“ตอนที่แสนสิริสนับสนุนฟุตบอลครั้งแรก หลายคนก็ตั้งคำถามว่าเป็นบริษัทอสังหาฯ แต่ทำไมมาทำบอลเหตุผลจริงๆ มีข้อเดียวคืออยากทำอะไรให้สังคมดีขึ้น มารอบนี้ผมเชื่อว่ามีคนสงสัยอีกว่า บริษัทอสังหาฯ ทำไมมาทำกาแฟ เหตุผลยังคงเหมือนเดิมคือเราอยากทำอะไรให้สังคมดีขึ้นถ้าอยากเปลี่ยนแปลงสังคมภาพใหญ่ ต้องมองว่าอาชีพเกษตรกร มีความเปราะบางทางสังคม เศรษฐกิจ ภัยธรรมชาติ ครั้งนี้เราจึงโฟกัสมาที่เรื่องของกาแฟ”
นี่คือประโยคเริ่มต้นที่สมัชชา พรหมศิริ Chief of Staff บริษัท แสนสิริ จำกัด (มหาชน) อธิบายกับสื่อมวลชนในงานแถลงข่าวเปิดตัวโปรเจกต์ธุรกิจเพื่อสังคม “ศูนย์การเรียนรู้กาแฟพิเศษครบวงจร” ที่ อ.กัลยาณิวัฒนา จ.เชียงใหม่ กับพันธมิตรอย่างไร่แสนชัย และบีนส์ คอฟฟี่ โรสเตอร์
สมัชชา ย้ำว่า หนึ่งในแกนหลักการทำงานด้าน ESG ของแสนสิริมากว่า 40 ปี คือการดูแล 4 เสาหลัก ได้แก่ ลูกค้า พนักงาน คู่ค้า และสังคม ตอกย้ำแนวคิดมุ่งสร้างทุกวันให้ยั่งยืน ลดความเหลื่อมล้ำ เพื่อสังคมที่ดี ชุมชนแข็งแรง ซึ่งแต่ละโปรเจกต์ที่ทำจะทำอย่างต่อเนื่องเพื่อให้เกิดผลลัพธ์ที่เป็นรูปธรรม
ในความเป็นจริงกาแฟไม่ใช่เรื่องใหม่ของแสนสิริ เพราะแสนสิริทำเรื่องกาแฟมาพักใหญ่แล้ว แต่เป็นโปรเจกต์สั้นๆ
ปี 2013 แสนสิริทำกาแฟพิเศษเสิร์ฟที่ แสนสิริเลานจ์ สำนักงานขาย และเครือโรงแรม
ปี 2024 แสนสิริสนับสนุนกาแฟเทพเสด็จ เชียงใหม่ เสิร์ฟประสบการณ์กาแฟนักท่องเที่ยว
ปี 2025 แสนสิริเริ่มโครงการ Future Harvest นำร่องสนับสนุนต้นกล้ากาแฟพันธุ์ดีจำนวน 5,200 ต้น ให้กับเกษตรกร 15 ราย ใน อ.กัลยาณิวัฒนา จ.เชียงใหม่
แต่รอบนี้แสนสิริต้องการทำอะไรที่เป็นแผนงานระยะยาวเพื่อความยั่งยืน ซึ่งการเข้าไปช่วยเหลือเกษตรกรที่ปลูกกาแฟ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของปัญหาเชิงสิ่งแวดล้อมที่ใหญ่เกินจะทำคนเดียว จึงจำเป็นต้องหาพันธมิตรที่เกี่ยวข้องมาช่วย
5 ขั้นตอนสู่ความยั่งยืนสมัชชายอมรับว่าแม้จะมีความรู้เรื่องกาแฟแทบจะเป็นศูนย์ แต่เขามองว่ากาแฟเป็นสินค้าที่สร้างโอกาสได้
“เราตั้งใจทำวิสาหกิจเพื่อสังคม หรือ Social Enterprise เพื่อตอบโจทย์เรื่องความยั่งยืนมากกว่าการช่วยเหลือแบบเป็นครั้งๆ ไป เราอยากทำอะไรเล็กๆ กับคนที่มีความรู้อย่างจริงจัง ต้องดูต่อไปว่าอีก 5 ปีข้างหน้าจะไปทางไหนต่อ จากคนที่ไม่มีความรู้เรื่องกาแฟเลย เราเริ่มตั้งไข่จริงๆ โครงการนี้อาจจะไม่เกี่ยวกับตัวเอง แต่ถ้าเรามีความตั้งใจ มีความรู้ด้านอื่นๆ ที่เหมาะสม คิดว่าน่าจะทำได้ดี จากคนที่ไม่มีความรู้ด้านกาแฟมากนัก”
