ปัญหาสิ่งแวดล้อมอาจไม่ได้แยกขาดจากปัญหาอื่นอย่างชัดเจน เพราะหลายเรื่องมีความเกี่ยวพันกับวิถีชีวิตและการทำมาหากินของผู้คนอย่างใกล้ชิด การบุกรุกพื้นที่ป่าอาจมีต้นตอมาจากข้อจำกัดด้านอาชีพของเกษตรกร ขณะที่ขยะซึ่งถูกทิ้งสะสมในชุมชนก็ยังมีโอกาสนำกลับมาใช้ประโยชน์เป็นพลังงานได้ ขณะที่การทำนาแบบเดิมยังต้องพึ่งพาน้ำและพลังงานจำนวนมาก พร้อมสร้างการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตามมา การลดคาร์บอนจึงไม่ควรจำกัดอยู่แค่การปลูกต้นไม้หรือชดเชยการปล่อยก๊าซ แต่ต้องมองให้ถึงต้นเหตุของปัญหา และหาวิธีปรับกิจกรรมทางเศรษฐกิจให้สร้างผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อมน้อยลง
ความท้าทายด้านสิ่งแวดล้อมเหล่านี้เป็นจุดเริ่มต้นของ PTG Carbon Balance Journey โครงการที่ PTG Energy วาง 4 ภารกิจเพื่อเข้าไปจัดการปัญหาในแต่ละพื้นที่ ประกอบด้วย การฟื้นฟูป่าชายเลน การนำขยะมาแปรรูปเป็นพลังงาน การส่งเสริมการปลูกกาแฟเป็นพืชทางเลือกแทนการทำไร่เลื่อนลอย และการปรับวิธีทำนาเป็นรูปแบบเปียกสลับแห้ง แม้แต่ละภารกิจจะมุ่งแก้ปัญหาสิ่งแวดล้อมคนละด้าน แต่มีจุดร่วมคือการสร้างประโยชน์ให้กับชุมชน ทั้งในแง่การสร้างอาชีพ รายได้ และการใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพมากขึ้น
การขยับเรื่องนี้ของ PTG ยังเชื่อมโยงกับเป้าหมาย Carbon Neutrality ภายในปี 2030 โดยพิทักษ์ รัชกิจประการ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารและกรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท พีทีจี เอ็นเนอยี จำกัด (มหาชน) ยอมรับว่า ธุรกิจของบริษัทเองก็เป็นส่วนหนึ่งของการสร้างก๊าซเรือนกระจก โดยเฉพาะธุรกิจสถานีบริการน้ำมัน ซึ่งทำให้บริษัทต้องมองความรับผิดชอบด้านสิ่งแวดล้อมควบคู่ไปกับการเติบโต
“เราเชื่อว่าการเติบโตของธุรกิจไม่ได้เป็นสิ่งที่บ่งบอกความสำเร็จขององค์กรเพียงอย่างเดียว แต่ควรเติบโตควบคู่ไปกับการดูแลรักษาสิ่งแวดล้อม ชุมชน และสังคม เพราะธุรกิจของ PTG ส่วนหนึ่งเป็นธุรกิจสถานีบริการน้ำมัน ซึ่งเราก็เป็นหนึ่งในผู้สร้างก๊าซเรือนกระจก เช่นเดียวกับกิจวัตรประจำวันของคนทั่วไปที่อาจสร้างผลกระทบโดยไม่รู้ตัว โครงการนี้จึงเป็นส่วนหนึ่งของการคืนกลับสู่สิ่งแวดล้อม ชุมชน และสังคม”
4 ภารกิจที่เลือกแก้ปัญหาจากพื้นที่จริง
ธีรพันธ์ ดิษยบุตร ประธานเจ้าหน้าที่บริหารสายงานการเงินและความยั่งยืน PTG Energy อธิบายว่า การออกแบบโครงการเริ่มจากการเลือกปัญหาที่มีอยู่ในแต่ละพื้นที่ ไม่ได้ใช้วิธีเดียวกันกับทุกชุมชน เพราะแต่ละพื้นที่มีทั้งเงื่อนไขด้านทรัพยากร อาชีพ และสิ่งแวดล้อมที่แตกต่างกัน
“เราเลือกดำเนินงานผ่าน 4 ภารกิจที่ตอบโจทย์ปัญหาสิ่งแวดล้อมในแต่ละพื้นที่ ทั้งการฟื้นฟูป่าชายเลน การนำขยะกลับมาใช้ประโยชน์เป็นพลังงาน การส่งเสริมการปลูกกาแฟเพื่อเป็นทางเลือกให้เกษตรกรแทนการทำไร่เลื่อนลอย และการปรับวิธีทำนาเพื่อลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจก สิ่งสำคัญคือแต่ละภารกิจไม่ได้มุ่งเฉพาะผลลัพธ์ด้านสิ่งแวดล้อม แต่ยังต้องสร้างความร่วมมือกับหน่วยงานที่เกี่ยวข้องและคนในชุมชน เพื่อให้เกิดประโยชน์ทั้งต่อธรรมชาติ อาชีพ รายได้ และคุณภาพชีวิต”
