หากจะให้แบ่งสัดส่วนของตลาดค้าปลีกของบ้านเราที่มีมูลค่าตลาดราวกว่า 4 ล้านล้านบาท ถ้าไม่นับรวมค้าปลีกออนไลน์ แล้ว จะพบว่า ในแถวแรก จะเป็นผู้ประกอบการที่เป็นบริษัทค้าปลีกขนาดใหญ่ หรือยักษ์ค้าปลีกของบ้านเรา อย่างกลุ่มซีพี กลุ่มเซ็นทรัล กลุ่มเดอะมอลล์ หรือกลุ่มของคุณเจริญ สิริวัฒนภักดี
ทิศทางการเติบโตที่น่าสนใจของผู้เล่นในตลาดนี้ จะอยู่ที่ การขยับขยายฐานการเติบโตออกไปยังตลาดต่างประเทศ โดยเฉพาะในย่านอาเซียน อย่างกรณีของกลุ่มเซ็นทรัล ที่มีเซ็นทรัล รีเทล ซึ่งเป็นบริษัทในเครือมีการรุกเข้าไปในเวียดนามอย่างเต็มรูปแบบ
ธุรกิจของ CRC ในประเทศไทยมีจำนวน 3,596 ร้านค้า ครอบคลุมใน 63 จังหวัดทั่วไทย และคิดเป็นสัดส่วนยอดขาย 80% ส่วนประเทศเวียดนาม มีจำนวนร้านค้าทั้งสิ้น 127 ร้านค้า ครอบคลุมใน 26 จังหวัด จาก 34 จังหวัด และมีสัดส่วนยอดขายคิดเป็น 20% มีแบรนด์ร้านค้าปลีกไฮเปอร์มาร์เก็ต ซูเปอร์มาร์เก็ต ภายใต้แบรนด์หลักคือ GO!
ขณะที่ในเวียดนาม ยังมีผู้เล่นรายใหญ่ของไทยอีกรายทำตลาดอยู่คือ BJC ของกลุ่มไทยเบฟ ที่มีแบรนด์ค้าปลีกอย่าง MM Mega Marketเป็นหัวหอกสำคัญ โดย BJC มีศูนย์ค้าส่ง ไฮเปอร์มาร์เก็ต และซูเปอร์มาร์เก็ตทั้งหมด 30 แห่งทั่วเวียดนาม ภายในปี 2030 BJC ตั้งเป้าหมายจะเพิ่มจำนวนสาขาเป็น 54 แห่งทั่วประเทศ มีแผนจะเพิ่มจำนวนสาขาอย่างต่อเนื่อง 24 สาขาภายใน 5 ปี จากเดิมที่มีสาขาอยู่ในหัวเมืองหลัก อาทิ โฮจิมินห์, ฮานอย, ดานัง เพื่อกระจายสาขาไปยังเมืองรองที่มี ศักยภาพการเติบโตสูง นอกจากนี้ ยังมีสาขาใน สปป ลาว ที่ทำตลาดภายใต้แบรนด์บิ๊กซี มีทั้งรูปแบบของสาขาขนาดเล็ก และไฮเปอร์มาร์เก็ต
ส่วนกลุ่มซีพี ก็มีการเริ่มขยับขยายสาขาเข้าไปในประเทศมาเลเชีย โดยเมื่อวันที่ 3 มีนาคม 2569 โลตัส มาเลเซีย ได้บรรลุข้อตกลงเข้าซื้อหุ้น 100% ในบริษัท The Food Purveyor Sdn. Bhd. (TFP) ด้วยมูลค่าการลงทุนประมาณ 13,483 ล้านบาท (หรือ 1.66 พันล้านริงกิต)
ดีลนี้ทำให้โลตัสได้เป็นเจ้าของซูเปอร์มาร์เก็ตระดับพรีเมียมชื่อดังในมาเลเซียถึง 5 แบรนด์ ได้แก่ Village Grocer Ben’s Independent Grocer (B.I.G.)The Food Merchant BSC Fine Foods และ Leisure Grocer / OTK
ขณะที่ผู้ประกอบการแถวที่ 2 จะเป็นร้านค้าในรูปแบบของ โลคอล โมเดิร์นเทรด หรือผู้ประกอบการค้าปลีกในท้องถิ่นที่กระจายอยู่ในจังหวัดต่างๆ โดยผู้ประกอบการในกลุ่มนี้จะมียอดขายต่อบริษัทระหว่าง 1,000 – 5,000 ล้านบาทต่อปี อาทิ ตั้งงี่สุน อุดรธานี ยงสงวน อุบลราชธานี ธนพิริยะ เชียงราย เซนโทซ่า ขอนแก่น ส.ล. โฮลเซลส์ สกลนคร ร้อยเอ็ดไฮเปอร์มาร์ท ซุปเปอร์ชีป ภูเก็ต สหไทย นครศรีธรรมราช ห้างทวีกิจ บุรีรัมย์ ห้างมาเธอร์ ที่กระบี่ ห้างไชยแสง จังหวัดสิงห์บุรี เป็นต้น
