ประเทศไทย อยู่ท่ามกลางการเปลี่ยนผ่านด้านโครงสร้างสังคมครั้งใหญ่ จากสังคมที่เคยขับเคลื่อนด้วยประชากรวัยทำงาน สู่ยุคสังคมสูงวัยที่ผู้คนมีอายุยืนยาวขึ้น แต่สิ่งที่ตามมาคือปัญหาเรื่องของสุขภาพและความพร้อมทางการเงินที่ไม่ได้ขยับตัวไปในทิศทางที่ดีขึ้น หรือสอดคล้องกับบริบทใหม่ที่เข้ามา
ขณะเดียวกันยังมองเห็นรูปแบบการทำงานที่เปลี่ยนไปสู่สิ่งที่เรียกว่า Gig Economy พร้อมเทคโนโลยีและ AI ที่เข้ามาเปลี่ยนทั้งวิธีทำงาน การใช้ชีวิต และการวางแผนอนาคต ที่กลายเป็นแรงกระเพื่อมส่งต่อไปยังอุตสาหกรรมต่างๆ ตั้งแต่ระบบสาธารณสุข ธุรกิจการเงิน ไปจนถึงธุรกิจประกันชีวิต ที่ต้องปรับบทบาทจากการเป็นผู้รับความเสี่ยง มาเป็นผู้ร่วมออกแบบคุณภาพชีวิตของผู้คนในระยะยาว
ในมุมมองของ สาระ ล่ำซำ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร บริษัท เมืองไทยประกันชีวิต จำกัด (มหาชน) กล่าวว่า ประเทศไทยมองเห็นภาพการก้าวสู่สังคมสูงวัยอย่างชัดเจน และกำลังเดินหน้าเข้าสู่สังคมผู้สูงอายุขั้นสุด (Super-aged Society) อย่างรวดเร็ว อัตราการเสียชีวิตมากกว่าอัตราการเกิด
นอกจากความน่ากังวลด้านจำนวนประชากรที่ลดลงแล้ว ความเปราะบางที่แท้จริงของสังคม คือเรื่องพฤติกรรมการออมและการขาดทักษะความรู้ทางการเงิน (Financial and Health Literacy) ของกลุ่มประชากรยุคก่อนที่ส่วนใหญ่ไม่ได้รับการปูพื้นฐานเรื่องการเงินและการรักษาสุขภาพอย่างเป็นระบบ ส่งผลให้เมื่ออายุยืนยาวขึ้นกลับขาดแคลนเงินสำหรับดูแลตัวเองในยามเกษียณ โดยหวังเพียงสวัสดิการของรัฐซึ่งไม่ครอบคลุมค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นจริง
ในมุมมองเชิงบวก คนอายุยืนขึ้นเพราะเทคโนโลยีทางการแพทย์ยุคใหม่มีความล้ำหน้า ทำให้อัตราการรอดชีวิตสูงขึ้นจากนวัตกรรมการรักษาต่างๆ เช่น การผ่าตัดแบบส่องกล้องที่ไม่ต้องกรีดแผลใหญ่ ช่วยลดระยะเวลาพักฟื้นและเพิ่มโอกาสรักษาโรคเรื้อรัง (โรคเบาหวาน ความดันโลหิตสูง โรคหัวใจ) ให้มีประสิทธิภาพมากขึ้น ช่วยรักษาให้คนดูอ่อนเยาว์และมีอายุยืนยาวขึ้น แต่ความก้าวหน้าทางการแพทย์นี้นำมาซึ่งค่าใช้จ่ายและภาวะเงินเฟ้อทางการแพทย์ (Medical Inflation) ที่พุ่งตัวสูงขึ้นเป็นเงาตามตัว
โดยข้อมูลจาก OECD และองค์การอนามัยโลก (WHO) ชี้ให้เห็นถึงวิกฤตจากความไม่สอดคล้องกันระหว่าง อายุขัยเฉลี่ยของการมีชีวิตอยู่ (Lifespan) และจำนวนปีที่มีสุขภาพดี (Healthspan) ซึ่งมีช่องว่างระหว่าง Lifespan กับ Healthspan หรือช่วงเวลาที่มีชีวิตอยู่กับช่วงเวลาที่มีสุขภาพดีเฉลี่ยห่างกันถึง 11 ปี นั่นหมายความว่า คนจำนวนมากอาจใช้ชีวิตช่วงท้ายไปกับการเจ็บป่วยและค่ารักษาพยาบาลที่สูงขึ้นเรื่อยๆ เป็นระยะเวลานานหลายปี