จากข้อมูลพบว่าการปลูกกาแฟเป็นส่วนสำคัญของการอนุรักษ์ป่าในภาคเหนือมากว่า 3 ทศวรรษ สร้างผลลัพธ์ที่ชัดเจน แก้ปัญหาการย้ายถิ่นฐาน ด้วยการสร้างอาชีพและรายได้มั่นคงในชุมชน ลดการทำลายป่า ด้วยระบบการเกษตรที่เน้นอนุรักษ์ทรัพยากรธรรมชาติ ยกระดับคุณภาพชีวิต จากการเพิ่มมูลค่ากาแฟ 3-5 เท่าตัว (จาก 70 บาท เป็น 210-350 บาท/กก.) สร้างต้นแบบพืชเศรษฐกิจมูลค่าสูง
โดยเป้าหมาย 5 ปี ของแสนสิริต้องการให้โครงการนี้เป็นโมเดลยั่งยืนต้นแบบที่มาช่วยยกระดับคุณภาพชีวิตเกษรกรไทย แก้ไขเศรษฐกิจฐานรากแบบขั้นบันได คือ
ปี 2026 วางรากฐาน แหล่งเรียนรู้เกษตรกรในพื้นที่
ปี 2027 แหล่งเรียนรู้เกษตรกรนอกพื้นที่
ปี 2028 ตรวจสอบสายพันธุ์กาแฟ ผ่านนวัตกรรมอย่าง Biochar
ปี 2029 ผลิตภัณฑ์กาแฟพิเศษท้องถิ่น และสร้างเครือข่ายกาแฟพิเศษในต่างประเทศ
ปี 2030 โมเดลยั่งยืนต้นแบบศูนย์การเรียนรู้กาแฟครบวงจร
สร้าง Ecosystem สู่ Specialty Coffee ไทย
ชนัญดา ทวีสิน ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร BEANS Coffee Roaster อธิบายว่า กาแฟคือสินค้าเกษตรที่สร้าง
โอกาสด้านเศรษฐกิจ ตั้งแต่ระดับรากฐานคือเกษตรกร ไปจนถึงระดับประเทศจากกาแฟพิเศษ เพราะคนไทยบริโภคกาแฟรวมทุกประเภทถึง 90,000 ตันต่อปี ขณะที่เกษตรไทยสามารถปลูกกาแฟได้เพียง 30,000 ตันต่อปี ทำให้ต้องมีการนำเข้ากาแฟในแต่ละปีถึง 60,000 ตัน
“จากปริมาณการบริโภค 90,000 ตัน พบว่าเป็นกาแฟพิเศษเพียง 6,000-7,000 ตัน แต่ถ้าดูการเติบโตจะพบว่าปีที่ผ่านมาตลาดกาแฟพิเศษเติบโตถึง 173% จากปี 2024 ทำให้เรามองเห็นโอกาสในการเพิ่มรายได้ให้กับเกษตรกรผ่านการสร้างมูลค่า
มาตรฐานราคาขายกาแฟเกรดพิเศษสามารถอัปราคาขึ้นไปถึง 500 - 3,000 บาท บาท/กก. ถ้ากาแฟมีคุณภาพและมี Storytelling ที่ดี”
สมัชชา อธิบายเพิ่มเติมว่า ความร่วมมือกับพันธมิตรครั้งนี้ แสนสิริต้องการที่จะปรับปรุงกระบวนการผลิตกาแฟแบบ Farm to Table หรือจากต้นน้ำสู่ปลายน้ำ โดยหวังที่จะเพิ่มมูลค่าและผลผลิตของกาแฟพิเศษหรือ Specialty Coffee ในประเทศไทย โดยมีรายละเอียด ดังนี้
ต้นน้ำ: ความรู้และการปลูกที่มีคุณภาพ
แสนชัย จูเปาะ เจ้าของไร่ Saen Chai Estate เกษตรกรต้นแบบ อ.กัลยาณิวัฒนา เปิดเผยว่า “กาแฟไทยไม่ได้แค่ดีขึ้นในเชิงเทคนิค แต่ดีขึ้นในมิติของวัฒนธรรม ความเข้าใจ และความเกื้อกูล เราเห็นชุมชนที่แข็งแรงเติบโตไปด้วยกัน ไม่ใช่ใครคนหนึ่งล้ำหน้า แต่อยู่ในจังหวะที่เกื้อหนุนกัน และกาแฟยังเป็นพืชที่เป็นมิตรต่อสิ่งแวดล้อม ช่วยปกป้องคุณภาพดิน แหล่งน้ำ และระบบนิเวศโดยรอบ โดยเฉพาะ อ.กัลยาณิวัฒนา จ.