บ้านชาวเขา ณ เบื้องหน้า คืออีกหนึ่งรูปแบบการมีวิถีชีวิตของชาวบ้านบนที่สูงซึ่งย่อมต้องเกี่ยวข้องกับป่า รวมทั้งมีข้อมูลเกี่ยวกับพระราชกรณียกิจจากแหล่งความรู้บริเวณขอบชายป่าแห่งนี้มากมาย
...เรื่องที่จะช่วยชาวเขา และโครงการชาวเขานั้น มีประโยชน์โดยตรงกับชาวเขาเพื่อส่งเสริมและสนับสนุนให้ชาวเขามีความเป็นอยู่ดีขึ้น สามารถเพาะปลูกสิ่งที่เป็นประโยชน์และเป็นรายได้กับเขาเอง ที่มีโครงการนี้จุดประสงค์อย่างหนึ่งคือมนุษยธรรม หมายถึงให้ผู้ที่อยู่ในถิ่นทุรกันดารสามารถมีความรู้และพยุงตัว
มีความเจริญได้ อีกอย่างหนึ่งเป็นเรื่องช่วยในทางที่ทุกคนเห็นว่าควรจะช่วยเพราะเป็นปัญหาใหญ่คือ ปัญหาเรื่องยาเสพติด ถ้าช่วยชาวเขาปลูกพืชที่เป็นประโยชน์บ้าง เขาจะเลิกปลูกยาเสพติดคือ ฝิ่น ทำให้นโยบายการระงับ การปราบราม การปลูกฝิ่น และค้าฝิ่น ได้ผลดี อันนี้เป็นผลอย่างหนึ่ง อีกอย่างหนึ่งคือ ชาวเขาตามที่รู้เป็นผู้ทำการเพาะปลูก โดยวิธีที่จะทำให้บ้านเมืองของเราหายนะได้โดยที่ถางป่า และปลูกโดยวิธีไม่ถูกต้อง ถ้าพวกเราทุกคนไปช่วยเขาก็เท่ากับช่วยบ้านเมืองให้มีความดี อยู่ดี กินดี และความปลอดภัยได้อีกทั่วประเทศ ถ้าสามารถทำโครงการนี้สำเร็จให้ชาวเขาอยู่เป็นหลักแหล่ง และสนับสนุนนโยบายที่จะรักษาป่าไม้ รักษาดินให้เป็นประโยชน์ต่อไป ประโยชน์อันนี้จะยั่งยืนมาก...
พระราชดำรัส พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ณ คณะเกษตรศาสตร์ มหาวิทยาลัยเชียงใหม่ เมื่อวันที่ ๑๐ มกราคม พ.ศ.๒๕๑๒
ตราบเท่าถึงทุกวันนี้ ผลการดำเนินงานด้านการพัฒนาของมูลนิธิโครงการหลวง ในปีงบประมาณ พ.ศ.๒๕๔๘ ซึ่งเป็นการดำเนินงานในพื้นที่ศูนย์พัฒนาโครงการหลวง ๓๖ แห่ง ในพื้นที่ ๕ จังหวัด พื้นที่ภาคเหนือตอนบน ประกอบด้วย เชียงใหม่ เชียงราย แม่ฮ่องสอน ลำพูน และพะเยา ครอบคลุมพื้นที่ ๑๔๙,๒๕๗.๑๒ ไร่ จำนวน ๒๗๘ หมู่บ้านประชากร ๑๒๖,๒๐๗ คน โดยให้ความสำคัญกับการพัฒนาที่มุ่งไปสู่ความยั่งยืน กระจายผลการพัฒนาให้ทั่วถึงทุกชุมชน การสนับสนุนการฟื้นฟูอนุรักษ์ป่าต้นน้ำลำธาร การพัฒนาและบำรุงรักษาปัจจัยพื้นฐาน โดยการมีส่วนร่วมของชุมชน องค์กรชุมชน และความร่วมมือใกล้ชิดจากหน่วยราชการต่างๆ
ก้าวออกจากพื้นที่หมู่บ้านชาวเขา เดินข้ามสะพานข้ามแอ่งน้ำ เพื่อเชื่อมต่อไปยังอีกฟากหนึ่งของป่า พื้นที่บริเวณนี้มักจะพบบริเวณที่เป็นรอยต่อระหว่างแผ่นดินกับผืนน้ำทะเล เส้นทางเดินที่ถูกกำหนด ณ ธรรมชาติขณะนี้ ทำให้มนุษย์ได้เข้าใจถึงความหมายนิเวศวิทยาของ ป่าชายเลน ได้มากขึ้น
ทฤษฎีการอนุรักษ์และพัฒนาป่าชายเลนอันเนื่องมาจากพระราชดำริ
...ป่าชายเลนมีประโยชน์ต่อระบบนิเวศน์ของพื้นที่ชายฝั่งทะเลและอ่าวไทย แต่ปัจจุบันป่าชายเลนของประเทศไทยเรากำลังถูกบุกรุกและถูกทำลายลงไป โดยผู้แสวงหาผลประโยชน์ส่วนตนจึงควรหาทางป้องกันอนุรักษ์และขยายพันธุ์เพิ่มขึ้น โดยเฉพาะต้นโกงกางเป็นไม้ขายเลนที่แปลกและขยายพันธุ์ค่อนข้างยาก เพราะต้องอาศัยระบบน้ำขึ้นน้ำลงในการเติบโตด้วย จึงขอให้ส่วนราชการที่เกี่ยวข้อง คือ กรมป่าไม้ กรมประมง กรมชลประทาน และกรมอุทกศาสตร์ ร่วมกันหาพื้นที่ที่เหมาะสมในการทดลองขยายพันธุ์โกงกางและปลูกสร้างป่าชายเลนกันต่อไป...
