กลายเป็นข่าวใหญ่ที่ถูกพูดถึงในวงกว้างสำหรับการยุติการทำตลาดค้าปลีกไซส์เล็กภายใต้แบรนด์ “แฟมิลี่มาร์ท” ลงของเซ็นทรัล รีเทล ที่สัญญาการได้สิทธิแฟรนไซซีในไทยจะหมดลงในสิ้นปีนี้ และเป็นที่แน่นอนแล้วว่า สาขาที่เป็นของเซ็นทรัล รีเทล เอง จะถูกทยอยปรับเปลี่ยนเป็นท็อปส์ เดลี่ ซึ่งเป็นอีกแบรนด์ของเซ็นทรัล รีเทล
แน่นอนว่า หากมองเข้ามาที่เหตุผลสำคัญแล้ว คงไม่ต้องสงสัย เพราะ ญนน์ โภคทรัพย์ ประธานเจ้าหน้าที่บริหารเซ็นทรัล รีเทล คอร์ปอเรชั่น หรือซีอาร์ซี ที่เคยพูดไว้ในงานแถลงข่าวของเซ็นทรัล รีเทล นั้น บอกว่า ค้าปลีกไซส์เล็กที่มีพื้นที่ 120 ตร.ม.ไม่ตอบโจทย์การทำตลาดคอนวีเนียนสโตร์ที่เริ่มขยับไปเปิดสาขาที่มีขนาดใหญ่ 200 - 300 ตร.ม.ขึ้นไปที่มีที่จอดรถไว้คอยให้บริการ ทำให้สาขาของแฟมิลี่มาร์ท ที่ส่วนใหญ่มีไซส์ไม่ใหญ่นัก จึงไม่สามารถรองรับกับเทรนด์ของตลาดได้ จึงต้องมีการปิดสาขาลง
เมื่อมองเข้ามาที่จำนวนสาขาที่มีอยู่ของแฟมิลี่มาร์ทเอง ก็ไม่ตอบโจทย์ในเรื่องของ Economy of Scale เพราะด้วยสาขาที่ไม่มีการเปิดเพิ่มมากนัก ทำให้มีตัวเลขจำนวนสาขาที่ต่ำกว่า 1,000 สาขา เมื่อเทียบกับผู้นำตลาดอย่างเซเว่น อีเลฟเว่น ที่มีสาขาทะลุ 13,000 สาขาไปแล้ว จึงไม่น่าจะใช้คู่แข่งขันที่ทัดเทียมกัน
เช่นเดียวกับเรื่องของการบริหารจัดการแบรนด์พอร์ ฟอลิโอ ในตลาดค้าปลีกไซส์เล็กที่มีแบรนด์อยู่ในตลาดนี้ 2 แบรนด์ คือแฟมิลี่ มาร์ท กับท็อปส์ เดลี่ การลดแบรนด์ที่ซ้ำซ้อน และอาจจะมองว่ามีโอกาสที่จะกินแชร์กันเองในกรณีที่การเปิดสาขาอยู่ในโลเกชั่นที่ใกล้เคียง
ประกอบกับ แบรนด์ท็อปส์ เดลี่ ที่มีอยู่ค่อนข้างจะมีความแตกต่างออกไป ตรงที่เป็นซูเปอร์มาร์เก็ตไซส์เล็กที่ตอบโจทย์ชีวิตประจำวันของคนเมืองรุ่นใหม่ได้เป็นอย่างดี และตัวท็อปส์เอง ก็มีซัพพลายเชนที่แข็งแกร่ง โดยเฉพาะในเรื่องของอาหารสด ที่สามารถนำเข้ามาใช้เพื่อสนับสนุน จึงน่าจะเป็นอีกเหตุผลสำคัญที่ท็อปส์ เดลี่ ถูกดันเข้ามาแทนที่แฟมิลี่มาร์ทที่ไม่มีการต่อสัญญาออกไป
ย้อนหลังไปเมื่อเดือนกันยายน พ.ศ. 2555 บริษัท เซ็นทรัล รีเทล คอร์ปอเรชัน จำกัด (มหาชน) หรือซีอาร์ซี บริษัทในกลุ่มเซ็นทรัล ได้ลงนามในสัญญาเข้าซื้อหุ้นของ บริษัท สยามแฟมิลี่มาร์ท จำกัด ในจำนวน 50.29% จึงทำให้กลุ่มเซ็นทรัล กลายเป็นผู้ถือหุ้นใหญ่ในบริษัทฯ และยังทำให้กลุ่มเซ็นทรัลกลายเป็นผู้บริหารร้านสะดวกซื้อแฟมิลี่มาร์ทในประเทศไทย ซึ่งจากการลงนามในครั้งนั้น ทำให้กลุ่มเซ็นทรัลได้จัดวิธีการบริหารใหม่ทั้งหมด โดยเปลี่ยนชื่อ บริษัท สยามแฟมิลี่มาร์ท จำกัด เป็น บริษัท เซ็นทรัล แฟมิลี่มาร์ท จำกัด
