คนไทยโบราณเชื่อว่าเบญจเพส หรือวัย 25 ปี คือรอยต่อของชีวิตที่มักมีการเปลี่ยนแปลงครั้งใหญ่

ปีนี้สำนักพิมพ์แจ่มใสเดินมาถึงเบญจเพสของตัวเองพอดี แถมยังเป็นจังหวะที่อุตสาหกรรมสิ่งพิมพ์ถูกมองว่าเป็น Sunset Industry เพราะสมาร์ทโฟนในมือของคนรุ่นใหม่มีคลิปสั้นให้เลื่อนดูได้ไม่รู้จบ

การปรับตัวของสำนักพิมพ์แจ่มใสที่เติบโตมาด้วยกันกับความทรงจำที่มีเรื่องราว จึงเป็นเรื่องที่น่าติดตามว่าหน้าถัดไปของศูนย์รวมนักเขียนและคนรักหนังสือแห่งนี้จะเขียนทิศทางในอนาคตของตนเองอย่างไร
 
25 ปีแห่งความทรงจำของนักอ่าน

แจ่มใสเริ่มต้นธุรกิจมาจากการท่องเว็บบอร์ด Pantip ในห้องเฉลิมไทย และมีการดึงนักเขียนในอินเทอร์เน็ตมารวมเล่มเป็นหนังสือชุด "ความรู้สึกดี...ที่เรียกว่ารัก" ก่อนต่อยอดเป็นนิยายแปลเกาหลี นิยายรักวัยรุ่นไทยใน Jamsai Love Series และนิยายแปลจีน

แสตมป์เบอรี่ หรือ พิไลมาศ ค้ำชู  ซึ่งเป็นหนึ่งในนักเขียนนิยาย Love Series รุ่นบุกเบิก ของแจ่มใสบรรยายความรู้บนเวทีในงานครบรอบ 25 ปี สำนักพิมพ์แจ่มใสว่า งานเขียนของเธอมีแฟนคลับเพิ่มจากหลักร้อยหลักพันเป็นหลักแสนในเวลาไม่นาน นั่นหมายถึงนิยายรักในยุคนั้นมีอิทธิพลทางความคิดกับคนเป็นจำนวนมาก

"เวลาเจอนักอ่าน ส่วนใหญ่ทุกคนจะทักว่า หนูอ่านนิยายพี่มาตั้งแต่เด็กๆ เราก็รู้สึกดีใจ เพราะเรารู้สึกว่าเราเป็นแค่นักเขียน ไม่น่าเชื่อว่าจะทำให้มีคนมาสนใจติดตามอ่านนิยายของเราเป็นแสนๆ คนขนาดนี้"

ถ้าถามว่าความสำเร็จของแจ่มใสในยุคก่อตั้งจนถึงปัจจุบันมาจากอะไร

คำตอบก็คือ มาจากทีมบรรณาธิการที่มีการคัดกรองผลงานที่จะตีพิมพ์อย่างเข้มงวด และไม่ตีพิมพ์ผลงานที่ส่งผลเชิงลบต่อสังคม ซึ่งทำให้จุดยืนของแจ่มใสชัดเจนมาตลอด

วิลรัตน์ เอมเอี่ยม บรรณาธิการบริหารสำนักพิมพ์แจ่มใส และ Mind & Thought อธิบายว่า “งานของเราคือการสังเกตว่าผู้อ่านต้องการอะไร และเรายังขาดอะไรที่จะเติมให้เขาได้ เรามีงานรองรับผู้อ่านในทุกๆ เฟสของชีวิต และความท้าทายคือการสร้างสรรค์รูปแบบการอ่านใหม่ๆ เพื่อตอบโจทย์ผู้อ่านที่เติบโตขึ้น”

ความท้าทายใหม่จากพฤติกรรมคนอ่าน

สมาคมผู้จัดพิมพ์และผู้จำหน่ายหนังสือแห่งประเทศไทย (PUBAT) ระบุว่าปี 2568 มูลค่าตลาดหนังสือกลับมาแตะ 2 หมื่นล้านบาทอีกครั้ง หลังลดลงต่อเนื่องมากว่า 10 ปีตามการล้มหายของนิตยสารเล่ม

งานมหกรรมหนังสือระดับชาติครั้งที่ 30 ก็ทำสถิติใหม่ ผู้เข้าชมมากกว่า 1.5 ล้านคน เงินสะพัดกว่า 474 ล้านบาท เพิ่มขึ้น 8.2% จากปีก่อน และ กลุ่ม Gen Z คือผู้เข้าร่วมงานมากที่สุด

