เศรษฐกิจไทยกำลังเดินหน้าบนเส้นทางที่ตัวเลขดูดีขึ้น แต่การฟื้นตัวกลับไม่ได้เกิดขึ้นพร้อมกันทุกภาคส่วน SCB EIC ปรับประมาณการ GDP ไทยปี 2569 ขึ้นมาอยู่ที่ 2.2% และปี 2570 ที่ 2.1% โดยมีแรงส่งจากการลงทุนภาคเอกชนและการส่งออก โดยเฉพาะอุตสาหกรรมอิเล็กทรอนิกส์ ดิจิทัล และธุรกิจที่เชื่อมโยงกับวัฏจักรการลงทุน AI ของโลก ขณะที่กำลังซื้อในประเทศ SMEs และครัวเรือนบางกลุ่มยังมีข้อจำกัดจากรายได้ หนี้ และการเข้าถึงสินเชื่อ ทำให้ภาพการฟื้นตัวของเศรษฐกิจไทยมีลักษณะ K-shaped ชัดเจนขึ้น
ดร.ยรรยง ไทยเจริญ ประธานเจ้าหน้าที่บริหาร สายงานวิจัยเศรษฐกิจและความยั่งยืน SCB EIC มองว่า แม้ตัวเลขเศรษฐกิจจะปรับดีขึ้น แต่ผลประโยชน์ยังคงกระจุกตัว โดยแรงขับเคลื่อนหลักอยู่ที่การลงทุนภาคเอกชนซึ่งคาดว่าจะเติบโต 9% ในปีนี้ และการส่งออกสินค้าที่เติบโตถึง 16% ขณะที่การนำเข้าสินค้าขยายตัวถึง 28% ส่งผลให้ผลประโยชน์จากการลงทุนและการส่งออกส่งผ่านเข้าสู่เศรษฐกิจไทยได้ไม่เต็มที่
“ถึงแม้แนวโน้มเศรษฐกิจตัวเลขอาจจะดูดีขึ้นบ้าง แต่การกระจายตัวของผลประโยชน์ยังค่อนข้างกระจุกตัว และยังมีการฟื้นตัวลักษณะเป็น K-shaped โดย Growth Driver หลักจะมากระจุกอยู่กับการลงทุนภาคเอกชน ซึ่งโตประมาณ 9% ปีนี้ และการส่งออกสินค้าที่โตถึง 16% แต่การนำเข้าก็ขยายตัวสูงมาก โดยเฉพาะธุรกิจที่เกี่ยวกับอิเล็กทรอนิกส์และดาต้าเซ็นเตอร์ ทำให้ผลประโยชน์ต่อเศรษฐกิจไทยอาจไม่ได้มากนัก”
ภาพดังกล่าวเกิดขึ้นท่ามกลางเศรษฐกิจโลกที่ยังมีแรงส่งจาก AI แต่ต้องรับมือกับแรงต้านจากภูมิรัฐศาสตร์และภาวะการเงินโลกที่ตึงตัว SCB EIC มองเศรษฐกิจโลกเติบโต 2.5% ในปี 2569 และ 2.6% ในปี 2570 ขณะที่ AI ยังเป็นแรงขับเคลื่อนสำคัญต่อการลงทุน เทคโนโลยี และการค้า แต่ผลประโยชน์จาก AI จะกระจายแตกต่างกันตามตำแหน่งของแต่ละประเทศในห่วงโซ่อุปทานและความสามารถในการนำไปประยุกต์ใช้
ดร.ฐิติมา ชูเชิด ผู้อำนวยการอาวุโส ผู้บริหารฝ่ายวิจัยเศรษฐกิจมหภาค SCB EIC มองภาพเศรษฐกิจโลกว่า แม้จะยังเดินหน้าได้ แต่กำลังเผชิญแรงต้านหลายด้าน ทั้งความขัดแย้งทางภูมิรัฐศาสตร์ ราคาพลังงาน และภาวะการเงินที่ตึงตัวขึ้น ขณะที่ AI ยังคงเป็นแรงหนุนสำคัญ
“ภาพรวมเศรษฐกิจโลกตอนนี้ไปได้ค่อนข้างดี ภายใต้แรงหนุนและแรงต้าน โดยแรงต้านมี 2 ตัว คือเรื่องภูมิรัฐศาสตร์กับภาวะการเงินโลกที่ตึงตัว ขณะที่แรงหนุนมีตัวเดียวคือ AI ซึ่งยังเป็นธีมและแรงส่งหลักอยู่ สหรัฐฯ ยังเป็นผู้นำด้านการพัฒนาโมเดล ส่วนจีนก็ตามติดมาเรื่อย ๆ และเริ่มพัฒนา AI ที่ต้นทุนถูกลงและสามารถนำไปใช้งานได้มากขึ้น”
