หลังสงครามโลกครั้งที่ 2 สิ่งที่ทำให้สหรัฐฯ รักษาความเป็นมหาอำนาจไว้ได้ยาวนาน ไม่ได้มีเพียงกองทัพ เศรษฐกิจ หรือบริษัทเทคโนโลยีระดับโลก แต่ยังรวมถึงระบบการศึกษาที่ดึงดูดคนเก่งจากทั่วโลกให้เข้ามาเรียน ทำงาน และสร้างนวัตกรรม ผ่านมหาวิทยาลัยชั้นนำที่ทำหน้าที่มากกว่าผลิตบัณฑิต แต่เป็นโครงสร้างพื้นฐานสำคัญของพลังอำนาจประเทศ เมื่อมหาวิทยาลัยยกระดับ คณาจารย์ นักศึกษา หลักสูตร งานวิจัย และเครือข่ายก็เติบโตตามกัน ก่อนส่งผลต่อเนื่องไปถึงเศรษฐกิจ อุตสาหกรรม เทคโนโลยี และความสามารถในการแข่งขันของประเทศโดยรวม
ทศวรรษ 1980-1990 ญี่ปุ่นเคยหยิบโมเดลความสำเร็จของสหรัฐฯ มาใช้ โดยวางเป้าหมายไปยังประเทศที่ตัวเองมีฐานการลงทุนอยู่แล้ว มาถึงวันนี้ จีนกำลังเดินเกมโดยใช้การศึกษาเป็นกลไกขับเคลื่อนผ่าน C9 กลุ่มมหาวิทยาลัยรัฐชั้นนำ 9 แห่ง ที่มักถูกเรียกว่า Ivy League จีน โดยวางบทบาทให้เป็นมากกว่าสถาบันการศึกษา แต่เป็นฐานสร้าง Talent งานวิจัย เทคโนโลยี Ecosystem และเครือข่ายระดับโลก
มหาวิทยาลัยชั้นนำของสหรัฐฯ ไม่ได้แข็งแกร่งเพียงเพราะชื่อเสียงหรือประวัติศาสตร์ แต่เกิดจากการรวมทรัพยากรสำคัญ 4 ด้านไว้ด้วยกัน คือ คณาจารย์ นักศึกษา หลักสูตร และเครือข่ายศิษย์เก่า (Alumni)
คณาจารย์ — สภาพแวดล้อมทางวิชาการ เงินทุนวิจัย เสรีภาพทางความคิด และการเชื่อมโยงกับภาคธุรกิจ ทำให้มหาวิทยาลัยกลายเป็นจุดหมายของนักวิชาการระดับโลก ตัวอย่าง เช่น Peter Drucker นักคิดด้านการจัดการชาวออสเตรีย Kenichi Ohmae นักยุทธศาสตร์ชาวญี่ปุ่น ผู้ได้รับการยกย่องจากนิตยสาร The Economist ให้เป็น 1 ใน 5 Management Gurus ของโลก C.K. Prahalad กูรูด้านการบริหารจัดการชาวอินเดีย ผู้ร่วมเขียนบทความระดับตำนานเรื่อง The Core Competence of the Corporation (1990) ใน Harvard Business Review ฯลฯ
เรียกได้ว่า ถนน Guru ทุกสายล้วนมุ่งหน้าสู่ United State
นักศึกษา — เป็นศูนย์กลางรวมคนเก่งและเครือข่ายทางสังคม ที่อาจต่อยอดสู่การก่อตั้งบริษัท ระดมทุน วิจัยร่วมกันในอนาคต ว่ากันว่า จะเข้าเรียน Ivy League ได้ ต้องมันสมองเป็นเลิศ หรือไม่ก็ต้องรวยแบบที่มหาวิทยาลัยไม่สามารถปฏิเสธได้ นั่นจึงเป็นที่มาของ เครือข่ายศิษย์เก่า (Alumni) ผู้ทรงอิทธิพลแบบ Power + Money Model
หลักสูตร — ทั้ง Liberal Arts, Science และ Technology เชื่อมความรู้–งานวิจัย–การลงทุน–ตลาดเข้าด้วยกัน เปลี่ยนองค์ความรู้ให้เป็นเทคโนโลยี ผลิตภัณฑ์ และธุรกิจ จนกระทั่งสามารถครอบครองความมั่งคั่งได้อย่างกว้างขวาง
หากพูดให้ถึงที่สุด นี่คือ Soft Power ของจริงที่ทรงพลังเหนือ Soft Power ที่รู้จักกันทั่วไปในรูปฟอร์ม Entertainment
