ถ้าหากมีโอกาสติดตามข่าวการเกิด แอพพลิเคชั่น “อสม.ออนไลน์” โดยเอไอเอส ตั้งแต่ปลายปี 2558 ที่โรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบลหลักร้อย นครราชสีมา จนกระทั่งมาถึงปัจจุบัน จะพบว่าในความสำคัญของภาระหน้าที่อสม.ออนไลน์ ยังตอบสนองกลุ่มเป้าหมายผู้ใช้ยังเป็นกลุ่มอสม. หรืออาสาสมัครสาธารณสุขประจำหมู่บ้านเช่นเดิม ในโรงพยาบาลส่งเสริมสุขภาพตำบล หรือรพ.สต. เช่นเดิม ก่อนที่จะขยายมาสู่โรงพยาบาลประจำอำเภอ โดยทั้ง 2 พื้นที่ทำหน้าที่สาธารณสุขเบื้องต้นเหมือนกัน  

ว่าไปแล้ว พื้นที่ที่ใช้แอพพลิเคชั่นดังกล่าวนี้ ก็มีความใกล้ชิดกับเครือข่ายโอเปอเรเตอร์ ทั้งในฐานะเป็นเจ้าของพื้นที่ที่ให้เช่าตั้งเสา หรือชุมชนที่อยู่ใกล้-ไกลออกไป  ซึ่งชุมชนเหล่านี้ต้องการข้อมูล และการดูแลสาธารณสุขพื้นฐานในชุมชนของตนเอง รวดเร็ว ถูกต้อง เพื่อให้คนในชุมชนมีสุขภาพ และคุณภาพชีวิตที่ดีขึ้นกว่าเดิม โดยเฉพาะอย่างยิ่งในยุคดิจิตอลเช่นนี้ และในยุคที่ SD หรือ Sustainable Development ของแบรนด์ จะต้องมีเรื่องสังคม สิ่งแวดล้อม Integrate ร่วมอยู่ด้วย และแน่นอนธุรกิจจะต้องมีรายได้-กำไรจากสิ่งใหม่ที่เกิดขึ้น

บริการทางธุรกิจเพื่อสังคม

บทบาทอสม. ออนไลน์ จึงไม่ใช่เพียงทำหน้าที่ “งานตอบแทนสังคม” หากถูกยกระดับให้เป็นหนึ่งใน Pipeline ทางธุรกิจ ของวิสัยทัศน์การเป็น Digital Life Service Provider  ในเรื่องที่ 3 คือ AIS Digital For Thais ที่มีการนำเทคโนโลยีดิจิตอลไปเพิ่มความแข็งแกร่งให้ภาคการเกษตร สาธารณสุข ผู้ประกอบการ OTOP ภาคการศึกษา และ Digital Startup ให้ได้เข้าถึงโอกาสต่าง ๆ และลดความเหลื่อมล้ำระหว่างชุมชนเมืองกับชนบท

“ปัจจุบันแอพพลิเคชั่นอสม. ออนไลน์ มีหน่วยบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ, รพ.สต.เปิดใช้งานแล้ว 219 แห่งทั่วประเทศ สำหรับในพื้นที่ภาคเหนือได้ขยายการใช้งานสู่กลุ่มเวชปฏิบัติครอบครัวและชุมชน โรงพยาบาลเวียงป่าเป้า จังหวัดเชียงราย เป็นอีกหน่วยบริการสุขภาพปฐมภูมิที่ได้นำแอพพลิเคชั่น อสม. ออนไลน์ มาบูรณาการในงานสาธารณสุขชุมชนตั้งแต่ปลายปี 2559  โดยในปี 2560 นี้ เอไอเอสมีความตั้งใจขยายการใช้งานแอพพลิเคชั่น อสม. ออนไลน์ไปยังหน่วยบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ และรพ.สต. ทั่วประเทศ เพราะเล็งเห็นว่าแอพพลิเคชั่นดังกล่าวเป็นนวัตกรรมทางสังคมที่ส่งเสริมให้การทำงานสาธารณสุขชุมชนในพื้นที่ห่างไกลได้เข้าถึงเทคโนโลยีสื่อสารดิจิตอลที่ทันสมัยอย่างทั่วถึงและเท่าเทียมกันทั่วประเทศ และยังเป็นส่วนหนึ่งในการพัฒนางานสาธารณสุขไทย…”