ดังนั้นภาพรวมตลาดหนังสือจึงไม่ได้ร่วงหล่นทั้งตลาด แต่เป็นเฉพาะค่ายที่ปรับตัวไม่ทัน

รวิวรรณ มฤคพิทักษ์ Managing Director สำนักพิมพ์แจ่มใส อธิบายว่าพฤติกรรมของคนอ่านมีการเปลี่ยนแปลงหลายด้าน อาทิ

- เทรนด์หมุนเร็วขึ้น รสนิยมนักอ่านเปลี่ยนทุก 18-24 เดือน จากยุคฮีลใจไปยุคสืบสวนฆาตกรรม ก่อนวนมาที่งานเขียนไทยโมเดิร์นที่ผสมความเชื่อและวัฒนธรรมท้องถิ่น

- นักอ่านตัดสินใจจากรีวิวและคอมมูนิตี้ ไม่ใช่จากชั้นวางในร้านอย่างเดียว

- การอ่านบนหน้าจอกลายเป็นเรื่องปกติ ซึ่งนำไปสู่การปรับตัวที่ใหญ่ที่สุดของแจ่มใส

แจ่มใสปรับตัวอย่างไร

1.เข้าสู่ตลาด E-Book แบบเต็มตัว

รวิวรรณ กล่าวว่า แจ่มใสเคยปล่อยหนังสือเล่มก่อนแล้วค่อยตามด้วย E-Book แต่วันนี้เปลี่ยนเป็นวางขายทั้งสองรูปแบบพร้อมกัน เพราะเห็นว่านักอ่านจำนวนมากย้ายมาอ่านบนหน้าจอ และนักอ่านรุ่นใหม่มักอยู่คอนโดหรืออพาร์ตเมนต์ที่มีพื้นที่เก็บหนังสือจำกัด ผลคือปัจจุบันสัดส่วนรายได้จาก E-Book กับหนังสือเล่มใกล้เคียงกันที่ 50:50

การวางสัดส่วน E-Book กับหนังสือจริง ทำให้แจ่มใสต้องมีการปรับสัดส่วนและบริหารยอดพิมพ์ใหม่ โดยยอดพิมพ์ครั้งแรกที่เคยอยู่ที่ 5,000-10,000 เล่ม มีการปรับลดลงมาเหลือขั้นต่ำราว 2,500-3,000 เล่ม เพราะมี E-Book เข้ามาเสริม แต่จะมีการพิมพ์ซ้ำถ้ามีกระแส

ผู้บริหารแจ่มใสยังมองว่า E-Book กับหนังสือเล่มล้วนส่งเสริมกันและกัน เพราะนักอ่านบางส่วนอ่าน E-Book ก่อน แล้วซื้อเล่มสวยเก็บสะสมทีหลัง

2.ยกระดับหนังสือเล่มเป็นของสะสม

เมื่อ E-Book รับหน้าที่ให้ความสะดวก หนังสือเล่มต้องมีเหตุผลให้ซื้อ แจ่มใสจึงใส่ใจงานคราฟต์ ทั้งสเปรย์ขอบเล่ม ดีไซน์ปก และกระดาษคุณภาพสูง Jamsai Classic Collection ที่นำเซต 7’s ของ Stampberry กลับมาทำใหม่แบบพรีเมียม

3.สร้างคอมมูนิตี้นอกหน้ากระดาษ

แจ่มใสเปลี่ยนจากสื่อสารทางเดียวเป็นสองทาง วางตัวเองเป็น บ้าน และ Safe Zone ที่นักอ่านมาแลกเปลี่ยนความเห็นกันได้ผ่านกิจกรรมต่างๆ อาทิ

- Read & Sip by Mind and Thought x Starbucks ที่ Starbucks Reserve One Bangkok โดยมีการเชิญนักเขียนชื่อดัง อาทิ นิ้วกลม-สราวุธ เฮ้งสวัสดิ์, เฮียวิทย์-ดร.วิทย์ สิทธิเวคิน, น้าเน็ก-เกตุเสพย์สวัสดิ์ ปาลกะวงศ์ ณ อยุธยา มาพูดคุยกับนักอ่าน

- Book Club ร่วมกับ Kinokuniya และนายอินทร์ จัดฟรีเกือบทุกเดือน
               
- The Love Letter Project จัดแสดงจดหมายรักถึงหนังสือจาก 25 นักคิดนักเขียน และเปิดให้นักอ่านเขียนความทรงจำของตัวเอง
               
- Podcast และรายการออนไลน์มากกว่า 10 รายการ ยอดชมรวมหลายล้านวิว
               
- Jamsai Affiliate ให้ค่าคอมมิชชันสูงสุด 18% กับนักอ่านและนักรีวิวที่ติดตะกร้า ตอบโจทย์นักอ่านที่ตัดสินใจจากรีวิว
               