“ช่องว่างที่เกิดขึ้นนี้ หมายถึงการที่มนุษย์มีชีวิตอยู่รอดต่อได้ด้วยเครื่องมือแพทย์และยารักษาโรค แต่อยู่ในสถานะเจ็บป่วย อ่อนแอ หรือเป็นผู้ป่วยติดเตียง ซึ่งมีค่ารักษาพยาบาลมหาศาล ดังนั้น โจทย์ใหญ่ของอุตสาหกรรมประกันชีวิต คือการออกแบบเครื่องมือออมเงินและการรับประกันเพื่อทำให้ช่องว่างนี้แคบลง เพื่อให้การมีอายุยืนยาวเป็นแบบที่มีคุณภาพดีและมีเงินทุนรองรับการรักษาพยาบาลอย่างพอเพียง”
อีกเรื่องที่น่าสนใจ คือท่ามกลางสังคมยุคใหม่และวิถีการใช้ชีวิตของคนรุ่นใหม่ มองเห็นโครงสร้างของการทำงานที่เปลี่ยนไปจากอดีตอย่างสิ้นเชิง ในยุคก่อนหลังจบการศึกษาคนจะทำงานในองค์กรจนเกษียณในช่วงอายุ 55-60 ปี แต่ปัจจุบันโลกเปลี่ยนผ่านเข้าสู่ระบบเศรษฐกิจแบบงานอิสระหรือ Gig Economy ประชากรต้องพึ่งพาความสามารถและทักษะเฉพาะตัว (Specialized Skills) ในการแข่งขัน แต่ความรู้นั้นมีแนวโน้มจะล้าสมัยและถูกแทนที่อย่างรวดเร็วด้วย AI
สาระ ยังกล่าวถึงพฤติกรรมที่แตกต่างชองเด็กเจนเนอเรชันใหม่ๆ ที่คุ้นเคยกับเทคโนโลยี มีความสามารถสูงในการเข้าถึงข้อมูลข่าวสารและการเรียนรู้ แต่สไตล์การใช้ชีวิตและมุมมองที่มีต่อการวางแผนระยะยาวกลับแตกต่าง พวกเขาไม่ได้ต้องการทำงานเก็บเงินอย่างหนักเพื่อสร้างความมั่นคงในรูปแบบเดิมๆ และมีแนวโน้มว่าจะเลิกทำงานประจำตั้งแต่อายุยังน้อยเพื่อใช้ชีวิตท่องเที่ยวและแสวงหาตัวตน
"วันนี้เราอยู่ในช่วงที่เป็น Gig Economy คนรุ่นใหม่เน้นการทำ Gig Job สมมติเขาจะเกษียณตอนอายุ 30 ปี แล้วมีชีวิตอยู่ถึง 90 ปี หมายความว่าเขามีเวลาใช้ชีวิตถึง 60 ปี แล้วเขาจะอยู่อย่างไร ถ้าต้องเผชิญหน้ากับความท้าทายในการบริหารเงินออมและการรับมือความเสี่ยงด้านสุขภาพอันยาวนานถึง 60 ปี โดยไม่มีหลักประกันจากองค์กรรัฐหรือครอบครัวคอยเกื้อหนุน”
สาระ ยังกล่าวถึงสถิติที่พบว่า แหล่งรายได้ของประชากรสูงอายุยามเกษียณที่เคยได้รับจากครอบครัวในสัดส่วนประมาณ 30-38% กำลังหดตัวลงอย่างมีนัยสำคัญ เนื่องจากโครงสร้างครอบครัวเล็กลง และเทรนด์ของคนไม่แต่งงาน (Single) หรือกลุ่มคู่แต่งงานที่ไม่มีลูก (DINK - Double Income, No Kids) พุ่งตัวสูงขึ้น สังคมไทยจึงต้องปรับตัวสู่แนวคิดการพึ่งพาตนเองเป็นสำคัญ
อย่างไรก็ตาม ท่ามกลางยุคสมัยที่เปลี่ยนไป เมืองไทยประกันชีวิต ได้วางกลยุทธ์ในการพัฒนานวัตกรรมประกันภัยที่ก้าวล้ำเพื่อรองรับการเปลี่ยนผ่านทางพฤติกรรมประชากร โดยการให้ความสำคัญกับเรื่องของ Personalization รวมถึงการออกแบบฟังก์ชันพิเศษอย่าง Convertible Options ที่ช่วยให้ผู้ถือครองสัญญาระยะยาวสามารถปรับเปลี่ยนประเภทสิทธิ์ความคุ้มครอง หรือนำผลประโยชน์บางส่วนมาใช้รองรับสุขภาพในบั้นปลายชีวิตเพื่อช่วยลดช่องว่างค่ารักษาพยาบาลเมื่อมีอายุยืนยาว