การเปรียบ C9 ของจีน กับ Ivy League ของสหรัฐ เป็นเรื่องเข้าใจได้ เพราะทั้งคู่คือชื่อที่ใช้สื่อถึงกลุ่มมหาวิทยาลัยหัวกะทิของ 2 ประเทศที่ทรงอิทธิพลที่สุดในโลกปัจจุบัน
Ivy League คือมหาวิทยาลัยเอกชนเก่าแก่ 8 แห่ง ได้แก่ Harvard, Yale, Princeton, Columbia, University of Pennsylvania, Brown, Dartmouth และ Cornell เดิมชื่อนี้มาจากการแข่งขันกีฬา ก่อนจะกลายเป็นสัญลักษณ์ความเป็นเลิศทางวิชาการและเครือข่ายศิษย์เก่าระดับโลก ซึ่งไม่เพียงกำหนดทิศทางของชาติมหาอำนาจ แต่ยังขับเคลื่อนแบรนด์ระดับโลกที่หล่อเลี้ยงชีวิตผู้คนนับพันล้าน
ประวัติศาสตร์การเมืองสหรัฐฯ ผูกพันอย่างลึกซึ้งกับ Ivy League ตัวอย่างใกล้สุด คือ Donald Trump ประธานาธิบดี คนปัจจุบัน จบจาก Wharton School แห่ง University of Pennsylvania C9 League
มีข้อมูลระบุว่า Harvard ผลิตผู้นำสหรัฐฯ มากที่สุดถึง 8 คน รวมถึง John F. Kennedy ประธานาธิบดีที่อายุน้อยที่สุด Yale ผลิตประธานาธิบดีสหรัฐฯ ถึง 5 คน รวมถึง George W. Bush และ Bill Clinton ผู้นำยุคเศรษฐกิจเฟื่องฟูทศวรรษ 1990
ไม่เพียงแต่ในสหรัฐฯ Ivy League ยังผลิตผู้นำระดับโลกอย่าง Ellen Johnson Sirleaf ศิษย์เก่า Harvard ผู้กลายเป็นประธานาธิบดีหญิงคนแรกของทวีปแอฟริกาในตำแหน่งประธานาธิบดีไลบีเรีย และ Emmanuel Macron ประธานาธิบดีฝรั่งเศส ศิษย์เก่า Harvard Kennedy School
ในแวดวงธุรกิจ Ivy League คือแหล่งบ่มเพาะผู้บริหารเปลี่ยนโลก Jeff Bezos ศิษย์เก่า Princeton ก่อตั้ง Amazon Elon Musk ศิษย์เก่า Wharton ไม่เพียงแต่สร้าง Tesla ยังก่อตั้ง SpaceX
Sundar Pichai ศิษย์เก่า Wharton ผู้เดินทางจากอินเดียสู่ตำแหน่ง CEO ของ Google และ Alphabet Warren Buffett ศิษย์เก่า Columbia Business School นักลงทุนที่ประสบความสำเร็จที่สุดในประวัติศาสตร์ ผ่าน Berkshire Hathaway
Barack Obama เคยกล่าวว่าเครือข่ายศิษย์เก่า Harvard ช่วยเขาในการหาเสียงเลือกตั้งและรวบรวมทีมงานที่มีคุณภาพ ขณะที่ Jeff Bezos ใช้เครือข่ายศิษย์เก่า Princeton ในการระดมทุนช่วงแรกๆ ของ Amazon
Sundar Pichai ใช้เครือข่ายศิษย์เก่า Wharton ในการสร้างทีมผู้บริหารของ Google และ Elon Musk ใช้เครือข่ายศิษย์เก่า University of Pennsylvania ในการหาทีมวิศวกรระดับท็อปสำหรับ SpaceX และ Tesla
สิ่งที่ทำให้ Ivy League แตกต่างไม่ใช่เพียงหลักสูตรหรือชื่อเสียง แต่คือเครือข่ายศิษย์เก่าที่เชื่อมโยงกันผ่านรุ่นสู่รุ่นศิษย์เก่า Harvard มีเครือข่ายกว่า 400,000 คนทั่วโลก Yale มีศิษย์เก่ากว่า 140,000 คน และ Wharton มีศิษย์เก่ากว่า 100,000 คน ที่ทำงานในตำแหน่งผู้นำของประเทศและบริษัทระดับโลก
