ถ้าคิดว่าการทำธุรกิจในยุคเศรษฐกิจโตต่ำมันยากแล้ว…บอกเลยว่าของจริงเพิ่งเริ่มต้น!
เพราะปัจจุบันเราเห็นแล้วว่ากฎระเบียบโลกใหม่และต้นทุนพลังงานกำลังพุ่งไม่หยุด และพร้อมตัดธุรกิจที่ไม่ปรับตัวออกจากตลาดอย่างไร้ความปรานี คำถามคือ ในวันที่เดิมพันสูงขนาดนี้ ธุรกิจไทย โดยเฉพาะ SME จะเอาตัวรอดอย่างไร?
บนเวที EARTH JUMP 2026 ซึ่งจัดโดยธนาคารกสิกรไทย พูดถึง "กลยุทธ์ธุรกิจไทยบนความยั่งยืนในยุคเศรษฐกิจโตต่ำ" จึงสะท้อนภาพตรงกันจากทั้งภาครัฐ ภาคธุรกิจ ภาคอุตสาหกรรม และภาคการเงินว่า โลกธุรกิจกำลังเข้าสู่จุดเปลี่ยนครั้งสำคัญ ที่การปรับตัวด้านสิ่งแวดล้อมไม่ได้เป็นทางเลือก แต่เป็น “ทางรอด” ของความสามารถในการแข่งขันในอนาคต
ดร.พิรุณ สัยยะสิทธิ์พานิช อธิบดีกรมการเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศและสิ่งแวดล้อม กล่าวว่า วันนี้สิ่งสำคัญที่สุดคือ “ความชัดเจนเชิงนโยบาย” เพราะการเปลี่ยนผ่านสู่เศรษฐกิจคาร์บอนต่ำจำเป็นต้องอาศัยความเชื่อมั่นจากภาคธุรกิจในการลงทุนระยะยาว รัฐบาลจึงกำหนดเป้าหมายการปล่อยก๊าซเรือนกระจกสุทธิเป็นศูนย์ (Net Zero) ภายในปี 2050 พร้อมผลักดันร่าง พ.ร.บ. การเปลี่ยนแปลงสภาพภูมิอากาศ ซึ่งถูกมองว่าเป็นเครื่องมือสำคัญในการสร้างทิศทางที่ชัดเจนให้ประเทศ
“การออกแบบกฎหมายฉบับนี้ ธงสำคัญตั้งแต่ Day One คือ ทำอย่างไรให้เศรษฐกิจไทยแข่งขันได้ และทำอย่างไรให้ลดความสูญเสียจากภัยพิบัติ เพราะเมื่อเศรษฐกิจโตต่ำ แต่ภัยพิบัติเพิ่มขึ้น มันยิ่งฉุดประเทศลงไปอีก”
ดร.พิรุณย้ำว่า ร่างกฎหมายดังกล่าวไม่ได้ถูกออกแบบมาเพื่อ “ลงโทษ” ภาคธุรกิจ แต่เพื่อสร้างกลไกการเปลี่ยนผ่านที่สมดุล ระหว่างการบังคับใช้และการสนับสนุน โดยเฉพาะการใช้เครื่องมือทางเศรษฐศาสตร์ เช่น Carbon Tax หรือกองทุนด้านสภาพภูมิอากาศ เพื่อช่วยให้ภาคธุรกิจ โดยเฉพาะ SME สามารถปรับตัวได้จริง
ความท้าทายสำคัญต่อจากนี้คือการทำให้ “เป้าหมายระยะยาว” ถูกแปลงเป็น “แผนปฏิบัติการ” ที่ทุกภาคส่วนสามารถเดินไปด้วยกันได้ พร้อมสร้างระบบนิเวศที่เอื้อต่อการเปลี่ยนผ่าน ทั้งด้านข้อมูล เทคโนโลยี และเงินทุน
“วันนี้เราไม่ได้กำลังทำเรื่องสิ่งแวดล้อมอย่างเดียว แต่กำลังสร้างขีดความสามารถการแข่งขันใหม่ให้ประเทศ”
