ไตรมาสแรกของปี 2569 หนี้ครัวเรือนของไทยปรับมาอยู่ที่ 16.41 ล้านล้านบาท คิดเป็น 85.9% ของ GDP ต่ำสุดในรอบ 6 ปี

ฟังเหมือนข่าวดี แต่ในความเป็นจริง ทาง SCB EIC อธิบายเหตุผลว่าเป็นเพราะ “กู้ยากขึ้น” ไม่ใช่เพราะฐานะดีขึ้น

ขณะที่ผลสำรวจของศูนย์พยากรณ์เศรษฐกิจและธุรกิจ มหาวิทยาลัยหอการค้าไทย ในเดือนกันยายนปีนี้พบว่า ครัวเรือนไทยมีหนี้เฉลี่ย 794,945 บาท และต้องผ่อนเดือนละ 21,935 บาท

ตัวเลขจากสองสถาบันที่รายงานมานี้ กำลังบอกอะไรกับเรา?

คำตอบสั้น ๆ คือ สถานะความมั่งคั่งทางการเงินของคนไทยตอนนี้อยู่ในสภาวะ "เปราะบาง"

เพราะสัดส่วนหนี้ต่อ GDP ที่ลดลง ไม่ได้แปลว่าภาระของแต่ละบ้านเบาลง ผลสำรวจของหอการค้าพบว่า หนี้เฉลี่ยของครัวเรือนเพิ่มจาก 740,597 บาทในปี 2568 เป็น 794,945 บาทในปี 2569 หรือเพิ่มประมาณ 7.3% และแม้ ผู้ตอบ 73.1% ยังชำระหนี้ได้ตามกำหนด แต่ 67.5% เคยขาดผ่อนหรือผิดนัดชำระในช่วง 1 ปีที่ผ่านมา สาเหตุสำคัญคือเหตุจำเป็นต้องใช้เงินฉุกเฉิน รายได้ลดลง และภาวะเศรษฐกิจที่ไม่เอื้ออำนวย

ส่วนปัจจัยที่ทำให้หนี้เพิ่มขึ้น ผู้ตอบระบุว่าเป็นเพราะรายได้ไม่เพียงพอกับรายจ่าย 15.5% และค่าครองชีพที่สูงขึ้น 14.1% ซึ่งไม่ใช่เรื่องของการใช้จ่ายฟุ่มเฟือยเพียงอย่างเดียว

สภาวะเปราะบางจึงหมายถึงภาพของคนส่วนใหญ่ที่ยังยืนอยู่ได้ ผ่อนได้ตามกำหนดในวันนี้ แต่ถ้าเกิดเหตุไม่คาดฝันเพียงครั้งเดียว ไม่ว่าจะเป็นค่ารักษาพยาบาล รายได้ที่หายไป หรือค่าใช้จ่ายก้อนใหญ่ก็อาจพลิกจากผ่อนไหวเป็นผิดนัดได้ทันที

Wealth Spectrum Test ระบุสถานะของคนกลุ่มนี้ให้จัดอยู่ในกลุ่ม Survivor หรือ คนที่มีรายได้พอเอาตัวรอด

หากอยากรู้ว่าตัวเราอยู่ในสภาวะเปราะบางระดับไหน และจะขยับขึ้นไปอย่างไร กรอบความคิด Wealth Spectrum Test ของ Roger James Hamilton สามารถช่วยอธิบายภาพนี้ได้ชัดเจนขึ้น

สายรุ้งของ Roger Hamilton

Wealth Spectrum Test มีต้นความคิดมาจาก Roger James Hamilton ผู้ก่อตั้ง Entrepreneurs Institute และผู้สร้างระบบ Wealth Dynamics ซึ่ง Wealth Spectrum มีการแบ่งความมั่งคั่งเป็น 9 ระดับ และต่อมาได้มีการนำแนวคิดนี้มาขยายในหนังสือ The Millionaire Master Plan โดยเรียกกรอบนี้ว่า Wealth Lighthouse โดยแบ่งโครงสร้างประชากรตามความมั่งคั่งออกเป็น 3 กลุ่มใหญ่ 9 โทนสี คือ
 
1. กลุ่ม Foundation ตั้งหลักให้รอด
 
1.1. Infrared (Victim) คือคนที่เป็นหนี้หนักขึ้นทุกเดือน มีกระแสเงินสดติดลบ และความเครียดเกินรับไหว ซึ่ง Hamilton ระบุว่า คนกลุ่มนี้ควรรีบจดบันทึกทุกรายจ่ายเพื่อหาสิ่งที่ตัดได้ และเพิ่มวินัยทางการเงิน

1.2. Red (Survivor) คือคนที่มีรายได้พอเอาตัวรอด แต่ยังใช้ชีวิตแบบเดือนชนเดือน คนกลุ่มนี้มักขาดแรงจูงใจและให้ความสำคัญกับการใช้จ่ายมากกว่าการลงทุน