ทั้งนี้ Ivy League ได้พิสูจน์แล้วว่าเครือข่ายศิษย์เก่าไม่ใช่เพียงนามบัตร แต่คือระบบสนับสนุนที่ช่วยให้ผู้นำเปลี่ยนวิสัยทัศน์ให้เป็นความจริง เป็นมรดกที่แท้จริงของเครือข่ายศิษย์เก่าเปลี่ยนโลก
Ivy League เป็นชื่อที่คุ้นเคยอย่างดีในสังคมไทย มีผู้นำระดับสูงจบการศึกษาจาก Ivy League หลายคน ไม่ว่าจะเป็นไกรศรี-ธารินทร์ พ่อลูกนิมมานเหมินทร์ ทั้ง 2 คนจบจาก Harvard ชุมพล ณ ลำเลียง (Harvard) สุรเกียรติ เสถียรไทย (Harvard) อดีตผู้ว่าการธนาคารแห่งประเทศไทย 3 คน คือ วิรไท สันติประภพ (Harvard) ประสาร ไตรรัตน์วรกุล (University of Pennsylvania) และเศรษฐพุฒิ สุทธิวาทนฤพุฒิ (Yale) ส่วนแวดวงธุรกิจ เช่น ชาติศิริ โสภณพนิช19 และบัณฑูร ล่ำซำ19 ทั้งคู่จบจาก Harvard รวมทั้ง Elite ในสังคมไทยจำนวนมากที่เป็น Alumni ของ Ivy League ในแวดวงการเมืองไทย ยังไม่เคยมีนายกรัฐมนตรีที่จบจาก Ivy League มีเพียงคนที่เกือบได้เป็นนายกอย่างพิธา ลิ้มเจริญรัตน์ ที่จบจาก Harvard หนึ่งใน Ivy League เท่านั้น
ส่วน C9 ของจีนคือมหาวิทยาลัยรัฐชั้นนำ 9 แห่ง ประกอบด้วย
มหาวิทยาลัยชิงหัว (Tsinghua University) – กรุงปักกิ่ง
มหาวิทยาลัยปักกิ่ง (Peking University) – กรุงปักกิ่ง
มหาวิทยาลัยฟู่ตัน (Fudan University) – นครเซี่ยงไฮ้
มหาวิทยาลัยเซี่ยงไฮ้เจียวถง (Shanghai Jiao Tong University) – นครเซี่ยงไฮ้
มหาวิทยาลัยเจ้อเจียง (Zhejiang University) – เมืองหางโจว มณฑลเจ้อเจียง
มหาวิทยาลัยหนานจิง (Nanjing University) – เมืองหนานจิง มณฑลเจียงซู
มหาวิทยาลัยวิทยาศาสตร์และเทคโนโลยีแห่งประเทศจีน (University of Science and Technology of China - USTC) – เมืองเหอเฟย มณฑลอานฮุย
สถาบันเทคโนโลยีฮาร์บิน (Harbin Institute of Technology - HIT) – เมืองฮาร์บิน มณฑลเฮยหลงเจียง
มหาวิทยาลัยซีอานเจียวถง (Xi'an Jiaotong University) – เมืองซีอาน มณฑลส่านซี
C9 ไม่เพียงเป็นสัญลักษณ์ความเป็นเลิศทางวิชาการ แต่ยังเป็นแหล่งบ่มเพาะเครือข่ายศิษย์เก่าที่ทรงอิทธิพลที่สุดแห่งหนึ่งของโลก ซึ่งกำลังกำหนดทิศทางของจีนในฐานะมหาอำนาจเศรษฐกิจและเทคโนโลยีระดับโลก
ประวัติศาสตร์การเมืองจีนสมัยใหม่ผูกพันลึกซึ้งกับ C9 โดยเฉพาะ Tsinghua University และ Peking University ซึ่งผลิตผู้นำระดับสูงของจีนมากที่สุด สี จิ้นผิง ประธานาธิบดีจีนและเลขาธิการพรรคคอมมิวนิสต์จีน จบจาก Tsinghua University สาขาวิศวกรรมเคมี และได้รับปริญญาเอกด้านทฤษฎีมาร์กซิสต์จากมหาวิทยาลัยเดียวกัน
ด้าน Peking University ผลิตผู้นำระดับสูงของจีนจำนวนมาก รวมถึงหลี่ เค่อเฉียง อดีตนายกรัฐมนตรีจีน ซึ่งจบจาก Peking University สาขากฎหมาย และได้รับปริญญาเอกด้านเศรษฐศาสตร์จากมหาวิทยาลัยเดียวกัน