หลังจากนั้น ในเดือนพฤษภาคม 2563 บริษัท เซ็นทรัล ฟู้ด รีเทล จำกัด ที่ดูแลท็อปส์ และเป็นบริษัท เซ็นทรัล รีเทล คอร์ปอเรชั่น จำกัด (มหาชน) ได้เข้าซื้อหุ้นของ บริษัท เซ็นทรัลแฟมิลี่มาร์ท จำกัด ในอีก 49.00% ที่เหลืออยู่จาก แฟมิลี่มาร์ท ประเทศญี่ปุ่น ทำให้แฟมิลี่มาร์ทในไทยเหลือสถานะเพียงแฟรนไชส์ของแฟมิลี่มาร์ทญี่ปุ่น และกำลังจะหมดสัญญาลงอย่างเป็นทางการภายในปี 2566 นี้
การถอนตัวของแฟมิลี่มาร์ทจากตลาดบ้านเรา ถือว่าไม่ใช่ครั้งแรก ที่กลุ่มเซ็นทรัลต้องถอนตัวออกจากตลาดค้าปลีกไซส์เล็ก
ก่อนหน้านั้น กลุ่มเซ็นทรัล ก็เคยทำตลาดค้าปลีกไซส์เล็กมาแล้ว โดยมีแบรนด์ “เซ็นทรัลมินิมาร์ท อยู่ในตลาดนี้ ซึ่งหากมองย้อนหลังไปที่ปี 2535 ภายใต้การบริหารของสุทธิชาติ จิราธิวัฒน์ ก็คือ การมองเห็นเทรนด์ตลาดค้าปลีกของบ้านเราอย่างชัดเจนว่า ภายในไม่เกิน 5 ปี ตลาดค้าปลีกของบ้านเราจะมีการแบ่งออกเป็นแต่เซ็กเม้นต์อย่างชัดเจน
การเตรียมพร้อมเพื่อรับกับเทรนด์ดังกล่าวจึงเกิดขึ้น ทำให้ค้าปลีกในเซ็กเม้นต์ต่างๆ ถูกปั้นขึ้นมาแทนที่ภาพจำเดิมๆ ที่ร้านค้าปลีกของกลุ่มเซ็นทรัลจะมีเพียงห้างเซ็นทรัลเป็นหลัก ค้าปลีกอย่าง Category Killer Specialty Store ไฮเปอร์มาร์เก็ต หรือแม้แต่การแยกซูเปอร์มาร์เก็ตออกมาบริหารต่างหากจากเดิมที่รวมอยู่ในห้างสรรพสินค้า
อีก 1 ในเซ็กเม้นต์ค้าปลีกที่ถูกเปิดตัวขึ้นมาก็คือ “ค้าปลีกไซส์เล็ก” อย่างคอนวีเนียนสโตร์ ภายใต้แบรนด์ “เซ็นทรัลมินิมาร์ท ทั้งนี้เพื่อรองรับพฤติกรรมของผู้บริโภค ที่มีแนวโน้มว่าจะให้ความสนใจเข้าร้านสะดวกซื้อที่อยู่ใกล้บ้านเพิ่มขึ้นตามเทรนด์ของการใช้ชีวิตในรูปแบบของสังคมเมืองยุคใหม่
เซ็นทรัลมินิมาร์ท น่าจะเข้ามาเป็นจิ๊กซอว์หนึ่งในการขยายธุรกิจค้าปลีกของกลุ่มเซ็นทรัลให้กว้างขวางขึ้น แต่เมื่อลงมือทำจริงกลับไม่เป็นเช่นนั้น เพราะแม้จะใช้เวลาในการปั้นหลายปี แต่ค้าปลีกแบรนด์นี้ก็ต้องถอนตัวออกไปจากตลาด
ในช่วงเดือนธันวาคม ปี 2000 ทศ จิราธิวัฒน์ กรรมการบริหารและรองกรรมการผู้จัดการใหญ่สายปฏิบัติการ บริษัท เซ็นทรัล รีเทล คอร์ปอเรชั่น จำกัด หรือซีอาร์ซี ในช่วงเวลานั้น ออกมาให้ข่าวกับสื่อมวลชนว่าทางกลุ่มซีอาร์ซีซึ่งเป็นบริษัทแม่ของเซ็นทรัลมินิมาร์ท มีนโยบายที่จะยุติบทบาทธุรกิจคอนวีเนียนสโตร์ของเซ็นทรัลมินิมาร์ทอย่างแน่นอนแล้ว หลังจากที่มีการพิจารณากันมานานถึงแนวทางการดำเนินงาน
