หากมองเข้ามาที่ยอดขายรวมของค้าปลีกที่เป็นโมเดิร์นเทรดขนาดใหญ่อย่างบิ๊กซี และโลตัส พบว่า ยอดขายรวม ต่อปีของทั้ง 2 รายนี้จะมีรวมกันประมาณกว่า 3 – 4 แสนล้านบาท ซึ่งชิ้นเค้กตรงนี้มีการเติบไม่มากนักในช่วง 3 – 4 ปีหลังมานี้ โดย เฉพาะยอดขายในส่วนที่เป็นสินค้า FMCG ที่มีอัตราการเติบโตในช่วงการแพร่ระบาดของโควิด – 19 แค่ 1 – 2% เท่านั้น ทำให้เราได้เห็นการปรับตัวของ 1 ใน 2 ผู้เล่นอย่างบิ๊กซีออกมาอย่างต่อเนื่องในช่วงหลังมานี้
โดยเฉพาะกับการมองหาน่านน้ำใหม่ๆ เพื่อเข้าไปสร้างการเติบโตให้มีออกมาอย่างต่อเนื่อง ซึ่งคุณอัศวิน เตชะเจริญวิกุล ประธานเจ้าหน้าที่บริหารและกรรมการผู้จัดการใหญ่ บริษัท บิ๊กซี รีเทล คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) หรือ “BRC” เคยให้สัมภาษณ์กับ BrandAge ไว้อย่างน่าสนใจว่า ค้าปลีกที่เป็นโมเดิร์นเทรดขนาดใหญ่นั้น หากจะเติบโตหลังจากนี้ ไปต้องมองหาโอกาสทางการตลาดใหม่ๆ ที่รวมถึงการขยายการเติบโตไปยังประเทศเพื่อนบ้าน เนื่องจากกำลังซื้อในบ้านเรา มีการเติบโตไม่มากนัก โดยมีปัจจัยมาจากรายได้ของประชากรที่มีเพิ่มขึ้นไม่มากนัก
ปัจจัยดังกล่าวทำให้ตลาดของค้าปลีกโมเดิร์นเทรดขนาดใหญ่ในช่วงที่ผ่านมามีตัวเลขการเติบโตไม่สูง และน่าจะ หดตัวลงในระยะยาว การมองหาโอกาสในการสร้างการเติบโตอย่างต่อเนื่องจึงน่าจะเป็นทางออกที่ดี
การหันมาให้ความสำคัญกับการยกระดับพื้นที่เช่าในส่วนที่เป็นมอลล์ของสาขาขนาดใหญ่เพื่อให้ตอบโจทย์การใช้ ชีวิตของคนเมืองรุ่นใหม่ด้วยการเติมเต็มในเรื่องของการใช้ชีวิตมากกว่าแค่การช้อปคือหนึ่งในการปรับกลยุทธ์ เนื่องจากรายได้จากพื้นที่เช่ามีการเติบโตเพิ่มขึ้นในตัวเลขที่น่าสนใจ
ทำให้นอกจากการรีโนเวทในส่วนดังกล่าวแล้วเรายังได้เห็นการลดพื้นที่ขายในสโตร์ลงเพื่อเพิ่มรายได้จากปีกของ ค่าเช่า เนื่องจากการเข้าถึงการช้อปของลูกค้าทำได้หลากหลายช่องทาง การมีพื้นที่ขายในสโตร์จำนวนมากเหมือนเมื่อก่อนหน้านั้นอาจจะรีเทิร์นกลับมาเป็นรายได้ที่ไม่คุ้มค่านัก
ส่วนอีกการปรับตัวที่เป็นแนวทางที่บิ๊กซีให้ความสำคัญไม่แพ้กันก็คือ การรุกขยายตลาดไปยังประเทศเพื่อนบ้าน ใกล้เคียง ซึ่งเป็นแนวทางที่ผู้เล่นอย่างบิ๊กซีกำลังทำอยู่โดยมีการมองถึงการขยายสาขาเข้าไปยังกลุ่มประเทศ CLMV อย่าง สปป.ลาว กัมพูชา รวมถึงการเข้าไปยังประเทศเวียดนาม ซึ่งปัจจุบันบิ๊กซีมีการขยายสาขาเข้าไปเปิดทั้งใน สปป.ลาวที่ นอกจากสาขาในรูปแบบของค้าปลีกไซส์เล็กอย่างมินิบิ๊กซีแล้ว ยังมีแผนที่จะเปิดสาขาที่เป็นไฮเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่อีกด้วย