REFOREST เป็นการฟื้นฟูระบบนิเวศป่าชายเลนในตำบลคลองขนาน อำเภอเหนือคลอง จังหวัดกระบี่ โดย PTG ทำงานร่วมกับกรมทรัพยากรทางทะเลและชายฝั่ง ครอบคลุมพื้นที่ประมาณ 90 ไร่ ซึ่งบางส่วนมีสภาพระบบนิเวศเสื่อมโทรม โครงการดำเนินการสำรวจและคัดเลือกพันธุ์ไม้ให้เหมาะกับสภาพพื้นที่ ก่อนปลูกไม้ป่าชายเลนประมาณ 53,000 ต้น พร้อมเปิดให้ชุมชนเข้ามามีส่วนร่วมตั้งแต่การเพาะกล้า การปลูก ไปจนถึงการดูแลรักษา
พื้นที่ดังกล่าวคาดว่าจะช่วยดูดซับคาร์บอนได้ประมาณ 560 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าภายใน 10 ปี อย่างไรก็ตาม การฟื้นฟูป่าไม่ได้จบลงที่จำนวนต้นไม้ที่ปลูก เพราะการดูแลให้ต้นไม้เติบโตและระบบนิเวศกลับมาสมบูรณ์ต้องอาศัยการมีส่วนร่วมของคนในพื้นที่อย่างต่อเนื่อง
RENEW ขยับไปจัดการปัญหาขยะชุมชนที่เทศบาลเมืองบ้านพรุ อำเภอหาดใหญ่ จังหวัดสงขลา ซึ่งมีขยะสะสมในบ่อฝังกลบประมาณ 800,000 ตัน โครงการนำขยะเข้าสู่กระบวนการคัดแยกและแปรรูปเป็นเชื้อเพลิงขยะ หรือ RDF เพื่อนำไปใช้ทดแทนถ่านหินในอุตสาหกรรมปูนซีเมนต์ ขณะที่ขยะอีกส่วนหนึ่งจะนำไปผลิตกระแสไฟฟ้า โดยตั้งเป้าผลิตไฟฟ้าประมาณ 3 ล้านกิโลวัตต์ชั่วโมงต่อเดือน และใช้ RDF ทดแทนถ่านหินได้ประมาณ 50 ตันต่อวัน
สิ่งที่น่าสนใจของโครงการนี้คือการเปลี่ยนโจทย์ขยะจากภาระของเทศบาลให้กลายเป็นทรัพยากรที่นำกลับมาใช้ประโยชน์ได้ อีกทั้งยังสร้างการจ้างงานในพื้นที่มากกว่า 100 ตำแหน่ง ทำให้การจัดการสิ่งแวดล้อมเชื่อมโยงกับเศรษฐกิจชุมชนโดยตรง
REPLACE ภารกิจที่เกี่ยวข้องกับทั้งป่าและรายได้ของเกษตรกร เน้นซึ่งส่งเสริมการปลูกกาแฟในจังหวัดแม่ฮ่องสอนและเชียงใหม่ เพื่อเป็นทางเลือกแทนการทำไร่เลื่อนลอย โดยตั้งเป้าส่งเสริมพื้นที่ปลูก 10,000 ไร่ภายใน 4 ปี เริ่มตั้งแต่ปี 2568 พร้อมสนับสนุนต้นกล้ากาแฟ 3 ล้านต้น และคาดว่าจะสร้างผลผลิตเมล็ดกาแฟได้ประมาณ 1,800 ตันภายในระยะเวลา 4 ปี
หัวใจของภารกิจนี้ไม่ได้อยู่แค่การเปลี่ยนชนิดพืชที่เกษตรกรปลูก แต่ต้องทำให้กาแฟเป็นอาชีพที่สร้างรายได้ได้จริงด้วย PTG จึงเชื่อมโยงเกษตรกรเข้ากับตลาดรับซื้อ โดยมีร้านกาแฟพันธุ์ไทยเป็นหนึ่งในช่องทางรองรับผลผลิต ช่วยเพิ่มโอกาสทางการตลาดและสร้างแรงจูงใจให้เกษตรกรดูแลพื้นที่ป่าไปพร้อมกับการทำเกษตร
พิทักษ์กล่าวถึงแนวทางรับซื้อผลผลิตว่า บริษัทต้องการให้เกษตรกรมีตลาดรองรับและได้รับผลตอบแทนที่เป็นธรรม โดยหากเกษตรกรไม่สามารถขายผลผลิตในราคาที่เหมาะสมจากช่องทางอื่นได้ พันธุ์ไทยพร้อมรับซื้อในราคาที่ครอบคลุมต้นทุนและมีกำไรให้กับเกษตรกร
“เราอยากให้เมล็ดกาแฟที่ใช้ในพันธุ์ไทยมาจากเกษตรกรไทยและปลูกในประเทศไทย การสร้างตลาดรับซื้อจะช่วยให้เกษตรกรมีช่องทางจำหน่ายที่ชัดเจน เพราะการปลูกกาแฟต้องใช้เวลาหลายปีกว่าจะได้ผลผลิต หากมีตลาดรองรับและมีรายได้ที่เหมาะสม ก็จะทำให้คนในพื้นที่มีทางเลือกในการประกอบอาชีพ ไม่จำเป็นต้องขยายพื้นที่เพาะปลูกด้วยการบุกรุกป่า และยังช่วยสร้างโอกาสให้คนรุ่นใหม่สามารถทำงานและสร้างรายได้ในบ้านเกิดได้”