ผู้บริหารของกลุ่มเซ็นทรัลให้เหตุผลว่า เนื่องจากซีอาร์ซีต้องการมุ่งเน้นในธุรกิจค้าปลีกที่มีขนาดใหญ่ที่มีความชำนาญมากกว่า ไม่ว่าจะเป็นห้างสรรพสินค้า ศูนย์การค้า ดิสเคาท์สโตร์ ตลอดจนร้านค้าเฉพาะทางต่างๆ ที่พัฒนาขึ้นมาใหม่ อาทิร้าน B2S อีกทั้งการเติบโตของเซ็นทรัลมินิมาร์ทนั้นต่ำมาก เปิดมากว่า 10 ปีแล้ว ยังมีสาขาไม่ถึง 50 แห่ง เลยทำให้ขาด ศักยภาพในการดำเนินธุรกิจ ซึ่งประเมินแล้วว่าหากดำเนินต่อไปในอนาคต จะกลายเป็นตัวสร้างภาระให้กับซีอาร์ซีมากขึ้น
เซ็นทรัลมินิมาร์ท ถือเป็นอีก 1 บทเรียนสำคัญของแวดวงค้าปลีกในบ้านเราที่สะท้อนให้เห็นถึงความยากในการทำตลาดค้าปลีกไซส์เล็กที่มีทั้งเรื่องของระบบการจัดการทั้งหน้าบ้านและหลังบ้าน โดยเฉพาะเมื่อขยายสาขาเพิ่มมากขึ้น เรื่องของบุคลากรที่จะเข้ามารองรับในการขยายสาขา ถือเป็นหัวใจสำคัญ
ตัวอย่างของการเตรียมความพร้อมในเรื่องนี้ก็คือ การทำตลาดของเซเว่น อีเลฟเว่น ที่เมื่อขยายสาขาได้ในสเกลจำนวนหนึ่ง กลุ่มซีพีก็มีการมองถึงการวางแผนในการพัฒนาบุคลากรเพื่อเข้ามารองรับ การเกิดขึ้นของสถาบันการจัดการปัญญาภิวัฒน์คือคำตอบในเรื่องนี้
เมื่อมองเข้ามาที่กลุ่มเซ็นทรัลเอง ในช่วงเวลานั้น ความมุ่งมั่นทั้งหมดถูกทุ่มไปที่ค้าปลีกไซส์ใหญ่ ที่มีการวางจิ๊กซอว์เพื่อให้ค้าปลีกและธุรกิจในเครือทั้งหมดหลอมรวมกันเป็นอีโคซิสเต็มด้านค้าปลีกที่จะสนับสนุนซึ่งกันและกัน อย่างการมีเซ็นทรัลพัฒนาในการทำธุรกิจพัฒนาที่ดินเพื่อค้าปลีก สร้างศูนย์การค้าเพื่อเป็นหัวลากธุรกิจในเครือทั้งหมดให้ออกไปเติบโตในทั่วประเทศ เป็นต้น
อย่างไรก็ตาม ค้าปลีกไซส์เล็ก ถือเป็นอีกส่วนสำคัญที่ยักษ์ใหญ่อย่างเซ็นทรัลจำเป็นต้องมี เพราะนอกจากจะเป็นการเข้าถึงโอกาสทางการตลาดที่เปิดกว้างแล้ว ยังเป็นการช่วงเติมเต็มในการสร้างเน็ตเวิร์คที่ทรงพลังของตัวเองขึ้นมา เพราะค้าปลีกคอนวีเนียนสโตร์ ถือเป็นร้านค้าปลีกที่สามารถเข้าถึงลูกค้าได้ค่อนข้างกว้าง จึงไม่ได้ทำหน้าที่เพียงแค่การเป็นร้านค้าปลีกเท่านั้น แต่ยังพัฒนาไปสู่การเป็นเครือข่ายทางการตลาด และการบริการที่ทรงพลัง
ท็อปส์ เดลี่ จึงเป็นบทพิสูจน์ครั้งใหม่ของกลุ่มเซ็นทรัลในตลาดค้าปลีกไซส์เล็ก.....