เครือข่ายศิษย์เก่า C9 ไม่เพียงแต่ช่วยผู้นำเหล่านี้ในการก้าวสู่ตำแหน่งสูงสุด แต่ยังสร้างระบบสนับสนุนที่ช่วยให้พวกเขาสามารถผลักดันนโยบายที่เปลี่ยนแปลงประเทศได้ สี จิ้นผิง ใช้เครือข่ายศิษย์เก่า Tsinghua ในการรวบรวมทีมงานที่มีคุณภาพและขับเคลื่อนนโยบายสำคัญๆ เช่น แผนพัฒนาเศรษฐกิจและสังคมแห่งชาติฉบับที่ 14 และยุทธศาสตร์ Made in China 2025
ในแวดวงธุรกิจ C9 คือแหล่งบ่มเพาะผู้บริหารที่เปลี่ยนโลกเทคโนโลยี หลี่ เยี่ยนหง ผู้ร่วมก่อตั้งและ CEO ของ Baidu ซึ่งเป็นบริษัทยักษ์ใหญ่ด้านเทคโนโลยีของจีน จบจาก Peking University
สิ่งที่ทำให้ C9 แตกต่างจากมหาวิทยาลัยอื่นไม่ใช่เพียงหลักสูตรหรือชื่อเสียง แต่คือเครือข่ายศิษย์เก่าที่เชื่อมโยงกันผ่านรุ่นสู่รุ่น Tsinghua University มีศิษย์เก่ากว่า 500,000 คนทั่วโลก Peking University มีศิษย์เก่ากว่า 400,000 คน และ Zhejiang University มีศิษย์เก่ากว่า 300,000 คน ที่ทำงานในตำแหน่งผู้นำของประเทศและบริษัทระดับโลก
จีนกำลังเปลี่ยนจากฐานการผลิตของโลก ไปสู่ประเทศที่ต้องการขยับขึ้นสู่เทคโนโลยีขั้นสูง ตั้งแต่ AI เซมิคอนดักเตอร์ หุ่นยนต์ พลังงานใหม่ ไปจนถึงเทคโนโลยีชีวภาพ บทบาทมหาวิทยาลัยจึงเปลี่ยนตาม จากเดิมเน้นผลิตบัณฑิต สู่การเป็นส่วนหนึ่งของโครงสร้างพื้นฐานของ Innovation Economy ที่เชื่อมการศึกษาเข้ากับยุทธศาสตร์วิทยาศาสตร์ เทคโนโลยี และอุตสาหกรรมของประเทศ
คำถามของการแข่งขันในศตวรรษที่ 21 จึงไม่ใช่ว่ามหาวิทยาลัยใดมีชื่อเสียงมากกว่า แต่คือใครสร้างคนเก่ง งานวิจัย และเทคโนโลยี แล้วเปลี่ยนถ่ายสู่โลกที่ขับเคลื่อนได้จริงเร็วกว่า
ความน่าสนใจของ C9 จึงไม่ได้อยู่ที่มหาวิทยาลัยใดมหาวิทยาลัยหนึ่ง แต่อยู่ที่ความพยายามยกระดับทั้งระบบให้เชื่อมโยงกับเศรษฐกิจและเทคโนโลยีของประเทศ โดย C9 ทำหน้าที่อย่างน้อย 4 ด้านพร้อมกัน คือ ผลิตบุคลากรระดับสูง สร้างงานวิจัยและเทคโนโลยี ดึงดูดนักวิชาการ-นักศึกษาต่างชาติ และสร้างเครือข่ายความสัมพันธ์ระหว่างจีนกับโลก
สหรัฐฯ สร้างระบบนิเวศที่ทำให้คนเก่งทั่วโลกต้องการเข้ามาเรียน ทำงาน และผูกพันชีวิตกับประเทศ ขณะที่จีนกำลังสร้างระบบนิเวศลักษณะเดียวกันผ่าน C9
ในศตวรรษที่ 21 ความได้เปรียบของประเทศอาจไม่ได้อยู่ที่ใครมีทรัพยากรมากที่สุด แต่อยู่ที่ว่าใครสามารถดึงดูด พัฒนา และรักษาคนเก่งไว้ได้ดีที่สุด หรือพูดได้ว่าประเทศผู้ชนะคือประเทศที่ดึงดูดสมองมาสู่ระบบเศรษฐกิจของชาติตนเองได้ดีที่สุดนั่นเอง
นั่นเท่ากับการเคลื่อนไหวของ C9 เป็นการปะทะไปที่แก่นกลางของความแข็งแกร่งของสหรัฐ ซึ่งความสำเร็จจะนำพาความสามารถทางการแข่งขันที่เหนือกว่ามาสู่จีนอย่างสมบูรณ์
ที่มา https://journals.sagepub.com/doi/abs/10.1177/1028315317697539