"รายได้ในช่วงเกษียณแล้วประมาณ 30 % มาจากครอบครัว แต่ปัจจุบันครอบครัวเล็กลง การจะพึ่งรัฐก็ยังเป็นเปอร์เซ็นต์ที่น้อย ดังนั้นหลักๆ คือต้องพึ่งพาตัวเอง จากเดิมที่ประกันเป็นการสะสมทรัพย์ หรือทำเพื่อคนข้างหลัง แต่ถ้าผู้ทำประกันเป็นโสด แบบประกันที่เคยจ่ายไปที่บริษัท ก็จ่ายตรงไปที่ตัวสถานพยาบาล หรือโรงพยาบาลเลย"
นอกจากนี้ นวัตกรรมเรื่องการจ่ายผลประโยชน์โดยตรงต่อสถานพยาบาล (Direct Care/Living Benefits) ออกแบบขึ้นมาเพื่อผู้เอาประกันที่เป็นโสดและไร้ผู้อุปการะดูแล โดยเมื่อเกิดสภาวะเจ็บป่วยหรือทุพพลภาพ บริษัทประกันจะชำระค่ารักษาพยาบาลและค่าบริการจัดการดูแลตรงไปยังโรงพยาบาลหรือสถานพักฟื้นดูแลผู้สูงอายุทันที
รวมถึงการดำเนินการขยายระบบนิเวศ (Ecosystem) สุขภาพโดยเชื่อมโยงผ่านโครงการความร่วมมือกับโรงพยาบาลเครือข่ายพันธมิตรกว่า 100 แห่ง เพื่ออำนวยความสะดวกให้ผู้ป่วยสามารถเข้าถึงผู้เชี่ยวชาญและการรักษาพยาบาลที่มีมาตรฐานอย่างรวดเร็วและไร้รอยต่อ
สาระ ย้ำว่า อุตสาหกรรมประกันชีวิตควรปรับ Mindset จากอดีตที่พนักงานและตัวแทนมุ่งเน้นแต่เพียงแง่มุมของการขายกรมธรรม์แบบชิ้นต่อชิ้น (Transactional Sales) เปลี่ยนไปสู่การเป็น พันธมิตรผู้ดูแลและเคียงข้างชีวิตของลูกค้าอย่างแท้จริงตลอดอายุสัญญาที่ยาวนานถึง 99 ปี (Life Partner)
โดยชี้ให้เห็นว่า ภายใต้สภาพแวดล้อมทางธุรกิจยุคใหม่ ตัวแปรขับเคลื่อนที่สำคัญไม่ได้มีเพียงแค่เรื่องการออมและผลิตภัณฑ์สุขภาพที่ดีเท่านั้น แต่ภาคธุรกิจจำเป็นต้องลงทุนจัดทำโครงสร้างพื้นฐานด้านดิจิทัล ระบบข้อมูลอัจฉริยะ (Data Strategy) และให้ความใส่ใจเป็นพิเศษต่อกฎหมายการปกป้องข้อมูลส่วนบุคคล (PDPA)
"เราเคยมองภาพของการขาย มองภาพของผลิตภัณฑ์ มองภาพของการตลาด แต่สิ่งสำคัญวันนี้คือเราต้องมองภาพที่ยาวขึ้น ร่วมเดินทางและดูแลสุขภาพเขายาวไปถึง 99 ปี สิ่งสำคัญที่สุดคือการให้ความรู้เรื่องการวางแผนเกษียณ ให้เขาสามารถยืนได้ด้วยตัวเอง" สาระ กล่าว
บทสรุปสุดท้าย ของคุณค่าที่แท้จริงจากการประกันชีวิตยุคสังคมสูงวัย จึงไม่ใช่เพียงแค่การขายสัญญารับความเสี่ยงภัย แต่คือการสร้าง ภูมิปัญญาและความรู้ทางการเงินและการรักษาสุขภาพ (Wealth and Health Alignment) ให้กับคนไทย เพื่อสร้างระบบภูมิคุ้มกันชีวิตที่ทำให้ทุกคนสามารถวางแผน วางตำแหน่งความมั่นคงในชีวิต และยืนหยัดอยู่ได้อย่างมั่นคงในยามเกษียณโดยไม่ต้องพึ่งพิงผู้อื่น