ส่วนในกัมพูชาซึ่งถือเป็นไฮไลท์สำคัญของการรุกตลาดต่างประเทศนั้นนอกจากการเปิดสาขาขนาดใหญ่ที่ปอยเปต แล้วบิ๊กซียังมีการเข้าไปเทกโอเวอร์ค้าปลีกท้องถิ่นที่เป็นเชนคอนวีเนียนสโตร์อย่าง กีวี่ มาร์ท (Kiwi Mart) ในช่วงเดือน พฤษภาคมปี 2565 ที่ผ่านมา ทำให้บิ๊กซีได้สาขาร้านกีวี่ มาร์ท 18 สาขา แบ่งเป็น 17 สาขาในกรุงพนมเปญ และ 1 สาขาใน จังหวัดกำปอด (Kampot) ซึ่งเมื่อรวมกับสาขาเดิมที่มีอยู่คือไฮเปอร์มาร์ท 1 สาขาที่ปอยเปต และสาขาในรูปแบบมินิบิ๊กซีอีก 2 สาขา ทำให้มีสาขาทั้งหมด 21 สาขา โดยจะทยอยเปลี่ยนสาขาเดิมของกีวี่ มาร์ท เป็นบิ๊กซีในปี 2566 นี้
การซื้อกีวี่ มาร์ทของบิ๊กซี นอกจากจะเป็นตัวสะท้อนยุทธศาสตร์การเติบโตของบิ๊กซีที่ใช้รูปแบบการเทกโอเวอร์เพื่อ ทำให้การเข้าตลาดในต่างประเทศทำได้ง่ายขึ้นแล้วการเทกโอเวอร์ในครั้งนั้น ยังเป็นอีกจิ๊กซอว์สำคัญที่เข้ามาช่วยต่อยอดการทำตลาดในฐานะซัพพลายเออร์ที่เป็นหมวกอีกใบของบิ๊กซี
กีวี่ มาร์ท เป็นผู้ประกอบการท้องถิ่นที่ถือเป็นผู้นำเข้าไวน์รายใหญ่ของกัมพูชาซึ่ง ประเทศนี้ ได้สิทธิพิเศษในเรื่อง ของภาษีนำเข้า ทำให้มีต้นทุนที่ต่ำกว่า แน่นอนว่าสินค้าในกลุ่มไวน์เข้าไปเป็นหนึ่งในตัวสร้างความแตกต่างเหนือคู่แข่งขันจะเข้ามาช่วยต่อยอดในการเป็นค้าปลีกระดับภูมิภาคของบิ๊กซีที่สามารถนำ
ขณะที่ การรับบทซัพพลายเออร์ของบริษัทแม่ของบิ๊กซี คือบีเจซีนี้เป็นอีกภาพสะท้อนของการขับเคลื่อนการเติบโต ด้วยการสร้างโอกาสทางธุรกิจใหม่ๆ ของผู้เล่นในตลาดไฮเปอร์มาร์เก็ตเพราะการเป็นซัพพลายเออร์เองจะตามมาด้วยความสามารถในการทำกำไรที่เพิ่มขึ้น จากสินค้าของตัวเองที่ถูกนำมาเป็นสินค้า House Brand หรือ Private Label Brand
คุณอัศวินบอกว่า ร้านค้าปลีกที่เป็น Physical Store ยังคงมีบทบาทสำคัญตามแผนงานนั้น ภายในปีนี้ 2566 บิ๊กซี จะมีการรีโนเวทสาขาใหญ่ในกรุงเทพฯ ที่มีอยู่ประมาณ 50 สาขา เพื่อเพื่อปรับให้ดีขึ้น ร้านน่าอยู่มากขึ้น ทำให้คนมาใช้เวลามากขึ้น โดยปัจจุบันความถี่ในการมาสโตร์ลดน้อยลง ดังนั้นในแง่ของสโตร์จึงต้องมีการปรับกลยุทธ์ที่ไม่ใช่มาเพื่อช้อปปิ้ง อย่างเดียวแต่มาเพื่อใช้ชีวิต และการที่เราจะสามารถรักษาตรงนี้ได้ หรือเพิ่มความถี่ในการเข้าสโตร์ก็ต้องมี Omni-channel และสร้างซูเปอร์แอปมาใช้งานร่วมด้วย
นั่นคือเหตุผลสำคัญที่บิ๊กซี มีการรีโนเวทสาขาด้วยการปรับสาขาที่เป็นไฮเปอร์ มาร์เก็ตขนาดใหญ่ ให้เป็น “บิ๊กซี เพลส” นำร่องที่สาขารัชดา ลำลูกกา สมุทรปราการ สระบุรี และพระราม 4
