตราค่าไฟสำหรับอุตสาหกรรมแบบ TOU สูงถึงประมาณ 4.2 บาทต่อหน่วยในช่วงเวลา 09.00 น. - 22.00 น. ขณะที่ต้นทุนผลิตไฟฟ้าจากโซลาร์เซลล์เฉลี่ยอยู่ที่ประมาณ 1 บาทต่อหน่วยเท่านั้น

การนำระบบกักเก็บพลังงานด้วยแบตเตอรี่หรือ BESS เข้ามาทำงานร่วมกับระบบเดิม จึงเป็นกลยุทธ์สำคัญในการกักเก็บพลังงานราคาถูกเพื่อนำมาปล่อยใช้ในช่วงเวลาที่ค่าไฟแพง คุณนาวิน อธิบายเพิ่มเติมว่า "สิ่งสำคัญของแบตเตอรี่คือช่วยจัดเก็บพลังงานราคาถูกที่ผลิตได้จากโซลาร์เซลล์เอามาใช้ช่วงไม่มีแดด หรือดึงไฟราคาถูกช่วงหลัง 22.00 น. มาเก็บไว้ใช้ตอนค่าไฟแพง นอกจากนี้ยังช่วยเรื่อง Peak Shaving เมื่อโรงงานเปิดเครื่องจักรจะเกิดการกระชากไฟแรง แบตเตอรี่จะช่วยลดผลกระทบและตัดค่า Demand Charge ลงได้"

อนาคตของการบริหารจัดการพลังงานมาพร้อมกับโครงสร้างทางการเงินที่ยืดหยุ่นตามความพร้อมของแต่ละองค์กร ผู้ประกอบการสามารถเลือกลงทุนเองในรูปแบบ EPC เพื่อรับผลประหยัดค่าไฟฟ้าเต็มจำนวนและใช้สิทธิ์เว้นภาษี BOI หรือเลือกรูปแบบ Private PPA ซึ่งเป็นทางเลือกแบบ Zero CAPEX โดยให้ผู้ให้บริการเป็นผู้ลงทุนและก่อสร้างโรงไฟฟ้าบนหลังคาของโรงงาน รูปแบบนี้ธุรกิจไม่ต้องใช้เงินลงทุนเริ่มต้น มีระยะเวลาสัญญาเลือกได้ตั้งแต่ 5 - 20 ปี และได้รับส่วนแบ่งผลประหยัดพร้อมคาร์บอนเครดิตทันที

ความท้าทายอีกประการหนึ่งในวงการพลังงานคือปัญหาระบบหลุดจากการดูแลหลังการติดตั้ง ผู้รับเหมาบางรายที่เน้นแข่งขันราคาต่ำอาจปิดตัวลงและทอดทิ้งระบบ ส่งผลให้เกิดปัญหาสภาพแวดล้อมแผงโซลาร์เซลล์ถูกปล่อยปละละเลย ประสิทธิภาพการผลิตไฟฟ้าอาจร่วงลงปีละประมาณ 10% คิดเป็นความเสียหายทางรายได้หลายแสนบาทต่อเดือน 

คุณนาวิน ย้ำถึงเรื่องนี้ไว้ว่า "ไม่มีใครขับรถยนต์แล้วล้างรถอย่างเดียวโดยไม่เปลี่ยนน้ำมันเครื่อง แต่กลับมีการติดตั้งโซลาร์เซลล์แล้วล้างแผ่นเพียงอย่างเดียว ไม่เคยตรวจเช็กระบบ หากโรงไฟฟ้าเสียหาย 1 เมกะวัตต์ จะเกิดความสูญเสียวันละหมื่นกว่าบาท หรือเดือนละเกือบห้าแสนบาท ระบบที่ดีจึงต้องมี Cleaning, Monitoring และ Inspection พร้อมการใช้ระบบ AI เข้ามาช่วยมอนิเตอร์ตรวจจับจุดความร้อนและความผิดปกติ"

การบำรุงรักษาอย่างถูกวิธีและการปรับเปลี่ยนเทคโนโลยีใหม่เมื่อถึงรอบระยะเวลา 15 ปี จะช่วยให้การผลิตไฟฟ้าเต็มประสิทธิภาพและลดความเสี่ยงจากการเกิดอุบัติเหตุบนหลังคา แผงโซลาร์เซลล์ที่ติดตั้งบนหลังคาเหล็กเมทัลชีทยังช่วยบดบังแสงแดดโดยตรง ส่งผลให้อุณหภูมิภายในโรงงานลดลงเกือบ 10% เป็นผลพลอยได้ที่ช่วยประหยัดพลังงานเพิ่มเติม การมองการลงทุนโซลาร์เซลล์จึงต้องเปลี่ยนจากการมองเป็นรายจ่ายที่ต้องควบคุม ไปสู่การมองเป็นสินทรัพย์ที่สร้างกำไรและกระแสเงินสดที่เป็นบวกตลอด 24 ชั่วโมง

การตัดสินใจเปลี่ยนผ่านทางพลังงานในเวลานี้ จึงเป็นตัวแปรสำคัญที่กำหนดความสามารถในการแข่งขันของภาคอุตสาหกรรมไทยในเวทีโลก คุณนาวิน ทิ้งท้ายมุมคิดในการดำเนินธุรกิจไว้อย่างน่าสนใจว่า "ถ้าให้เลือกได้ว่าควรจะปลูกต้นไม้เมื่อไหร่ ระหว่าง 20 ปีที่แล้วกับวันนี้ หาก 20 ปีที่แล้วยังไม่ได้ปลูก และวันนี้ยังไม่ได้ปลูก เวลาที่ควรจะปลูกก็คือวันพรุ่งนี้ การลงมือทำพลังงานแสงอาทิตย์จะกลายเป็นเครื่องมือสำคัญที่ทำให้ภาคการส่งออกของไทยเหนือกว่าคู่แข่งในภูมิภาค"