พระบาทสมเด็จพระเจ้าอยู่หัว ได้พระราชทานพระราชดำริ แก่รัฐมนตรีว่าการกระทรวงเกษตรและสหกรณ์ (นายโฆษิต ปั้นเปี่ยมรัษฎ์) ในพระราชพิธีแรกนาขวัญหว่านข้าวในบริเวณ สวนจิตรลดา พระราชวังดุสิต เมื่อวันที่ ๑๐ พฤษภาคม พ.ศ.๒๕๓๔
ป่าชายเลน...เป็นระบบนิเวศน์ที่ธรรมชาติเสกสรรโดยแท้ จะเกิดขึ้นบริเวณรอยต่อระหว่างแผ่นดินกับผืนน้ำทะเล โดยเฉพาะบริเวณปากแม่น้ำลำคลอง มีน้ำจืดไหลลงสู่ทะเล ผสมผสานกลายเป็นน้ำกร่อย หากบริเวณนั้นเป็นอ่าวคลื่นลมสงบ ตะกอนที่มากับแม่น้ำ จะตกตะกอนลงสู่พื้น สะสมรวมตัวเป็นหาดเลนกว้างใหญ่ ลูกไม้ชายเลน เช่น โกงกาง ลอยมาตามน้ำ ลงปักในผืนเลน ก่อเกิดเป็นไม้พันธุ์บุกเบิก รากดักตะกอนสะสมเพิ่มขึ้นคล้ายหนวดปลาหมึก และรากไทร เมื่อเกิดเป็นกลุ่มมากๆ ก็กลายเป็นแนวกันลม กันคลื่นที่จะซัดเข้ามาหาฝั่ง ต้นโกงกาง ไม้ นำมาเผาเป็นถ่าน ได้ดีให้ความร้อนสูง
ไม้ชายเลนในเมืองไทยมีประมาณ 73 ชนิด เช่น โกงกาง แสม โปรง ลำพู ลำแพน ตะบูน เหงือกปลาหมอ จาก ตาตุ่มทะเล หงอนไก่ ฯลฯ ที่นี่ยังเป็นแหล่งอนุบาล ลูกปลา ลูกกุ้ง ปู เช่นปูเสฉวน ต่างๆ เป็นแหล่งที่มีสารอาหาร จำเป็น พวกแพลงตอนพืชจะมีมาก เป็นที่หลบภัย ของพวกสัตว์ทะเลตัวเล็กๆ เมื่อลูกปลาเติบใหญ่ก็จะลงทะเล
หลังจากที่เด็กและผู้ปกครองเดินลงมาจากเส้นทางศึกษาธรรมชาติป่าชายเลน เด็กหลายคนจ้องมอง และชี้ชวนให้ดูปลาหน้าตาแปลกๆที่อยู่กับต้นโกงกาง พลางถ่ายรูปเป็นที่ระลึก ผู้ปกครองได้ให้ความรู้เด็กๆว่า
นี่คือระบบนิเวศของป่าชายเลน จะมีปลาตีนอยู่ได้ทั้งบนบกและในน้ำ มักอยู่รวมกันเป็นกลุ่ม บางครั้งใช้ต้นโกงกางเป็นที่อาศัยและหลับนอน อาหารของปลาตีน คือจุลินทรีย์และสาหร่ายที่อยู่บนเลน ปลาตีนจะกินลูกปูและแมลงตัวเล็กๆ
แม้จะเป็นคำอธิบายสั้นๆ แต่สำหรับเด็กอายุไม่เกิน ๘ ขวบที่ได้ฟังเมื่อสักครู่ ก็ย่อมที่จะเข้าใจถึง ความสำคัญของป่าชายเลน เป็นที่อยู่ของสัตว์และพืชพันธุ์ที่จะต้องเกื้อกูลชีวิตซึ่งกันและกัน