ขณะเดียวกัน ก็ให้ความสำคัญกับการลงทุนเรื่องเทคโนโลยีที่จะเข้ามาเสริมแกร่ง การทำตลาดแบบ Omni-channel ของตัวเองโดยมีการเปิดตัวซูเปอร์แอปที่จะเข้ามาช่วยขับเคลื่อนอีโคซิสเต็มของบิ๊กซีให้เติบโตไปทั้งระบบ
“ตอนนี้ Physical Store มีฟอร์แมตลงตัวแล้ว คือมีไฮเปอร์มาร์เก็ตขนาดใหญ่ซูเปอร์มาร์เก็ต ในเมืองที่ใช้ ชื่อว่า บิ๊กซี ฟู้ดเพลส ซูเปอร์มาร์เก็ตในต่างจังหวัดภายใต้แบรนด์ บิ๊กซี มาร์เก็ต ร้านค้าปลีกขนาดเล็กอย่างมินิบิ๊กซี นอกจากนี้เรายังมี PURE ร้านยาที่เป็นรูปแบบผสมผสานความเป็น Health & Beauty และมีบิ๊กซี ฟู้ด เซอร์วิสที่เป็น โฮลเซลส์ ซึ่งถือว่าค่อนข้างจะครอบคลุม”
คุณอัศวิน ยังบอกอีกว่าเทรนด์ของค้าปลีกที่เป็นโมเดิร์นเทรดขนาดใหญ่กำลังมาที่เรื่องของฟู้ด เพราะโกเซอรี่เป็น สินค้าที่ซื้อที่ไหนก็ได้แม้แต่บนออนไลน์ แต่สินค้าที่เป็นอาหารคนยังอยากที่จะเลือกและสัมผัส จึงยังเป็นกลุ่มที่ถือว่าเป็นแมกเน็ต เพราะคนยังอยากซื้อของดีๆ แต่ในกระบวนการจัดการถ้าจะเป็น Selection ตัวเลือกแรกๆ ก็ต้องมีสินค้าที่หลาก หลายและมากพอ เพราะถ้ามีปลาเพียงตัวเดียวคนก็ไม่ซื้อ แต่ถ้าเรามีปลาให้เลือก 3 ตัว คนซื้อ 2 ตัวก็ยังคุ้ม
“นั่นจึงเป็นเหตุผลทำให้บิ๊กซีมาทำ House Brand หรือ Private Label ที่บิ๊กซีให้ความสำคัญในทุกกลุ่มสินค้า รวมถึงฟู้ด โดยแนวคิดของบิ๊กซีที่พยายามลดต้นทุนการดำเนินธุรกิจในส่วนของค่าใช่จ่ายต่างๆ เช่น ค่าโฆษณา หรือการทำกิจกรรมการตลาด เพื่อทำให้สามารถวางราคาขายที่สามารถแข่งขันได้ หรือคืนแวลู่ให้กับลูกค้า โดยสัดส่วนของ PLM (Private Label Management) แต่เดิมมีประมาณ 10% ปัจจุบันเพิ่มเป็นเกือบ 20% มีแบรนด์ Besico (เบสิโค), We Are Fresh (วี อาร์ เฟรช) และ Happy Price Pro (แฮปปี้ ไพรซ์ โปร) เป็นต้น โดยเฉพาะ Besico ซึ่งเป็นกลุ่มเสื้อผ้าและของใช้ในบ้านกำลังจะเป็น Super Brand ในกลุ่ม PLM ของบิ๊กซีที่มียอดขายหลาย หมื่นล้านบาท ในอนาคตตั้งเป้าเพิ่มเป็น 50%”
ในช่วงกลางปี 2565 ที่ผ่านมา บิ๊กซีมีการประกาศยุทธศาสตร์ Entering The Next Phase of Growth ออกมา ภายใต้ยุทธศาสตร์ดังกล่าวจะมีการขยายสาขาในส่วนของธุรกิจค้าปลีกสมัยใหม่ด้วยการวางเป้าหมายสาขาในปี 2569 ไว้ โดยในประเทศไทยมีแผนจะเปิดไฮเปอร์มาร์เก็ตเพิ่ม 7 สาขา เป็น 160 สาขา เปิดร้านสะดวกซื้อ เพิ่ม 1,501 สาขา เป็น 2,853 สาขา เปิดซูเปอร์มาร์เก็ต-ค้าส่งเพิ่ม 25 สาขา เป็น 84 สาขา