อีกด้านหนึ่ง เศรษฐกิจไทยยังต้องเผชิญความเสี่ยงจากราคาพลังงาน สงครามการค้า และข้อจำกัดทางการคลัง ขณะที่การบริโภคภาคเอกชนยังฟื้นตัวช้า สถานการณ์ดังกล่าวทำให้โจทย์สำคัญไม่ใช่เพียงการทำให้ GDP โต แต่คือการทำให้แรงส่งจากการลงทุนและการส่งออกเชื่อมโยงเข้าสู่ธุรกิจและแรงงานในประเทศมากขึ้น
แต่เมื่อมองไปข้างหน้า ความเสี่ยงอีกด้านที่กำลังเข้ามาทับซ้อนกับภาพ K-shaped คือ Climate Shock จาก Super El Niño
Super El Niño “อากาศสุดขั้ว” กลายเป็น Economic Shock
SCB EIC ประเมินว่า El Niño 2026–2027 มีแนวโน้มพัฒนาไปสู่เหตุการณ์ที่รุนแรงมาก หรือ Super El Niño โดยความน่ากังวลไม่ได้อยู่เพียงการเกิดฝนน้อย แต่เกิดขึ้นบนฐานอุณหภูมิโลกที่สูงขึ้นจากภาวะโลกร้อน ทำให้ผลกระทบจากความร้อนและภัยแล้งมีโอกาสรุนแรงกว่าอดีต
ข้อมูลจาก SCB EIC ระบุว่า El Niño ครั้งนี้มีโอกาสทำให้พื้นที่ผิวดินทั่วโลกกว่า 1 ใน 3 เผชิญความเสี่ยงภัยแล้ง และหากเทียบกับ Super El Niño ในปี 1997 และ 2015–2016 รอบนี้มีเงื่อนไขของอุณหภูมิโลกที่สูงขึ้นเข้ามาซ้ำเติม
ฐิตา เพกานนท์ นักวิเคราะห์อาวุโส SCB EIC อธิบายว่า สิ่งที่ทำให้ El Niño รอบนี้แตกต่างคือการเกิดขึ้นภายใต้ฐานอุณหภูมิที่สูงขึ้น ซึ่งทำให้ความเสี่ยงไม่ได้จำกัดอยู่ที่ปริมาณฝน แต่รวมถึง Heat Stress และผลกระทบต่อระบบเศรษฐกิจในวงกว้าง
“เอลนีโญเป็นปรากฏการณ์ทางธรรมชาติที่เกิดขึ้นเป็นวัฏจักรอยู่แล้ว แต่สิ่งที่ทำให้เอลนีโญครั้งนี้น่าสนใจและต้องจับตามากกว่าครั้งอื่น ๆ คือมันเกิดขึ้นภายใต้ฐานอุณหภูมิของโลกที่สูงขึ้นภายใต้ภาวะโลกร้อน ทำให้มีการประเมินว่าเอลนีโญครั้งนี้จะทำให้เกิดภาวะเสี่ยงแล้งในพื้นที่ผิวดินทั่วโลกกว่า 1 ใน 3 ซึ่งครอบคลุมมากที่สุดเมื่อเทียบกับ Super El Niño สองครั้งล่าสุดในปี 1997 และ 2015”
สำหรับประเทศไทย จุดที่ต้องจับตาเป็นพิเศษคือ ปริมาณฝน โดย SCB EIC คาดว่าปริมาณฝนในปี 2569 จะต่ำที่สุดในรอบ 6 ปี และต่ำกว่าค่าเฉลี่ยประมาณ 12% ขณะที่ภัยแล้งมีแนวโน้มทยอยเกิดขึ้นและยืดเยื้อต่อเนื่องถึงไตรมาส 1 ปี 2570 โดยพื้นที่เสี่ยงภัยแล้งรุนแรงอยู่ในภาคตะวันออกเฉียงเหนือ ภาคเหนือบางส่วน และภาคตะวันออก ซึ่งเป็นพื้นที่ที่พึ่งพาน้ำนอกเขตชลประทานสูง