สิ่งที่น่าสนใจก็คือ ผู้ประกอบการเหล่านี้ มีการรวมตัวกันเพื่อตั้งสมาคมการค้าส่ง-ปลีกไทยที่เข้ามาเป็นแกนกลางในการร่วมรวบผู้ประกอบการโลคอล โมเดิร์นเทรดเหล่านั้นให้เข้ามาแลกเปลี่ยนองค์ความรู้ ตลอดจนทำกิจกรรมร่วมกัน โดยมีทันตแพทย์วชิรวิชญ์ ศิริไชย ผู้บริหารของร้านศรีสมัย ยะลา ผู้ประกอบการค้าปลีก-ค้าส่ง รายใหญ่ของ 3 จังหวัดชายแดนภาคใต้ เป็นนายกสมาคม
การรวมตัวจัดตั้งเป็นสมาคมมีเป้าประสงค์อยู่ที่การสร้างความร่วมมือทั้งกับคู่ค้า และผู้ประกอบการด้วยกันในการที่จะร่วมพัฒนาตลาดค้าปลีกในต่างจังหวัดร่วมกัน โดยล่าสุด มีการแลกเปลี่ยนความรู้ ในเรื่องของการนำ AI เข้ามาช่วยในการบริหารจัดการสต็อคสินค้าที่ถือเป็นต้นทุนสำคัญในการทำธุรกิจให้มีประสิทธิภาพมากยิ่งขึ้น
ขณะเดียวกัน ยังมีการจับมือกันทำแคมเปญการตลาดร่วมกัน อย่างการทำแคมเปญ Local Low Cost ที่เป็นการ จับมือร่วมกันของผู้ประกอบการโลคอล โมเดิร์นเทรด 52 รายทั่วประเทศ
ส่วนแถวที่ 3 จะเป็นค้าปลีกรายย่อยในรูปแบบโชวห่วยที่กระจายอยู่ทั่วประเทศประมาณกว่า 4 แสนร้านค้า ที่มีการเพิ่มขึ้น และลดลงแบบไม่มีนัยสำคัญอะไรมากนัก เพราะเป็นธุรกิจที่มีการเปิดและปิดอย่างต่อเนื่องตลอดเวลา
ความน่าสนใจของการเติบโตของตลาด ส่วนหนึ่งจะถูกโฟกัสมาที่ผู้เล่นในแถวที่ 2 หรือโลคอล โมเดิร์นเทรด ที่ปัจจุบันมีการยกระดับการทำตลาดขึ้นจากอดีตค่อนข้างมาก มีบางรายที่มีการนำบริษัทเข้าไปจดทะเบียนในตลาดหลักทรัพย์ เพื่อระดมทุนในการขยายสาขา ซึ่งรูปแบบจะมีตั้งแต่ การขยายสาขาออกไปในลักษณะของเชน ที่มีหลายสาขากระจายออกไปในจังหวัดของตัวเอง และจังหวัดข้างเคียง อาทิ ซุปเปอร์ชิป ของภูเก็ต เคแอนด์เค แห่งหาดใหญ่ และธนพิริยะ เชียงราย เป็นต้น
ขณะที่อีกรูปแบบของการขยายสาขานั้น จะเน้นไปที่การขยายสาขาขนาดใหญ่ในรูปแบบซูเปอร์สโตร์ ซึ่งห้างไชยแสง แห่งจังหวัดสิงห์บุรี คือตัวอย่างของการปรับตัวที่น่าสนใจไม่น้อยทีเดียว
ไชยแสง เป็นโลคอล โมเดิร์นเทรด รายใหญ่ของจังหวัดสิงห์บุรี ที่มีการทำตลาดครบทั้งห้างสรรพสินค้าไชยแสง ดีพาร์ทเม้นต์สโตร์ ไชยแสงซูเปอร์สโตร์ และศูนย์การค้าภายใต้แบรนด์ CS Park Market ซึ่งเป็นศูนย์การค้าที่รวมร้านอาหารและความบันเทิงครบครัน บนพื้นที่รวมกว่า 50 ไร่ รองรับลูกค้าได้วันละกว่า 4,500 คน รวมถึงการขยายไปทำธุรกิจโรงแรมในชื่อ ไชยแสงพาเลส และโรงแรมไชยแสงวิลล่า ถือเป็นแนวทางการทำธุรกิจของผู้ประกอบการท้องถิ่นที่มีการ Diversify ตัวเองออกไปยังธุรกิจใหม่ๆ เพื่อบาลานซ์การเติบโตให้กับธุรกิจในระยะยาว
ครั้งหนึ่ง เอกภูมิ ตรีชัยรัศมี ทายาทรุ่นที่ 3 ของไชยแสง เคยบอกกับเราอย่างน่าสนใจว่า ไชยแสงก้าวข้ามจากการแข่งขันกับยักษ์โมเดิร์นเทรดมาแล้ว หลังจากนี้จะเป็นการพัฒนาตัวเองไปสู่การสร้างการเติบโตที่ยั่งยืนในระยะยาว