ปัจจุบัน บิ๊กซีมีเครือข่ายร้านค้าปลีกหลากหลายรูปแบบ (Multi-format) ประกอบด้วย บิ๊กซี ซูเปอร์เซ็นเตอร์, บิ๊กซี เอ็กซ์ตร้า, บิ๊กซี เพลส, บิ๊กซี มาร์เก็ต, บิ๊กซี ฟู๊ดเพลส, บิ๊กซี ดีโป้, บิ๊กซี มินิ, บิ๊กซี ฟู๊ด เซอร์วิส รวมถึงธุรกิจตลาด Open-Air อย่างตลาดทิพย์นิมิตร, ตลาดครอบครัว, ตลาดเดินเล่น ตลอดจนร้านค้าอื่นๆ ของ BRC เช่น ร้านกาแฟวาวี, ร้านหนังสือ เอเซียบุ๊คส และร้านขายยาเพรียว
อีกทั้งร้านค้าปลีกแบบดั้งเดิมภายใต้โมเดลร้านค้า “โดนใจ” ซึ่งเป็นรูปแบบธุรกิจที่ BRC มุ่งให้การสนับสนุน ผู้ประกอบการรายย่อย หรือร้านค้าโชวห่วย เพื่อยกระดับสู่ร้านค้าปลีกสมัยใหม่ผ่านการให้การสนับสนุนการพัฒนา ระบบบริหารจัดการด้านต่างๆ เพื่อให้สามารถเติบโตและตอบสนองความต้องการของผู้บริโภคในท้องถิ่นของตัวเอง
นอกจากนี้ การที่บิ๊กซีได้รับการสนับสนุนภายใต้เงื่อนไขบางประการจากกลุ่ม TCC ซึ่งเป็นเจ้าของที่ดินขนาดใหญ่ใน ทำเลที่มีศักยภาพจำนวนมากในประเทศไทย BRC อาจจะสามารถเข้าถึงที่ดินดังกล่าว ทําให้ BRC อยู่ในสถานะที่มีโอกาสเติบโตได้โดยการขยายธุรกิจอย่างรวดเร็ว รวมทั้งภายใต้ข้อตกลงในสัญญาให้สิทธิ์กับผู้ถือหุ้นที่มีอำนาจควบคุมและสัญญา ให้สิทธิ์กับ BJC บิ๊กซี รีเทล มีสิทธิในการได้มาซึ่งกิจการ MM Mega Market (Vietnam) Company Limited และเครื่องหมาย การค้า MM ที่ใช้ในการดำเนินกิจการร้านค้า MM Mega Market ในประเทศเวียดนาม ทั้งนี้ภายใต้เงื่อนไขบางประการ ตามสัญญา
“เรามีส่วนแบ่งตลาดอยู่ที่ 42% เป็นเบอร์ 2 ที่แข็งแกร่งและยังคงเดินหน้าเติบโตทั้งในประเทศและ ต่างประเทศ โดยเฉพาะในต่างประเทศที่ยังมีแนวโน้มของการขยายสาขาในฟอร์แมตสโตร์ขนาดใหญ่ได้อีกมาก ทั้งในประเทศเวียดนาม กัมพูชา และสปป.ลาว”
เมื่อมองมาที่รายได้รวมย้อนหลัง 3 ปี ของบิ๊กซี พบว่า ในปี 2563 มีรายได้รวม 102,163 ล้านบาท ปี 2564 ซึ่งเป็น ปีที่ได้รับผลกระทบจากการระบาดของโควิด –19 บิ๊กซีมีรายได้ 98,868 ล้านบาท ส่วนในปีที่ผ่านมา รายได้เริ่มกลับมาใกล้เคียงกับปี 63 นั่นคือมีรายได้รวม 101,925 ล้านบาท
ส่วนตัวเลข EBITDA หรือกำไรก่อนหักดอกเบี้ย ภาษี ค่าเสื่อมและค่าตัดจำหน่ายนั้น ในปี 2563 มีตัวเลขอยู่ที่ 14,207 ล้านบาท ปี 2564 อยู่ที่ 11,289 ล้านบาท และในปี 2565 อยู่ที่ 14,097 ล้านบาท
การเติบโตภายใต้กลยุทธ์ที่ครอบคลุมทั้งการขยายสาขาไปสู่ต่างประเทศรวมถึงการสร้างโอกาสจากการทำกำไร ในตัวเลขที่เพิ่มขึ้นด้วยการรับบททั้งค้าปลีกและซัพพลายเออร์ในคราวเดียวกันจะเป็นอีกการมูฟที่น่าสนใจของผู้เล่นรายนี้ ที่พร้อมจะเข้าไปยังน่านน้ำใหม่ๆ ที่ยังสามารถสร้างการเติบโตและกำไรได้อย่างอย่างต่อเนื่อง
ถือว่าน่าจับตามองไม่น้อยทีเดียวกับยุทธศาสตร์ใหม่ของบิ๊กซี...