ประเด็นจึงไม่ได้หยุดอยู่ที่ “ฝนตกน้อย” แต่กำลังขยายเป็นโจทย์เรื่อง น้ำสำหรับภาคธุรกิจ ด้วย แม้ภาพรวมระดับน้ำต้นทุนของประเทศยังอยู่ในระดับสูงกว่าค่าเฉลี่ย 10 ปี และสูงกว่าช่วง El Niño ครั้งล่าสุดในปี 2015 แต่ภาคใต้เป็นพื้นที่ที่ต้องจับตาเป็นพิเศษ เพราะระดับน้ำต้นทุนต่ำกว่าค่าเฉลี่ย ขณะที่ธุรกิจในพื้นที่มีการกระจุกตัวอยู่ในกิจการที่ใช้น้ำสูง โดยเฉพาะการท่องเที่ยวและโรงแรม
เกษตรรับแรงกระแทกก่อน แต่แรงสั่นสะเทือนลามสู่ธุรกิจ
ภาคเกษตรถือเป็นจุดแรกที่ได้รับผลกระทบ โดยเฉพาะ ข้าวและอ้อย ซึ่งฤดูเพาะปลูกอยู่ในช่วงที่คาดว่า El Niño จะรุนแรงที่สุด ขณะที่ปศุสัตว์และประมงต้องรับมือทั้งปัญหาฝนน้อยและอุณหภูมิสูงขึ้น ทำให้ผลกระทบมีแนวโน้มรุนแรงและยืดเยื้อ
SCB EIC ประเมินว่ารายได้เกษตรกรอาจติดลบเล็กน้อยในปี 2570 จากแรงกดดันด้านปริมาณผลผลิต แม้ราคาพืชบางประเภท โดยเฉพาะพืชพลังงาน จะเข้ามาช่วยประคองรายได้บางส่วนก็ตาม เมื่อเทียบกับ El Niño ในปี 2015–2016 ผลกระทบด้านผลผลิตของรอบนี้มีแนวโน้มมากกว่า เนื่องจากต้องเผชิญทั้งฝนน้อยและอุณหภูมิสูงขึ้นพร้อมกัน
สำหรับประเทศไทย ประเด็นสำคัญคือ ไม่ได้หมายความว่าสินค้าเกษตรทุกชนิดจะได้ประโยชน์จากราคาที่เพิ่มขึ้นในตลาดโลก เพราะความสามารถในการแข่งขันและ Market Share ยังเป็นตัวแปรสำคัญ โดยเฉพาะข้าวไทย
ฐิตามองว่า ผลกระทบต่อภาคเกษตรรอบนี้จึงมีน้ำหนักไปทางลบมากกว่าบวก
“เรายังมองเป็นผลกระทบเชิงลบสำหรับภาคเกษตร ที่เข้ามาสร้างความเปราะบางเพิ่มขึ้นให้กับครัวเรือนเกษตรของไทย สินค้าเกษตรของไทยอย่างข้าวไม่ได้ประโยชน์จากเอลนีโญ แต่เอลนีโญเข้ามาสร้างความเปราะบางให้แย่ลงไปอีก เพราะเราถูกแย่ง Market Share จากหลายประเทศ โดยเฉพาะอินเดีย ราคาเราแข่งขันไม่ได้และต้นทุนก็สูงกว่าประเทศอื่น ๆ เมื่อเอลนีโญเข้ามา ผลกระทบต่อผลผลิตจึงชัดเจนมาก โดยเฉพาะข้าวซึ่งน่าจะเป็นกลุ่มที่ได้รับผลกระทบเปราะบางมากที่สุด”
แม้ราคาสินค้าเกษตรที่สูงขึ้นจะช่วยพยุงรายได้บางส่วน แต่ SCB EIC มองว่าแรงส่งดังกล่าวมีข้อจำกัด เพราะราคาที่สูงขึ้นไม่ได้หมายความว่าสินค้าไทยจะสามารถเพิ่มส่วนแบ่งตลาดได้ทันที โดยเฉพาะสินค้าที่ไม่ได้มี Positioning เป็น Premium Product หรือเผชิญการแข่งขันด้านราคาจากผู้ผลิตรายอื่น
จากเกษตรสู่ Supply Chain ต้นทุน และราคาสินค้า