ผู้บริหารรุ่นที่ 3 ของไชยแสง มองว่า การทำธุรกิจของไชยแสง จะยืนอยู่บนจุดแข็งในเรื่องของโลเกชั่น ตั้งแต่ช่วยเริ่มต้นทำธุรกิจ ซึ่งการมีโลเกชั่นที่อยู่ในเมือง กลายเป็นข้อได้เปรียบอย่างหนึ่ง เพราะการขยายสาขาเข้ามาของยักษ์ใหญ่จากส่วนกลาง ส่วนใหญ่ จะยึดโลเกชั่นด้านนอกเมืองที่อยู่บนถนนสายเอเชีย เป็นหลัก ทำให้ไชยแสง อาศัยข้อได้เปรียบที่อยู่ในเมืองเข้ามาเป็นส่วนหนึ่งของการทำตลาด
“เหนืออื่นใด เราต้องเข้าใจผู้บริโภคด้วยว่าเขามีความต้องการแบบไหน รวมถึงต้องเข้าใจในเทรนด์ของตลาดว่ามีทิศทางเป็นไปอย่างไร อย่างตัวห้างสรรพสินค้าที่มีบทบาทลดลง แต่ในทางตรงกันข้าม พื้นที่ทเช่าที่เป็นร้านค้าทวีบทบาทมากขึ้น”
การปรับพื้นที่ชั้น 1 ของห้างไชยแสงจากรูปแบบ Department Store มาเป็น พื้นที่เช่า (Leasing Space) เป็นการปรับโมเดลธุรกิจให้สอดคล้องกับพฤติกรรมผู้บริโภคยุคใหม่ที่ต้องการร้านค้าและแบรนด์เฉพาะทางมากขึ้น การเพิ่มพื้นที่เช่าช่วยเปิดโอกาสให้แบรนด์ใหม่ ๆ เข้ามาเติมเต็ม ทำให้พื้นที่มีความหลากหลายและน่าสนใจมากขึ้น ขณะเดียวกันยังสร้างรายได้ที่มั่นคงและต่อเนื่องจากค่าเช่าและส่วนแบ่งยอดขาย ลดความเสี่ยงจากการบริหารสต็อกสินค้าเอง
ไม่เพียงเท่านั้น ยังช่วยสร้างรายได้ที่มั่นคงและต่อเนื่องจากค่าเช่าและส่วนแบ่งยอดขาย ลดความเสี่ยงจากการบริหารสต็อกสินค้าเอง นอกจากนี้การมีร้านค้าและบริการที่หลากหลาย เช่น ร้านอาหาร เบเกอรี ศูนย์ IT และร้านไลฟ์สไตล์ ยังช่วยสร้าง Tenant Mix ที่สมดุล ทำให้ลูกค้าใช้เวลาในห้างนานขึ้น พื้นที่ชั้น 1 ซึ่งเป็นจุดสำคัญของห้างจึงสามารถดึงดูดทราฟฟิกและเพิ่มความคึกคักได้มากขึ้น
ส่วนการทำตลาดของไชยแสงซูเปอร์สโตร์ ที่เน้นขายสินค้า FMCG นั้น ในเดือนเมษายนที่จะถึงนี้ จะมีการเปิดสาขาที่ 2 ที่อำเภออินทร์บุรี จังหวัดสิงห์บุรี ซึ่งเป็นอำเภอขนาดใหญ่ของจังหวัด ซึ่งเป็นการขยายสาขาออกนอกตัวจังหวัดของผู้เล่นรายนี้ โดยสาขาใหม่นี้ จะรองรับกำลังซื้อของลูกค้าในพื้นที่อำเภออินทร์บุรี และอำเภอใกล้เคียง รวมถึงพื้นที่ใกล้เคียงอย่างตาคลี และตากฟ้า ของจังหวัดนครสวรรค์ เป็นต้น
ไชยแสงกำลังเปลี่ยนผ่านจาก "ห้างประจำจังหวัดแบบดั้งเดิม" ไปสู่ "ศูนย์กลางไลฟ์สไตล์ครบวงจร" ที่ใช้ความได้เปรียบเรื่องทำเลและความคุ้นเคยกับคนพื้นที่เป็นอาวุธหลักในการทำตลาด ที่แน่นอนว่า ไม่ได้ตั้งรับอยู่แค่ในจังหวัด แต่เริ่มมีการขยับขยายพื้นที่ในการทำตลาดออกไป เพื่อให้ครอบคลุม รวมถึงสามารถเจาะเข้าหาลูกค้าในกว้างและลึกมากขึ้น
เป็นอีกการขยับตัวของโลคอล โมเดิร์นเทรด ที่น่าสนใจไม่น้อยทีเดียว...