ตั้งแต่เด็กจนโต จะมีเว็บ ๆ นึงที่ไม่ว่าเราอยากรู้อะไร ก็สามารถไขข้อข้องใจให้ได้ทุกปัญหา จะประวัติของคนนั้น ความเป็นมาของสิ่งนี้ รวมถึงเรื่องราวต่าง ๆ ที่ทำเอาคนอ่านตะลึงจนต้องพูดออกมาว่า “แบบนี้ก็มีด้วยเหรอ?” “มีคนเขียนเรื่องแบบนี้ไว้จริงดิ?” แน่นอนว่าต้องเป็นขุมทรัพย์ความรู้ออนไลน์ชื่อดังอย่าง “วิกิพีเดีย” (Wikipedia) ที่ตั้งตนเป็นสารานุกรมออนไลน์ไม่แสวงผลกำไร แต่กลับมีรายได้มากถึงร้อยล้านดอลลาร์!
อยากรู้ใช่ไหมว่าทำรายได้มหาศาลขนาดนี้อย่างไร? วันนี้ Brand Story จะเล่าให้ฟังเองค่ะ!
ต้องเล่าก่อนว่า วิกิพีเดียเป็นสารานุกรมออนไลน์ (Online Encyclopedia) ถูกต่อยอดมาจาก “นูพีเดีย” (Nupedia) เปิดให้บริการปี 2542 โดยบทความที่นำมาเผยแพร่จะถูกเขียนโดยนักวิชาการอาสาสมัคร ที่ผ่านการคัดกรองข้อมูลก่อนลงเว็บไซต์มากถึง 7 ขั้นตอน ซึ่งหมายความว่าทุกบทความได้รับการตรวจสอบแล้ว เชื่อถือได้แน่นอน 100%
ต่อมาในปี 2546 ได้เปลี่ยนชื่อนูพีเดียเป็น “วิกิพีเดีย” ที่เกิดจากคำว่า Wiki แปลว่าเว็บไซต์ที่ทุกคนมีส่วนร่วมได้ กับคำว่า Pedia แปลว่าเกี่ยวกับการศึกษา กลายเป็นเว็บไซต์ที่ไม่ว่าใครก็สามารถเข้าแก้ไขปรับปรุง หรือเขียนเป็นบทความของตนเองก็ได้เหมือนกัน แต่บทความนั้น ๆ จะถูกตรวจสอบโดยผู้เชี่ยวชาญเหมือนที่ผ่านมา จนปัจจุบันมีนักเขียนบนวิกิพีเดีย (วิกิพีเดียน) มากกว่า 3 แสนคนทั่วโลก
แต่การทำเว็บไซต์ไม่ได้ทำแล้วก็จบเพียงเท่านั้น ยังต้องมีการพัฒนาระบบให้ลื่นไหล รวมถึงค่าใช้จ่ายอุปกรณ์ไอทีและจ่ายผลตอบแทนให้กับนักเขียนอีกมากมาย แล้ววิกิพีเดียได้เงินมาจากไหน?
คำตอบคือ “การบริจาค” ที่มีแนวโน้มว่าจะสูงขึ้นทุกปี ผ่านมูลนิธิ “วิกิมีเดีย” (Wikimedia)
วิกิมีเดีย เป็นองค์กรไม่แสวงผลกำไร ทำหน้าที่ดูแลเซิร์ฟเวอร์ของวิกิพีเดียและอื่น ๆ คัดเลือกผู้ที่จะเข้ามาเป็นบรรณาธิการอาสาสมัครอย่างเข้มข้น เพื่อส่งต่อบทความที่น่าเชื่อถือและมีคุณภาพให้กับทุกคน และยังจัดสรรปันส่วนเงินที่ได้จากการบริจาคมาพัฒนาเว็บไซต์อีกด้วย ซึ่งเงินบริจาคต่อบทความ เฉลี่ย 15 ดอลลาร์สหรัฐฯ ต่อครั้ง (ประมาณ 570 บาท)
ลองคิดดูว่าจำนวนบทความนับล้าน คูณกับจำนวนผู้ที่เข้ามาใช้บริการอันล้นหลาม วิกิมีเดียจะมีรายได้จากส่วนนี้มหาศาลเพียงใด? ในปี 2564 วิกิมีเดียทำรายได้มากกว่า 162 ล้านดอลลาร์ ซึ่งมากกว่า 90% เป็นเงินบริจาค เมื่อหักลบค่าใช้จ่ายออกไปราว ๆ 111.8 ล้าน ก็จะถือว่าเหลือเงินเก็บไว้สำรองถึง 51 ล้านเลยทีเดียว
อย่างที่กล่าวไว้เมื่อข้างต้น ว่ารายได้จากการรับบริจาคของวิกิมีเดียมีแนวโน้มจะสูงขึ้นทุกปีไม่ใช่เรื่องล้อเล่น เทียบจากยอดบริจาคปี 2562 ได้ 120,067,266 ล้านดอลลาร์สหรัฐฯ ปี 2563 ได้ 129,234,327 ล้าน และล่าสุดปี 2564 ได้ 162,886,686 เห็นได้ว่ามีการเติบโตมากถึงหลักล้านดอลลาร์ต่อปี
แน่นอนว่ารายได้เหล่านี้ ไม่ได้มาจากวิกิพีเดียเพียงอย่างเดียว แต่ยังได้จากเว็บไซต์ตระกูล “Wiki” อื่น ๆ อีก 10 เว็บไซต์ เช่น Wikitionary, Wikibooks และ Wikiquotes
ถึงแม้ว่าวิกิมีเดียจะเป็นองค์กรไม่แสวงหาผลกำไรที่มีรายได้มหาศาลจากการรับบริจาค แต่ปฏิเสธไม่ได้ว่าเงินบริจาคไม่ใช่รายได้ที่แน่นอน จึงมีผลิตภัณฑ์ API เป็นของตนเอง ปีที่แล้วเปิดตัว Wikimedia Enterprise บริการเข้าถึงข้อมูลของเว็บไซต์ในโครงการแบบเรียลไทม์ โดยมีลูกค้ารายแรกเป็น Google
อ้างอิงจากจำนวนบทความประจำเดือนกุมภาพันธ์ 2565 วิกิพีเดียมีบทความภาษาอังกฤษมากกว่า 6.5 ล้านบทความ เมื่อนำมารวมกับบทความในภาษาอื่น ๆ อีก 309 ภาษา จะมีบทความทั้งหมด 55 ล้านบทความ ตั้งแต่เปิดให้บริการจนถึงทุกวันนี้ วิกิพีเดียก็ยังคงเป็นขุมทรัพย์ปัญญาชั้นยอดสำหรับใครหลายคน (รวมถึงผู้เขียนด้วย)