ด้าน พิชัย จิราธิวัฒน์ รองประธานกรรมการหอการค้าไทย มองว่า ภาคธุรกิจขนาดใหญ่เริ่มปรับตัวต่อเรื่อง ESG และ Net Zero ไปมากแล้ว เพราะถูกแรงกดดันจากตลาดทุน นักลงทุน และคู่ค้าต่างประเทศ โดยเฉพาะยุโรปที่ให้ความสำคัญกับเรื่องนี้อย่างจริงจัง แต่โจทย์สำคัญอยู่ที่ SME ซึ่งยังขาดทั้งความเข้าใจ ความมั่นใจ และทรัพยากรในการเปลี่ยนผ่าน
“SME หลายรายถามเหมือนกันว่า ถ้าลงทุนไปแล้ว กติกาเปลี่ยนอีกจะทำอย่างไร เพราะฉะนั้นสิ่งที่เขาต้องการคือความชัดเจนและความต่อเนื่องของนโยบาย”
พิชัยมองว่า การผลักดันเรื่องความยั่งยืนจะเกิดขึ้นไม่ได้ หากปล่อยให้ SME ต่อสู้เพียงลำพัง เพราะ SME คือฐานสำคัญของ Supply Chain ไทย หากธุรกิจรายเล็กปรับตัวไม่ได้ ธุรกิจรายใหญ่ก็จะได้รับผลกระทบตามไปด้วย
ดังนั้น สิ่งที่ต้องเกิดขึ้นต่อจากนี้คือการสร้าง Ecosystem ที่ทำให้ SME เริ่มต้นได้จริงไม่ใช่แค่การออกกฎระเบียบเพิ่มขึ้นเรื่อยๆ
“สิ่งสำคัญคือทำให้เรื่อง Sustainability เข้าใจง่าย และทำได้จริง ไม่ใช่ทำให้ SME รู้สึกว่ามันเป็นภาระที่ไกลตัว”
พร้อมกันนี้ ยังเสนอว่า ภาครัฐ ภาคการเงิน และบริษัทขนาดใหญ่ควรร่วมกันสร้างตัวอย่างความสำเร็จ ถ่ายทอดองค์ความรู้ แบ่งปันเทคโนโลยี รวมถึงช่วยสร้างตลาดให้กับสินค้าหรือบริการสีเขียว เพื่อทำให้การลงทุนด้านความยั่งยืนเห็นผลตอบแทนทางธุรกิจอย่างเป็นรูปธรรม
ในมุมของภาคอุตสาหกรรม ปรีดา วัชรเธียรสกุล รองประธานสภาอุตสาหกรรมแห่งประเทศไทย และประธานสถาบันน้ำ สิ่งแวดล้อม และ Climate Change สะท้อนว่า วันนี้ “Climate Change” ไม่ใช่เรื่องของการรักษ์โลกอีกต่อไป แต่เป็นเรื่องของ “ความสามารถในการแข่งขัน”
โดยเฉพาะเมื่อกติกาการค้าโลกเริ่มเปลี่ยนอย่างรวดเร็ว ทั้ง CBAM ของยุโรป กฎด้าน Packaging Regulation หรือข้อกำหนดเรื่อง Carbon Footprint ที่เริ่มกลายเป็นเงื่อนไขในการเข้าถึงตลาดโลก
“ตอนนี้มันไม่ใช่มาตรการทางเลือกอีกแล้ว แต่มันคือสภาวะในการเข้าสู่ตลาดของธุรกิจ” ปรีดายอมรับว่า แรงกดดันด้านต้นทุนจากมาตรการคาร์บอนอาจเพิ่มขึ้น แต่สิ่งที่น่ากังวลกว่าคือ หากไม่ปรับตัว ธุรกิจไทยอาจ “ขายของไม่ได้” ในอนาคต
อย่างไรก็ตาม สิ่งที่ภาคอุตสาหกรรมต้องการมากที่สุดยังคงเป็น “นโยบายที่ชัดเจน มั่นคง และต่อเนื่อง” รวมถึงมาตรการที่สามารถนำไปปฏิบัติได้จริงในโรงงาน โดยเฉพาะเรื่องที่เห็นผลชัด เช่น การเพิ่มประสิทธิภาพพลังงาน การลดของเสีย หรือการปรับปรุงกระบวนการผลิต