วิไล เคียงประดู่ ผู้ช่วยกรรมการผู้อำนวยการอาวุโส ส่วนงานประชาสัมพันธ์ บริษัท แอดวานซ์ อินโฟร์ เซอร์วิส จำกัด(มหาชน) หรือเอไอเอส เล่าถึงความก้าวหน้าของ อสม. ออนไลน์ ที่ต้องมาพร้อมกับเครือข่าย AIS 4G  

“AIS 4G ครอบคลุมแล้วถึงกว่า 98.72% ของพื้นที่ประชากรทั่วประเทศ ส่วนในพื้นที่ภาคเหนือมีการขยายสถานีฐาน 3G บนคลื่น 2100 MHz และ 4G บนคลื่น 1800 MHz และ 900 MHz ครอบคลุมทั้งภาคเหนือกว่า 14,453 สถานีฐาน ซึ่งครอบคลุมพื้นที่ภาคเหนือ 18 จังหวัด รวมทั้งมีแผนขยายเครือข่ายเพิ่มขึ้นอย่างต่อเนื่องซึ่งแอพพลิเคชั่น อสม. ออนไลน์ สามารถใช้งานได้ทุกเครือข่าย แต่ผู้ใช้ในเครือข่าย AIS จะใช้งานได้โดยไม่เสียค่าใช้จ่ายในการเชื่อมต่ออินเตอร์เน็ตปัจจุบันเปิดให้ทุกเครือข่ายสามารถใช้งานได้โดยดาวน์โหลดได้ที่  Google Play ส่วนสิ้นปี 2560 จะเปิดใช้ผ่าน iOs…”

พรรัตน์ เจนจรัสสกุล ผู้ช่วยกรรมการผู้อำนวยการส่วนงานปฏิบัติการภูมิภาค-ภาคเหนือ เอไอเอส ยืนยันว่า AIS ให้ความสำคัญกับการลงทุนด้านเครือข่ายเพื่อให้ครอบคลุมการใช้งานทั้งเสียง และข้อมูลเพื่อให้ประชาชนในทุกพื้นที่สามารถใช้งาน และเข้าถึงข้อมูลข่าวสารได้อย่างมีประสิทธิภาพ และมีคุณภาพ รวมถึงส่งเสริมการทำงานด้านสาธารณสุขชุมชนผ่านแอพพลิเคชั่น อสม. ออนไลน์ โดยการที่โรงพยาบาลเวียงป่าเป้า ได้เลือกใช้ เพราะพนักงานเอไอเอสในพื้นที่ ได้นำเสนอเรื่องนี้ต่อญาติตนเองที่เป็นอสม. และเรื่องก็ผ่านขึ้นไปที่ผู้อำนวยการโรงพยาบาลแห่งนี้ 

เครือข่ายอสม. ใช้งานง่าย

ในช่วงเริ่มต้นการใช้แอพดังกล่าวครั้งแรก เขียนโปรแกรมโดยพนักงานของเอไอเอส ซึ่งตามทีมดูแลชุมชน เข้าไปดู เห็นปัญหาการทำงานของอสม. ที่สร้างเสริมสุขภาพ การควบคุมและการป้องกันโรค  การรักษาพยาบาลและการฟื้นฟูสภาพ  ต้องบริการ 24 ชั่วโมง หน้าที่อสม. 1 คน ออกเยี่ยมสุขภาพของชาวบ้านที่อยู่ในความรับผิดชอบ 10-15 หลังคาเรือน ฯลฯ  อสม.ออนไลน์ จึงออกมาเพื่อแก้ไขปัญหาในอดีต เป็นการตอบโจทย์ผู้ใช้อย่างแท้จริง