REDUCE เป็นการปรับรูปแบบการทำนาในอำเภอสามชุก จังหวัดสุพรรณบุรี จากการทำนาแบบเดิมมาเป็นการทำนาแบบเปียกสลับแห้ง (Alternate Wetting and Drying: AWD) ซึ่งช่วยลดการใช้น้ำประมาณ 30% และลดการปล่อยก๊าซมีเทนจากนาข้าว โดยโครงการตั้งเป้าดำเนินงาน 500 ไร่ภายใน 3 ปี และปัจจุบันทำได้ครบตามเป้าหมายแล้ว คาดว่าจะช่วยลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกได้ประมาณ 1,115 ตันคาร์บอนไดออกไซด์เทียบเท่าภายใน 3 ปี
การปรับวิธีทำนายังมีมิติด้านต้นทุนที่เกษตรกรสัมผัสได้โดยตรง เพราะการลดช่วงเวลาที่ต้องมีน้ำขังในนา หมายถึงการลดการสูบน้ำ ซึ่งช่วยลดค่าใช้จ่ายด้านพลังงาน ขณะที่ช่วงที่ดินแห้งสลับเปียกช่วยให้รากข้าวขยายตัวและต้นข้าวแข็งแรงขึ้นตามคำอธิบายของผู้บริหาร
ความยั่งยืนต้องไม่จบแค่ในพื้นที่โครงการ
ทั้ง 4 ภารกิจแสดงให้เห็นว่า การลดผลกระทบด้านสิ่งแวดล้อมมีหลายทางเลือก ตั้งแต่การฟื้นฟูระบบนิเวศ การจัดการทรัพยากรที่ถูกทิ้งให้เกิดประโยชน์ การสร้างอาชีพทางเลือก ไปจนถึงการปรับกระบวนการผลิตทางการเกษตร แต่การทำให้เกิดผลต่อเนื่องยังต้องอาศัยความร่วมมือจากหลายฝ่าย ทั้งหน่วยงานภาครัฐ ชุมชน เกษตรกร คู่ค้า และผู้บริโภค
“โครงการนี้เกิดขึ้นไม่ได้หากไม่มีความร่วมมือจากคู่ค้า ลูกค้า ซัพพลายเออร์ และทุกคนที่เข้ามามีส่วนร่วม ความยั่งยืนเป็นสิ่งที่เราต้องส่งต่อให้คนรุ่นถัดไป เราควรคิดว่าในอนาคตลูกหลานของเราจะมองกลับมาอย่างไร และจะรู้สึกได้หรือไม่ว่าคนรุ่นเราได้ช่วยกันส่งมอบโลกที่ดีขึ้นให้กับพวกเขา” ธีรพันธ์กล่าว
นอกจากการทำงานในพื้นที่ PTG ยังเปิดให้สมาชิก Max Card เข้ามามีส่วนร่วมผ่านกิจกรรม “My Carbon Balance Story” โดยเชิญชวนให้สมาชิกส่งคลิปวิดีโอความยาวไม่เกิน 1 นาที เพื่อบอกเล่าวิธีลดคาร์บอนในชีวิตประจำวัน เปิดรับผลงานตั้งแต่วันที่ 9 พฤศจิกายนถึง 31 ธันวาคม 2569 ผู้ชนะ 3 อันดับจะได้รับบัตร Max Card Plus มูลค่า 599 บาท พร้อม Max Point โดยรางวัลที่ 1 รับ 100,000 แต้ม รางวัลที่ 2 รับ 50,000 แต้ม และรางวัลที่ 3 รับ 30,000 แต้ม ผู้สนใจสามารถลงทะเบียนได้ที่ www.maxcardonline.com/lowcarbon และติดตามรายละเอียดผ่าน Facebook Page: PT Station
สำหรับ PTG Carbon Balance Journey เป้าหมาย Carbon Neutrality ในปี 2030 เป็นกรอบระยะยาวที่บริษัทวางไว้ แต่สิ่งที่ต้องติดตามต่อจากนี้คือผลลัพธ์ของแต่ละภารกิจว่าจะเดินหน้าได้ต่อเนื่องเพียงใด ทั้งการฟื้นฟูป่าให้เติบโต การนำขยะกลับมาใช้ประโยชน์ การทำให้เกษตรกรมีรายได้จากพืชทางเลือก และการปรับวิธีผลิตให้ใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ เพราะการลดคาร์บอนจะมีความหมายมากขึ้น เมื่อไม่ได้สร้างประโยชน์ให้สิ่งแวดล้อมเพียงด้านเดียว แต่ทำให้คนที่อยู่ในระบบเศรษฐกิจนั้นมีทางเลือกและคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นด้วย