ลองนึกถึงครั้งสุดท้ายที่เราเปิดตู้ไปรษณีย์เพื่อรอจดหมายสักฉบับ

อาจเป็นจดหมายตอบรับเข้ามหาวิทยาลัย จดหมายแจ้งผลสมัครงาน หรือจดหมายจากคนที่อยู่ไกลกัน เมื่อก่อนการรอคอยแบบนี้เป็นส่วนหนึ่งของชีวิตประจำวัน เรารู้ว่าบุรุษไปรษณีย์จะปั่นจักรยานหรือเดินมาถึงหน้าบ้าน พร้อมกับสิ่งที่ใครบางคนตั้งใจส่งมาให้เรา

แต่วันนี้ เราเปลี่ยนไปรอข้อความในแชต รอการแจ้งเตือนบนโทรศัพท์ รออีเมลตอบกลับ หรือรอพัสดุที่กำลังเดินทางมาถึงบ้าน

จดหมายไม่ได้หายไปเพียงอย่างเดียว พฤติกรรมของคนทั้งสังคมก็เปลี่ยนไปพร้อมกัน
และสำหรับองค์กรที่เกิดขึ้นมาเพื่อส่งจดหมาย นี่จึงไม่ใช่แค่การเปลี่ยนแปลงของธุรกิจ เพราะเมื่อโลกไม่ได้ต้องการเราในแบบเดิมอีกต่อไป เราจะสร้างคุณค่าอะไรขึ้นมาแทน

ไม่ต้องทำให้เรือใหญ่เร็วขึ้น แต่สร้าง “เรือเร็ว” ให้แล่นไปข้างกัน
หนึ่งในแนวคิดที่น่าสนใจของไปรษณีย์ไทยคือการทำงานแบบ Mother Ship และ Speedboats กล่าวคือ Mother Ship คือองค์กรขนาดใหญ่ที่มีทั้งเครือข่าย บุคลากร โครงสร้างพื้นฐาน และประสบการณ์ที่สั่งสมมานาน ส่วน Speedboats คือหน่วยธุรกิจหรือความร่วมมือรูปแบบใหม่ที่สามารถเคลื่อนที่ได้เร็วกว่า ทดลองสิ่งใหม่ได้เร็วกว่า และทำงานร่วมกับบริษัทเทคโนโลยีหรือสตาร์ตอัปได้คล่องตัวกว่า

หัวใจสำคัญจึงไม่ใช่การพยายามเปลี่ยนองค์กรขนาดใหญ่ทั้งองค์กรให้กลายเป็นบริษัทเทคโนโลยีในทันที แต่คือการสร้าง “เรือเร็ว” ที่สามารถทดลองสิ่งใหม่ไปพร้อมกับองค์กรหลัก “เรือเร็วเหล่านี้จึงเร็วมาก เพราะไม่ใช่รูปแบบธุรกิจการทำงานแบบเดิม และไม่ใช่นิติบุคคลเดิม”

ภายใต้แนวคิดนี้ ไปรษณีย์ไทยจึงเปิดพื้นที่ให้เกิดความร่วมมือกับบริษัทเทคโนโลยีและสตาร์ตอัปในหลายรูปแบบ ตั้งแต่การพัฒนาที่อยู่ดิจิทัล การสร้างซูเปอร์แอปพลิเคชัน ไปจนถึงความร่วมมือด้านเทคโนโลยีควอนตัมและ AI

ไปรษณีย์ไทยไม่ได้พยายามทิ้งสิ่งที่ตัวเองมีเพื่อกลายเป็นบริษัทเทคโนโลยี แต่กำลังหาวิธี เอาความแข็งแรงขององค์กรขนาดใหญ่ มาทำงานร่วมกับความเร็วขององค์กรขนาดเล็กแทน

ไปรษณีย์ไทย สร้าง “ความหมายของเครือข่าย”
เมื่อมองจากจุดนี้ บทบาทใหม่ของไปรษณีย์ไทยจึงเริ่มชัดขึ้น ที่อยู่ที่เคยเป็นเพียงข้อมูลบนหน้าซองจดหมาย สามารถกลายเป็นโครงสร้างพื้นฐานด้าน “Digital Address” ที่ช่วยระบุตำแหน่งผู้คนและสถานที่ได้แม่นยำขึ้น

เครือข่ายโลจิสติกส์ที่เคยมีหน้าที่นำส่งพัสดุ สามารถกลายเป็นพื้นที่ทดลองนวัตกรรมใหม่ ๆ ก่อนขยายผลไปสู่อุตสาหกรรม

บุรุษไปรษณีย์ที่ในอดีตเคยถือจดหมายเดินทางไปตามบ้าน วันนี้มีโทรศัพท์มือถืออยู่ในมือ พวกเขาจึงไม่ได้เป็นเพียงผู้ส่งของ แต่สามารถเป็น “จุดเชื่อมต่อข้อมูลจากพื้นที่จริง” ที่เกิดขึ้นทั่วประเทศ

แม้แต่สาขาและจุดบริการก็สามารถเข้าถึงผู้คนในพื้นที่ที่บริการดิจิทัลหรือบริการพื้นฐานบางอย่างยังเข้าไม่ถึง ซึ่งเมื่อมองแบบนี้ เครือข่ายกว่า 50,000 จุดของไปรษณีย์ไทยจึงสร้างคุณค่าในฐานะเครือข่ายที่เชื่มต่อผู้คน เปลี่ยน “การขนส่ง” ไปสู่เรื่องของ “โครงสร้างพื้นฐาน” รวมถึงการเปลี่ยนจากผู้ให้บริการไปรษณีย์ ไปสู่การเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างพื้นฐานดิจิทัลของประเทศ

ทั้งหมดนี้ทำให้คำว่า Digital Transformation ของไปรษณีย์ไทยมีความหมายมากกว่าการเปลี่ยนระบบหลังบ้านหรือเพิ่มเทคโนโลยีใหม่ แต่มันคือการเปลี่ยนคำตอบของคำถามว่า “ไปรษณีย์ไทยมีไว้ทำอะไร”

“เราสามารถร่วมกันออกแบบระบบนิเวศใหม่ให้กับธุรกิจของประเทศไทยและประเทศอื่น ๆ ให้เติบโตได้อย่างยั่งยืน”

นี่อาจเป็นเหตุผลว่าทำไมเรื่องราวของไปรษณีย์ไทยในวันนี้จึงไม่ใช่เรื่องขององค์กรอายุ 100 กว่าปีที่กำลังพยายามวิ่งตามโลกให้ทัน แต่เป็นเรื่องขององค์กรที่กำลังหยิบสิ่งที่ตัวเองมีอยู่แล้วกลับมาถามใหม่ว่า ในโลกที่เปลี่ยนไป สิ่งเหล่านี้ยังสร้างคุณค่าอะไรได้อีก เพราะในวันที่คนแทบไม่ส่งจดหมาย สิ่งที่ไปรษณีย์ไทยกำลังส่งต่อให้ประเทศไทย คือ ข้อมูล โอกาส การเข้าถึง และโครงสร้างพื้นฐานที่เชื่อมผู้คนเข้ากับเศรษฐกิจยุคใหม่