เชียงใหม่ ที่ได้รับการยอมรับว่าเป็นปอดของเอเชีย การปลูกกาแฟยังสอดคล้องกับวัฒนธรรมและวิถีชีวิตท้องถิ่น เป็นเหตุผลให้คนรุ่นใหม่ที่ไปศึกษาหรือทำงานในเมืองกลับมายังบ้านเกิดและครอบครัว เรามองว่าการปลูกกาแฟคุณภาพสูงด้วย Eco Farming ผสมผสานภูมิปัญญาท้องถิ่นกับเทคโนโลยีสมัยใหม่ โดยใช้ระบบปลูกใต้ร่มไม้ในป่า ซึ่งกาแฟอาราบิก้าต้องการเงาของต้นไม้บนที่สูง ช่วยป้องกันการตัดไม้ทำลายป่า ซึ่งการก่อตั้งศูนย์ฯ แห่งนี้ เป็นการลงทุนในคุณค่าทางสังคมและสิ่งแวดล้อม เพราะนี่คือการสร้างโมเดลที่สามารถเยียวยาสังคม และฟื้นคืนผืนป่าได้อย่างยั่งยืน
กลางน้ำ: การเพิ่มคุณค่าและควบคุมคุณภาพ
บริรักษ์ อภิขันติกุล ที่ปรึกษาโครงการศูนย์การเรียนรู้กาแฟพิเศษครบวงจร ผู้เชี่ยวชาญจากสมาคมกาแฟพิเศษไทย กล่าวว่า เราอยากให้เกษตรกรไทยเข้าใจวิธีการผลิต และการต่อยอดไปสู่กาแฟพิเศษ โดยเริ่มตั้งแต่ กระบวนการคัดเลือกเมล็ด การตากกาแฟ และการจัดการของเสีย เป็นหัวใจสำคัญที่ทำให้กาแฟธรรมดากลายเป็น Specialty ที่มีคะแนน 85+ และราคาสูงขึ้น 3-5 เท่า ซึ่งเกษตรกรไทยส่วนใหญ่ยังขาดความรู้และเครื่องมือในการควบคุมคุณภาพ เรามั่นใจว่าโปรเจกต์ศูนย์การเรียนรู้กาแฟพิเศษครบวงจรนี้ จะเป็นการเซตมาตรฐานการทำงานของเราให้เข้มข้นขึ้น เพื่อให้เกษรตกร ชุมชนมีรายได้เพิ่มขึ้น สร้างความแข็งแกร่งกับอาชีพ
ปลายน้ำ: การสร้างมูลค่าเพิ่ม
อัครินทร์ ศิวพรพิทักษ์ หนึ่งในผู้ก่อตั้งบีนส์ คอฟฟี่ โรสเตอร์ เปิดเผยว่า โดยส่วนตัวที่บ้านมีไร่กาแฟ และทำโรงคั่วเอง จนกระทั่งมาร่วมกับเพื่อนๆ ทำร้านบีนส์ เราเชื่อว่ากาแฟที่ดีไม่ใช่แค่เรื่องของรสชาติ แต่ยังเป็นเรื่องของความรับผิดชอบต่อสิ่งแวดล้อมและสังคม ตลาดโลกยอมรับคุณภาพกาแฟไทย แต่เราต้องช่วยกันสร้างระบบให้เกษตรกรเข้าถึงมาตรฐานนั้นได้ กระบวนการ (Process) ที่ได้คุณภาพจะนำไปสู่การสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับผลิตภัณฑ์เกษตรผ่านการยกระดับคุณภาพและการสร้างแบรนด์ นอกจากนี้ ศูนย์ฯ ยังเป็นแหล่งท่องเที่ยวเชิงเกษตรใหม่ที่ผู้เยี่ยมชมสามารถเรียนรู้กระบวนการผลิตกาแฟตั้งแต่ต้นจนจบในที่เดียว
“การร่วมมือกันทำงานครั้งนี้ จึงเป็นการสร้างอาชีพที่ยั่งยืนตลอดห่วงโซ่อุปทาน ทั้งยังเป็นการใช้ข้อได้เปรียบของไทยที่มีห่วงโซ่การผลิตครบวงจร ตั้งแต่ยอดดอยจนถึงร้านกาแฟต่างๆ ที่เติบโตอย่างกว้างขวางทั่วประเทศ และคาดว่าศูนย์การเรียนรู้กาแฟพิเศษครบวงจรแห่งนี้จะเป็น Sustainable Model ในการพัฒนาและต่อยอดผลิตภัณฑ์–สินค้า ที่เชื่อมโยงเกษตรกรกับผู้บริโภคอย่างเป็นธรรม เป็นแหล่งรวบรวมสายพันธุ์กาแฟเพื่อศึกษา ทดลอง และกระจายพันธุ์ เป็นจุดเชื่อมโยงระหว่างอุตสาหกรรมกาแฟไทยกับนานาชาติ” สมัชชา กล่าวสรุป