ทศพล จันทร์กระจ่าง  Acting Sales & Marketing Director พูดถึงสิ่งที่แจ่มใสอยากเป็นไว้ว่า "แจ่มใสเหมือนเป็นบ้าน หลังที่ไม่ว่าจะผ่านไปกี่ปี นึกถึงเมื่อไหร่ก็สามารถย้อนกลับมาหาได้เสมอ เรื่องราวในหนังสืออาจจบลง แต่ความทรงจำและสิ่งที่ตกตะกอนอยู่ในใจผู้อ่านจะคงอยู่ตลอดไป"

เปิดแบรนด์ใหม่เจาะนักอ่านกลุ่มใหม่

จากหนังสือยุคฮีลใจ ปัจจุบันแจ่มใส กรุ๊ปมีการแตกไลน์หนังสือออกไปเป็นจำนวนมาก มีการเปิดสำนักพิมพ์ย่อยเพื่อเข้าถึงกลุ่มคนอ่านที่กว้างขึ้นในหลายแพลตฟอร์ม เช่น
               
มากกว่ารัก - นิยายแปลจีนโบราณคัดสรรเนื้อหาเข้มข้น เปี่ยมด้วยกลิ่นอายภาษาและวัฒนธรรมจีนที่ละเมียดละไม พาผู้อ่านดำดิ่งสู่โลกแห่งราชสำนัก ยุทธจักร และตำนานรักข้ามภพชาติ สำหรับนักอ่านวัย 25 ปีขึ้นไปที่หลงใหลในมนต์เสน่ห์ของเรื่องราวความรักจีนโบราณ
               
Enter Books - คัดสรรนิยายแปลคุณภาพหลากหลายแนวจากทั่วทุกมุมโลก ทั้งแฟนตาซี แอ็คชั่น สืบสวนสอบสวน และกำลังภายใน โดยทุกเล่มมีกลิ่นอายแฟนตาซีเป็นเอกลักษณ์ พาผู้อ่านเพลิดเพลินไปกับจินตนาการไม่รู้จบ สำหรับนักอ่านที่ชื่นชอบโลกผจญภัยและเรื่องเล่าชวนติดตาม โดยเฉพาะนิยายชุดเพอร์ซีย์ แจ็กสัน ผลงานยอดนิยมจาก Rick Riordan
               
every - นิยายวาย หรือ Boy's Love (BL) และ นิยายยูริ หรือ Girl's Love (GL) ที่คัดสรรมาเพื่อสาววายทุกเพศทุกวัย ครอบคลุมทั้งงานแปลจีน เกาหลี และผลงานนักเขียนไทย โดยหลายเรื่องได้รับความนิยมจนถูกซื้อลิขสิทธิ์ไปสร้างเป็นซีรีส์ มาพร้อมเนื้อหาหลากรสและความหลากหลายที่ตอบโจทย์ทุกความชอบของแฟนคลับนิยายวาย
               
O2 - คัดสรรหนังสือดีจากทั่วโลก ไม่ว่าจะเป็นแนวจิตวิทยา/พัฒนาตัวเอง การบริหาร การตลาด หรือการเงิน ส่งต่อให้นักอ่านชาวไทย ได้เลือกใช้เป็นแนวทางพัฒนาชีวิต เปิดโลกความคิด เสริมสร้างทัศนคติที่ดี ออกซิเจน ไม่มีสี ไม่มีกลิ่น แต่ขาดไม่ได้ เหมือนกับที่ O2 คัดสรรความคิดดีๆ ให้รายล้อมรอบตัวผู้อ่าน
               
DOT - สำนักพิมพ์ที่เชื่อว่าพลังบวกจากประสบการณ์ ความคิด หรือหนังสือเล่มหนึ่ง จะกระตุ้นให้ขบคิดทบทวนตัวเอง นำไปสู่จุดเริ่มต้นเล็กๆ ในการสร้างแรงบันดาลใจที่จะเปลี่ยนแปลงชีวิต
               
Glow - พร้อมจุดประกาย ความฝัน ความหวัง และจินตนาการ ผ่านการคัดสรรงานวรรณกรรมและความเรียงหลากหลายรสชาติ ไม่ว่าจะเป็นเรื่องราวอบอุ่นหัวใจ ดราม่า สืบสวน รวมไปถึงวรรณกรรมแนวก้าวข้ามช่วงวัย glow หวังว่าผู้อ่านจะได้รับพลังงานดีๆ จากการอ่านได้ทุกที่ ทุกเวลา เพื่อเติบโตและเปล่งประกายไปด้วยกัน
               