ผลกระทบของ Super El Niño จึงไม่ได้จำกัดอยู่ในภาคเกษตร เพราะ SCB EIC ประเมินความเสี่ยงของภาคธุรกิจผ่าน 5 ปัจจัย ได้แก่ การพึ่งพาวัตถุดิบทางการเกษตร การพึ่งพาน้ำ ความอ่อนไหวต่ออุณหภูมิ Location ของธุรกิจ และความสามารถในการส่งผ่านต้นทุนไปยังผู้บริโภค
ธุรกิจที่มีความเสี่ยงสูงมาก ได้แก่ ธุรกิจเกษตรและอุตสาหกรรมแปรรูปเกษตร เช่น โรงสี อุตสาหกรรมน้ำตาล น้ำมันปาล์ม อาหาร และผลไม้แปรรูป ขณะที่อีกกลุ่มที่น่าสนใจคือธุรกิจที่ใช้น้ำในปริมาณมาก เช่น Data Center, EV และพลังงานน้ำ ซึ่งอาจได้รับผลกระทบจากภาวะน้ำตึงตัว แม้จะเป็นธุรกิจที่อยู่ในกลุ่ม Growth Engine ของเศรษฐกิจยุคใหม่ก็ตาม
นี่ทำให้เกิดภาพที่น่าสนใจว่า Super El Niño อาจเข้ามาซ้ำเติม K-shaped Economy จากอีกด้านหนึ่ง เพราะขณะที่อุตสาหกรรมดิจิทัลและ AI เป็นกลุ่มที่ได้รับแรงส่งจากการลงทุนรอบใหม่ ธุรกิจบางประเภทกลับต้องเผชิญความเสี่ยงจากทรัพยากรน้ำ ต้นทุนพลังงาน และความผันผวนของ Supply Chain พร้อมกัน
ดร.ฐิติมา ชี้ว่า ผลกระทบของ El Niño ยังมีนัยต่อเงินเฟ้อ เพราะเมื่อราคาสินค้าโภคภัณฑ์ปรับตัวสูงขึ้น ต้นทุนก็จะส่งต่อมายังราคาสินค้าและบริการ โดย SCB EIC ประเมินว่า El Niño อาจทำให้เงินเฟ้อไทยเพิ่มขึ้นเกือบ 1% ในบางกรณี
“นอกจากเรื่องของสงครามและน้ำมันแล้ว ยังมีเรื่องเอลนีโญเข้ามาอีก เพราะจะเป็นตัวที่ทำให้ราคาสินค้าพวกโภคภัณฑ์เพิ่มขึ้น มีการประเมินว่าเอลนีโญจะกระทบเงินเฟ้อค่อนข้างเยอะในบางประเทศ เช่น อินโดนีเซีย 1–2% และประเทศไทยจะเกือบ 1%”
GDP อาจหาย 0.2–0.4% เงินเฟ้อเพิ่ม 0.3–0.6%
ตัวเลขที่สะท้อนความสำคัญของ Super El Niño ต่อเศรษฐกิจไทยได้ชัดที่สุด คือการประเมินผลกระทบต่อ GDP และเงินเฟ้อ
SCB EIC ประเมินว่า El Niño ในปี 2569–2570 อาจทำให้ GDP ไทยลดลง 0.2–0.4% ผ่านผลผลิตภาคเกษตรที่ลดลง รายได้เกษตรกรที่เปราะบาง และความเชื่อมั่นภาคธุรกิจที่อาจลดลงจนส่งผลต่อการลงทุน ขณะเดียวกันเงินเฟ้ออาจเพิ่มขึ้น 0.3–0.6% จากราคาอาหารสดที่สูงขึ้น รวมถึงต้นทุนการบริหารจัดการน้ำและค่าไฟฟ้าจากการใช้ระบบปรับอากาศที่เพิ่มขึ้นภายใต้อุณหภูมิสูง
ตัวเลขนี้ทำให้เห็นว่า Super El Niño ไม่ใช่เพียงความเสี่ยงของ “ผลผลิตทางการเกษตร” แต่สามารถส่งผ่านเข้าสู่ GDP, เงินเฟ้อ, ต้นทุนธุรกิจ, รายได้ครัวเรือน และความเชื่อมั่นการลงทุน ได้พร้อมกัน