“SME จะเริ่มทำได้ ก็ต่อเมื่อเขาเห็นว่าทำแล้วลดต้นทุนได้จริง และเห็นผลได้จริง”
ปรีดายังมองว่า การสร้างความยั่งยืนต้องอาศัยความร่วมมือจากทุกฝ่าย ทั้งรัฐ สถาบันการเงิน บริษัทขนาดใหญ่ และผู้ให้บริการเทคโนโลยี เพื่อสร้างระบบนิเวศใหม่ที่ทำให้ SME เข้าถึงทั้งความรู้ เทคโนโลยี และเงินทุนได้ง่ายขึ้น
ขณะที่ รุ่งเรือง สุขเกิดกิจพิบูลย์ ผู้จัดการใหญ่ ธนาคารกสิกรไทย ตัวแทนจากภาคการเงิน กล่าวว่า บทบาทของธนาคารในยุค Net Zero ไม่ใช่แค่ “ปล่อยกู้” แต่ต้องทำหน้าที่เป็น “คู่คิด” ให้ลูกค้าสามารถเปลี่ยนผ่านธุรกิจได้อย่างยั่งยืน สิ่งที่ธนาคารพบจากลูกค้า SME จำนวนมากคือ “ไม่รู้จะเริ่มอย่างไร” แม้จะเข้าใจว่าโลกกำลังเปลี่ยน และกติกาใหม่กำลังเข้ามา แต่ยังไม่รู้ว่าต้องวัดคาร์บอนอย่างไร ต้องลงทุนตรงไหน หรือควรปรับธุรกิจแบบใด
“สิ่งที่ยากที่สุดของธนาคาร ไม่ใช่การปล่อยกู้ แต่คือการปล่อยกู้แล้วทำให้ลูกค้าสามารถเติบโตและชำระหนี้ได้อย่างยั่งยืนธนาคารจึงต้องทำหน้าที่มากกว่าเรื่องการเงิน ทั้งการให้ความรู้ การสร้างเครื่องมือวัดคาร์บอน การหาโซลูชันที่เหมาะกับธุรกิจแต่ละประเภท รวมถึงการออก Green Finance ที่ SME สามารถเข้าถึงได้จริง”
หนึ่งในโจทย์สำคัญที่เขาพูดถึงคือ “ช่องว่างระหว่างคนรุ่นเก่ากับคนรุ่นใหม่” ในธุรกิจครอบครัวไทย โดยคนรุ่นใหม่จำนวนมากเข้าใจเรื่อง Sustainability และต้องการปรับตัว แต่ยังติดข้อจำกัดจากโครงสร้างการบริหารเดิม
“ถ้าธุรกิจคิดว่าจะทำเหมือนเดิมในอีก 10 ปีข้างหน้า ผมคิดว่ามีความเสี่ยงสูงมาก เพราะโลกไม่ได้เดินแบบเดิมอีกแล้ว”
ภาพรวมของเวทีเสวนาครั้งนี้สะท้อนชัดว่า “ความยั่งยืน” กำลังเปลี่ยนสถานะจาก “ต้นทุน” ไปเป็น “เงื่อนไขใหม่” ของเศรษฐกิจโลก และการเปลี่ยนผ่านครั้งนี้จะไม่เกิดขึ้นจากฝ่ายใดฝ่ายหนึ่งเพียงลำพัง ภาครัฐต้องสร้างนโยบายที่ชัดเจนและต่อเนื่อง ภาคการเงินต้องสร้างเครื่องมือสนับสนุน ภาคธุรกิจขนาดใหญ่ต้องช่วยยกระดับ Supply Chain ขณะที่ SME ต้องเริ่มปรับตัวจากสิ่งที่ทำได้จริง
เพราะท้ายที่สุดแล้ว Net Zero อาจไม่ใช่แค่เป้าหมายด้านสิ่งแวดล้อม แต่คือ “เดิมพัน” ของเศรษฐกิจไทยในโลกอนาคต และในวันที่เศรษฐกิจโลกเติบโตต่ำ ความสามารถในการปรับตัวอาจกลายเป็น “แต้มต่อ” สำคัญที่สุดของธุรกิจไทยในการแข่งขันระยะยาว