Ganbatte - สำนักพิมพ์ที่เกิดขึ้นจากความตั้งใจพัฒนาหนังสือคู่มือเตรียมสอบสำหรับน้องๆ ให้ความน่าสนใจและน่าอ่าน เนื้อหาทางวิชาการแน่นปึ้ก แต่ยังมีความสนุกสนานระหว่างการเตรียมตัวสอบ รูปเล่มถูกออกแบบให้น่าอ่าน น่าเรียน
               
Jamsai Kids - นิทานภาพคุณภาพสำหรับเด็ก คัดสรรเนื้อหาดีจากหลากหลายประเทศ เสริมพัฒนาการทั้ง IQ และ EQ ผ่านการอ่านและกิจกรรมท้ายเล่ม ชวนทุกครอบครัวมาใช้เวลาคุณภาพร่วมกันในทุกหน้า เพราะเราเชื่อว่าการเติบโตที่ดีของลูก เริ่มต้นจากการใช้ใจ ไม่ใช้จอ
               
Galileo - หนังสือความรู้ และการเรียนรู้นอกห้องเรียน ที่ออกแบบมาให้เรื่องยากกลายเป็นเรื่องสนุก และการเรียนรู้ เกิดขึ้นได้ทุกที่ ไม่จำกัดอยู่แค่ในห้องเรียนหรือบทเรียน หนังสือของเราจะชวนทุกคนเรียนรู้ไปพร้อมกัน ผ่านภาพ สี และเรื่องเล่า เพื่อให้ความอยากรู้ นำไปสู่การค้นคว้า ทดลอง และตั้งคำถามต่อ
               
Mind & Thought - พื้นที่สำหรับความคิดดีๆ เพื่อพัฒนาตนเอง งานศิลปะ ผู้คน และบทสนทนา BOOK • ART • PEOPLE • TALK เพราะเราเชื่อว่า Think Deeper, Live Better. คิดให้ลึกขึ้น เพื่อใช้ชีวิตได้ดีขึ้น
               
Messs - แบรนด์นิยายรักที่เชื่อว่าชีวิตไม่ใช่เทพนิยาย ความรักจึงดิบ วุ่นวาย และซับซ้อน เราอยู่ที่นี่เพื่อบอกเล่าเรื่องราวที่ชวนให้กล้าโอบรับความยุ่งเหยิงของทุกความสัมพันธ์

ทิศทางต่อจากนี้
               
แจ่มใสวางกลยุทธ์สำหรับ 25 ปีข้างหน้าไว้ 3 เรื่อง
               
1. Partner-First มองนักอ่าน นักเขียน นักแปล และร้านหนังสือพันธมิตรเป็น "ลูกค้า" และ "พาร์ทเนอร์" ที่ต้องโตไปด้วยกัน
               
2. ผลักดัน Jamsai Agency และ Go International เป็น Hub และ Portal พานักเขียนไทยไปขายลิขสิทธิ์ในต่างประเทศ ผ่านงาน Book Fair ที่ไต้หวัน เกาหลี และแฟรงก์เฟิร์ต เพื่อไม่พึ่งตลาดในประเทศอย่างเดียว
               
3. สร้างคอมมูนิตี้แบบสองทาง ใช้หนังสือเป็นสื่อกลางดึงสติ เวลา และสมาธิของผู้คนกลับมาจากโซเชียลมีเดีย

รวิวรรณ กล่าวว่า สิ่งที่แจ่มใสยึดถือมาตลอด 25 ปี ไม่ใช่แค่การผลิตหนังสือ แต่คือแนวคิด We deliver happiness to people การนำความสุขกลับมาให้ผู้อ่านในทุกช่วงวัยของชีวิต ไม่ว่าจะผ่านไป 3 ปี 5 ปี หรือยาวนานกว่านั้น
               
ถ้า E-Book ทำให้การอ่านเป็นเรื่องง่าย และหนังสือเล่มทำให้เก็บเป็นเรื่องพิเศษ สิ่งที่เหลือให้สำนักพิมพ์ทำก็คือสร้างเหตุผลให้คนกลับมาเจอกัน
               
เบญจเพสว่ากันว่าเป็นปีที่ชีวิตเปลี่ยน สำหรับแจ่มใส การเปลี่ยนเริ่มก่อนอายุ 25 แล้ว และไม่ได้เปลี่ยนแค่รูปแบบหนังสือ แต่เปลี่ยนวิธีคิดให้แจ่มใสเป็นมากกว่าสำนักพิมพ์