“ทำยังไงให้คนในชุมชนแออัดปลูกผักกินเองได้” คุณเพ็ญวดี ผู้จัดการมูลนิธิดวงประทีปถามผม 

“อ้าว..ทำไมเขาถึงไม่ยอมปลูกล่ะครับ?” ผมถามกลับไป

“ก็เขาไม่มีพื้นดินที่จะปลูกน่ะสิคะ บ้านปลูกติดๆ กันจนหลังคาแทบจะทับกันแล้ว” พี่จี้พูดพร้อมพาผมเดินดูรอบๆ บริเวณ แล้วพาผมเดินขึ้นไปบนดาดฟ้าตึกโรงเรียนอนุบาลดวงประทีป ผมเห็นผักใบเขียวถูกปลูกเรียงรายอยู่ในกระถาง ทั้งกะเพรา พริก โหระพา ผักบุ้งจีน ผักกาด และอีกหลายชนิด ทั้งหมดถูกวางเรียงรายอยู่บนดาดฟ้าตึก เพื่อรับแสงแดดจ้าๆ ความร้อนตอนบ่ายแผดเผาพื้นซีเมนต์บนดาดฟ้าไปพร้อมๆ กับใบหน้าของผม 

ผมหยีตามองดูเจ้าผักเหล่านั้น มันกำลังสังเคราะห์แสง ซึ่งเป็นกระบวนการทางชีวเคมีที่สำคัญอย่างหนึ่ง ซึ่งทำให้พืชได้รับพลังงานจากแสงอาทิตย์ได้ เพื่อการเจริญเติบโต นอกจากนี้ยังมีการผลิตออกซิเจน... nCO2 + 2nH2O + พลังงานแสง → (CH2O) n + nO2 + nH2O

...คงได้แค่สั้นๆ ก่อน เพราะตอนนี้ความรู้วิทยาศาสตร์ของผมมันเข้าหม้อไปหมดแล้ว... 

ผมเดินสำรวจบ้านเรือนในชุมชนแออัด เพื่อดูว่าจะมีทางปลูกผักตรงไหน และวิธีไหนได้บ้าง แต่ดูเหมือนว่าแทบจะไม่มีพื้นที่เหลือให้เพาะปลูกเลย เพราะบ้านแต่ละหลังถูกปลูกติดๆ กัน โดยมีถนนซอยแคบๆ หน้าบ้านไว้ใช้ร่วมกัน แสงสว่างพอลอดลงมาตามช่องว่างระหว่างชายคาบ้านได้บ้าง แต่ก็มืดและร้อนอับ ที่นี่เขาใช้แสงแดดไว้ตากผ้าบนราวเชื่อกที่ขึงพาดไว้ระหว่างชายคาบ้านเท่านั้น

"งั้นคงต้องซื้อผักกินกันต่อไป” ผมนึกในใจ " ไม่ได้สิ... ชาวบ้านในชุมชนมีฐานะยากจน คงต้องใช้เงินเพื่อสิ่งจำเป็นอย่างอื่นมากกว่าเอาไปซื้อผักกิน 

พอกลับบ้าน ผมก็นึกออกว่าเราเองยังไม่ปลูกผักเลย ทั้งๆ ที่มีที่ดินเหลืออยู่รอบๆ บ้านตั้งเยอะ แล้วจะไปช่วยให้คนอื่นเขาปลูกผักไว้กิน ตัวเราควรหัดปลูกให้เป็นซะก่อนเถอะ... 

ผมเป็นคนที่มีนิสัยขี้สงสัยเป็นทุนอยู่แล้ว เลยตัดสินใจไปขอความรู้เรื่องการปลูกผักกับจ่าพรชัย ที่ปลูกผักอยู่ในค่ายทหารหลังบ้าน ผมปั่นจักรยานผ่านสวนผักของจ่า เห็นใบเขียวขจีของผักกาด ผักคะน้า ผักบุ้ง กะเพรา และบรรดาสารพัดพืชผักสวนครัวถูกปลูกเป็นแปลงยาว เข้าแถวเรียงกันเป็นระเบียบเหมือนกองร้อยทหาร เย็นวันหนึ่งผมจอดรถจักรยาน แล้วเดินไปคุยกับแก

"จ่าครับ ทำไมผักของจ่าถึงได้งามอย่างงี้ ใช้ปุ๋ยอะไรใส่?"

ผมทักด้วยความชื่นชม แกหันมามองหน้าตาขึงขัง แล้วพาผมเดินมาดูบางสิ่งกับแกราวกับจะพาไปดูที่ซ่อนตัวของข้าศึก! 