1.3. Orange (Worker) คือคนที่เริ่มมีเงินเหลือบ้างในแต่ละเดือน แต่ยังต้องแลกเวลาทำงานกับรายได้ หรือมีรายได้ที่ไม่ติดลบ แต่ถ้าหยุดทำงานรายได้ก็หยุดตาม

ข้อสังเกตคือ 3 สีนี้เป็นกลุ่มคนที่วางแผนการเงินสั้นๆ ยังไม่ระบบวิธีการออมเงิน ไม่มีใครมาช่วยแบกรับตรงกับชีวิตของคนจำนวนมากที่ทำงานแลกเงินเดือนและพยายามประคองรายจ่ายให้ไม่เกินรายได้
 
2. กลุ่ม Enterprise เมื่อเงินเริ่มทำงานแทนเรา

2.1 Yellow (Player) คือคนที่เริ่มสร้างเส้นทางการเงินของตัวเอง เริ่มมีอิสระระดับหนึ่งแต่รายได้ยังมีเพดาน เพราะยังพึ่งพาตัวคุณเองมากกว่าคนอื่น เช่น เจ้าของธุรกิจขนาดเล็กที่ลาป่วยไม่ได้เพราะไม่มีใครแทน

2.2 Green (Performer) คือคนที่ทำให้ธุรกิจเดินได้ด้วยทีมงาน และทีมงานสามารถสร้างรายได้มากกว่าตัวคนเดียว ซึ่งเป็นเรื่องของการเริ่มไว้วางใจให้คนอื่นตัดสินใจแทน มากกว่าการทำงานให้หนักขึ้นคนเดียว

2.3 Blue (Conductor) คือคนที่มีการลงทุนหลายทาง และเชี่ยวชาญทั้งเงินสดและเงินทุน คนกลุ่มนี้จะมีทักษะในการบริหารงาน และถอยออกมามองภาพกว้าง และจัดการทั้งธุรกิจ สินทรัพย์ และวางแผนชีวิตของตัวเองเป็นพอร์ตเดียวกัน
 
3. กลุ่ม Alchemy เกมที่ไม่ได้วัดกันที่ยอดเงินในบัญชี

3.1 Indigo (Trustee) คือคนที่ก้าวขึ้นสู่ระดับผู้มั่งคั่ง มองความมั่งคั่งของโลกด้วยมุมใหม่ๆ

3.2 Violet (Composer) คือคนที่สามารถสร้างเงื่อนไขและควบคุมกติกาของเกมการเงินได้ สะสมความมั่งคั่งระดับมหาเศรษฐี บางคนเปรียบคนกลุ่มนี้ว่าเป็นผู้ที่ไม่ได้แค่เล่นดนตรี แต่เป็นคนแต่งเพลงเอง 

3.3 Ultraviolet (Legend) คือคนระดับที่การหารายได้ไม่ใช่เรื่องต้องกังวลอีกต่อไป และถูกมองเป็นสัญลักษณ์ของการเปลี่ยนแปลง เช่น Richard Branson, Warren Buffett, Bill Gates และ Oprah Winfrey

ทั้งหมดนี้คือ 9 สีความมั่งคั่ง จาก Infrared ถึง Ultraviolet ของ Wealth Spectrum Test
 
เช็กตัวเอง เราอยู่กลุ่มไหน?

เพื่อให้ประเมินตัวเองได้ง่ายขึ้น แจ็คกี้ ลิม (นักเขียนและผู้เชี่ยวชาญด้านการขาย) ได้สรุปคำถามสั้นๆ 5 ข้อ จากกรอบแนวคิดนี้ ไว้ให้คุณลองเช็กตัวเอง ดังนี้          

1. ยอดหนี้ของคุณเพิ่มขึ้นทุกเดือนหรือไม่ ถ้าใช่ ใกล้เคียง Infrared
2. หลังจ่ายทุกอย่างแล้วมีเงินเหลือเก็บทุกเดือนหรือไม่ ถ้าไม่เหลือ ใกล้เคียง Red
3. ถ้าหยุดทำงานหนึ่งเดือน รายได้ยังเข้าอยู่ไหม ถ้าหยุดตามทันที ใกล้เคียง Orange (ขายเวลาให้คนอื่น) หรือ Yellow (ทำธุรกิจเอง)
4. ถ้าคุณไม่อยู่ ทีมยังสร้างรายได้ต่อได้ไหม ถ้าได้ ใกล้เคียง Green ขึ้นไป
5. รายได้ส่วนหนึ่งมาจากการลงทุนหลายทางที่ไม่ต้องลงมือเองไหม ถ้าใช่ ใกล้เคียง Blue ขึ้นไป

ลองเช็กตัวเองกันดู ว่าเราอยู่กลุ่มไหน?