และเมื่อเศรษฐกิจไทยกำลังอยู่ในภาวะที่ครัวเรือนและ SMEs จำนวนมากยังมี Buffer จำกัด แรงกระแทกจาก Climate Shock จึงมีโอกาสกระจายตัวไม่เท่ากัน ซึ่งเป็นเหตุผลที่ทำให้ภาพ K-shaped มีความซับซ้อนขึ้นอีกระดับ
ธุรกิจต้องเตรียมรับมือก่อน Climate Shock กลายเป็น Cost Shock
SCB EIC เสนอ 4 แนวทางสำหรับภาคธุรกิจ ได้แก่ การกระจายห่วงโซ่อุปทานและลดการพึ่งพาวัตถุดิบจากพื้นที่เสี่ยง การเร่งวางแผนบริหารจัดการน้ำและนำน้ำกลับมาใช้ การทบทวนโครงสร้างต้นทุน และการปรับ Product Mix เพื่อลดการพึ่งพาวัตถุดิบที่มีความเสี่ยงด้านปริมาณและคุณภาพ
สำหรับภาครัฐ SCB EIC เสนอให้ทำมากกว่าการเยียวยาหลังเกิดภัย โดยต้องเตรียมข้อมูลและสร้างความตระหนัก สร้างระบบป้องกันผ่านโครงสร้างพื้นฐานด้านน้ำ สร้างกลไกให้ภาคธุรกิจและประชาชนปรับตัว รวมถึงใช้เทคโนโลยีเพิ่มประสิทธิภาพ และสร้างกลไกรองรับกำลังซื้อกับราคาสินค้าที่อาจเพิ่มขึ้น
ดร.ยรรยงมองว่าโจทย์สำคัญจึงอยู่ที่การสร้าง Adaptation Financing เพราะไทยมีความเสี่ยงจาก Climate Change ทั้งน้ำท่วมและภัยแล้ง และการใช้เงินเยียวยาหลังเกิดเหตุเพียงอย่างเดียวอาจไม่เพียงพอ
“กลไกการประกันภัยมีความสำคัญมาก ที่ผ่านมาเราอาจใช้ทรัพยากรภาครัฐแก้ไขปัญหาหลังจากเกิดเหตุแล้วกลายเป็นเงินชดเชย ซึ่งยังไม่มีประสิทธิภาพเท่าที่ควร จุดอ่อนของเมืองไทยคือเรื่องการปรับตัวรองรับ หรือ Adaptation Financing เพราะเศรษฐกิจไทยมีความเสี่ยงเรื่อง Climate Change มาก ทั้งน้ำท่วมและภัยแล้ง”
โจทย์ต่อจากนี้จึงไม่ใช่เพียงว่าไทยจะ “ผ่าน” Super El Niño ไปได้หรือไม่ แต่คือ ระบบเศรษฐกิจไทยมีภูมิคุ้มกันมากพอที่จะรับ Climate Shock โดยไม่ผลักภาระไปยังกลุ่มที่เปราะบางที่สุดหรือไม่
เพราะในวันที่เศรษฐกิจไทยกำลังพยายามเปลี่ยนแรงส่งจาก AI, FDI และการลงทุนรอบใหม่ให้กลายเป็น Growth Engine ใหม่ของประเทศ Super El Niño กำลังเข้ามาทดสอบอีกด้านหนึ่งว่า ไทยสามารถบริหาร น้ำ อาหาร ต้นทุน และความเสี่ยงของ Supply Chain ได้ดีเพียงใด
และหากโจทย์ของ K-shaped Economy คือการทำให้ผลประโยชน์จากการเติบโตกระจายออกไปกว้างขึ้น โจทย์ของ Super El Niño ก็คือการสร้างภูมิคุ้มกันให้ผลกระทบจาก Climate Shock ไม่กระจุกตัวอยู่กับ เกษตรกร ครัวเรือนรายได้น้อย และ SMEs มากเกินไป
เพราะครั้งนี้ “อากาศ” ไม่ได้เป็นเพียงเรื่องของสิ่งแวดล้อมอีกต่อไป แต่กำลังกลายเป็นหนึ่งในตัวแปรที่กำหนด ต้นทุนธุรกิจ รายได้ครัวเรือน เงินเฟ้อ และคุณภาพของการเติบโตทางเศรษฐกิจไทย โดยตรง.