“มาทางนี้... ทางนี้เลย... มาทำความรู้จักกับเจ้าแอฟริกัน ไนท์ คลอว์เลอร์... ไส้เดือนตัวเท่าลอดช่อง กินสะบัด..ถ่ายระเบิด! เราเลี้ยงมันเอามูลมาทำปุ๋ย!" จ่าพรชัยพูดจบก็เอามือจ้วงลงไปในบ่อดินที่เลี้ยงไส้เดือนยักษ์ เขาควักหน้าดินที่ปกคลุมไปด้วยมูลไส้เดือนขึ้นมาให้ผมลองจับดู

ผมผงะเล็กน้อยด้วยความที่ไม่คุ้นเคยกับมูลสัตว์มาก่อน จะคุ้นเคยก็มีแต่มูลนิธิเท่านั้นครับ จ่าสอนผมถึงวิธีการเพาะเลี้ยงไส้เดือน การทำน้ำหมักจุลินทรีย์ EM การปลูก ดูแล และการเก็บผัก

ผมใช้เวลาเรียนรู้การเพาะปลูกพืชผักสวนครับแบบพื้นฐาน อยู่หลายวัน แต่ก็ยังคิดไม่ออกว่าจะหาวิธีให้ชาวชุมชนแออัดปลูกผักกินได้ยังไง 

จนกระทั่งวันนึง ผมไปปั่นจักรยานแถวๆ ชะอำ ผ่านไปเห็นผู้ชายคนนึงกำลังชักกรงนกขึ้นแขวนบนเสาที่ปักข้างบ้าน ผมจอดแล้วถามเขาว่า เวลาแข่งนกเขาชวา ทำไมต้องชักเอากรงนกขึ้นไปซะสูงลิบ! 

"นกมันจะได้มองเห็นกันไง รับแดดรับลม แล้วจะได้ร้องเพราะๆ" เขาหันมาตอบผม

ผมเลยนึกขึ้นมาได้ว่า คนที่อาศัยในชุมชนแออัด น่าจะปลูกผักในกรงนก... เช้ารดนํ้าแล้วชักมันขึ้นไปรับแสงแดด พอตกเย็นก็ชักกรงลงมาแล้วเด็ดผักกินได้เลย มันกินที่น้อย แล้วก็ไม่ง้อพื้นดิน ซึ่งไม่มีให้ง้อด้วยครับ 

"ต้องใช้ไม้ไผ่ยาว 4 เมตร ตัดต่อแบ่งครึ่งเป็นสองท่อน ถอดประกอบ ขนย้ายได้ ถูก ทนทานครับนาย" สังเวียน ผู้ช่วยฝ่ายนวัตกรรมของผมที่บีบีดีโอ กำลังเริ่มวางแผนสร้างสวนผักลอยฟ้า

"เดี๋ยวผมไปดูเขาสานกรง ไม่ได้ผวนว่าสงกรานต์นะพี่ สานกรงนกจริงๆ แถวแปดริ้วมีเยอะ" นิรันดร์ อาร์ตไดของผมเคยเลี้ยงและติดนกเขาชวาอย่างหนักมากกว่าติดสาว รีบรับอาสา

"งั้นพี่ช่วยหาปุ๋ยมูลไส้เดือนมาใส่ดินให้ และปุ๋ยจุลินทรีย์ด้วย" ผมรีบบอกลูกน้อง แต่ในใจก็นึกแหยงกลิ่นอันรัญจวนของเจ้าปุ๋ยหมักจุลินทรีย์ EM แต่ก็ยอมครับ 

เราใช้เวลาสร้างมันแล้วทดลองปลูกผักชนิดต่างๆ ในกรงนกอยู่เดือนนึง ก็เสร็จสมบูรณ์ มันดูดี มีประตูเปิด-ปิด สามารถใช้มือล้วงเข้าไปเด็ด เก็บ และตัดผักได้ สวยงาม แล้วก็ได้ประโยชน์ใช้สอย เหลือเพียงแค่ราคา ที่ยังต้องหาวิธีลดลงมาอีกหน่อย แต่ห้าร้อยบาทต่อชุด แลกกับผักปลอดสาร และสุขภาพดี ก็นับว่าไม่แพง จริงมั้ยครับ

"ขอบคุณมากค่ะ เราชอบมาก จะเอาไปเป็นแบบให้เด็กๆ และผู้ปกครองในชุมชนเขาสร้างไว้ปลูกผักกันเองค่ะ" คุณศศินันท์ ผอ.อนุบาลดวงประทีปบอกผม 

ผมแอบดีใจที่เราสามารถใช้ความคิดที่ปกติเวลาว่างๆ จะคิด คิด คิด คิดนู่นคิดนี่เล่นไปวันๆ มาช่วยทำให้เกิดประโยชน์แก่ผู้ด้อยโอกาสได้ครับ