“สาเหตุหลักที่นำแอพพลิเคชั่น อสม. ออนไลน์ เข้ามาช่วยในการทำงานเนื่องจากเป็น แอพพลิเคชั่นเฉพาะการทำงานด้านสาธารณสุขซึ่งสามารถนำมาใช้ในการแจ้งข่าวสารประกาศโรคระบาดในพื้นที่ และการแจ้งรับเงิน ส่งรายงาน ซึ่งช่วยให้ อสม.ได้รับข้อมูลข่าวสารโรคระบาดในพื้นที่ได้อย่างรวดเร็ว และทันต่อสถานการณ์ในการป้องกันเนื่องจากการทำงานในอดีต รพ.เวียงป่าเป้า มีการแจ้งข้อมูลข่าวสาร หรือโรคระบาดต่างๆ เกี่ยวกับสุขภาพให้กับเครือข่ายอสม. ได้รับทราบต้องรอวันประชุมที่รพ. เท่านั้น ซึ่งหากเป็นเรื่องด่วนรพ. ก็จะต้องโทรแจ้งกับประธานอสม. ในแต่ละหมู่…”

ชาญชัย ผิวสอาด นักวิชาการสาธารณสุขชำนาญการ กลุ่มงานเวชปฏิบัติครอบครัว และชุมชน โรงพยาบาลเวียงป่าเป้า ขยายความต่อว่า  ทั้งนี้ยังช่วยในการติดต่อสื่อสารสำหรับหมู่บ้านที่มีระยะทางห่างไกลรพ. เวียงป่าเป้า ซึ่งหมู่ 8 มีระยะทางไกลถึง 40 กิโล และมีประชากรที่อยู่อาศัยถึง 2,000 คน แต่มีเจ้าหน้าที่ รพ. ประจำเพียง 1 คนเท่านั้น ดังนั้นการติดต่อสื่อสารเพื่อแจ้งข่าวสารสาธารณสุข หรือประกาศโรคระบาดที่รวดเร็ว แม่นยำ เชื่อถือได้จึงเป็นสิ่งจำเป็นอย่างมากสำหรับการดูแลชาวบ้าน

โรงพยาบาลเวียงป่าเป้า เริ่มใช้อสม. ออนไลน์เมื่อเดือนกันยายน 2559  ปัจจุบันมรอสม. ใช้แอพดังกล่าว 107 คน เมื่อมีโอกาสพูดคุยกับอสม.ในการใช้งาน  ได้รับคำตอบคล้ายกันว่า การมีอสม. ออนไลน์สะดวก รู้ข่าวเนื้อหาเดียวกันพร้อมกัน เวลาเสียงกลุ่มนี้ดังขึ้นจะรู้เลยว่าเป็นเรื่องงาน ช่วยประหยัดค่าใช้จ่ายหลายอย่าง ไม่ว่าจะเป็นค่าโทรศัพท์คุยกัน ค่าน้ำมันรถ ส่วนการใช้แอพง่ายมาก  เพราะหลายคนก็คุ้นเคยกับการใช้ไลน์ และเฟสบุ๊ค ส่วนค่าโทรศัพท์ดาต้า  ทุกคนก็ใช้อยู่แล้ว

ตัวเลข ณ  15/05/60 มีหน่วยบริการสุขภาพระดับปฐมภูมิ และรพ.สต.ที่เปิดให้ใช้งานแล้วประมาณ 219 แห่ง ในทั่วทุกภูมิภาคแบ่งเป็นภาคเหนือ 45 แห่ง, ภาคกลาง 54 แห่ง, ภาคตะวันออกเฉียงเหนือ 74 แห่ง, ภาคตะวันออก 13 แห่ง และภาคใต้ 33 แห่ง  

เปรียบเทียบการทำงาน รพ.สต. และอสม. ในอดีต แตกต่างจาก หลังจากใช้อสม. ออนไลน์