แม้ภาพรวมการส่งออกอัญมณีและเครื่องประดับของไทยจะเติบโตอย่างแข็งแกร่งจนขึ้นแท่นเป็นสินค้าส่งออกอันดับ 2 ของประเทศ ด้วยมูลค่ารวมกว่า 20,000 ล้านดอลลาร์สหรัฐ แต่สถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ หรือ GIT เผยว่า อุตสาหกรรมนี้กำลังเดินมาถึงจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญที่เรื่องความยั่งยืน กลายเป็นเงื่อนไขชี้ชะตาอย่างที่หลายคนคาดไม่ถึง

เพราะในโลกการค้ายุคใหม่ ลำพังเพียงจุดแข็งเดิมด้านฝีมือช่างและความประณีตระดับโลกนั้นไม่เพียงพออีกต่อไป แต่มาตรฐาน ESG การตรวจสอบที่มาของวัตถุดิบ แรงงาน คาร์บอนฟุตพริ้นท์ รวมถึงเกณฑ์ Responsible Jewellery Council (RJC) ได้กลายมาเป็นใบเบิกทางเดียวที่เปิดประตูสู่ตลาดต่างประเทศ ซึ่งหากไม่ผ่านเกณฑ์เหล่านี้ ต่อให้สินค้าจะงดงามแค่ไหน คู่ค้าสากลก็ไม่สามารถรับซื้อได้

GIT จึงต้องเร่งเข้าไปวางรากฐานและสร้าง Ecosystem ด้านความยั่งยืนให้แก่ผู้ประกอบการตลอดทั้งซัพพลายเชน เพื่อยกระดับให้อุตสาหกรรมอัญมณีไทยพร้อมก้าวสู่เวทีโลกอย่างมั่นคงและไม่เสียเปรียบด้านการแข่งขัน

สุเมธ ประสงค์พงษ์ชัย ผู้อำนวยการสถาบันวิจัยและพัฒนาอัญมณีและเครื่องประดับแห่งชาติ หรือ GIT กล่าวว่า การปรับตัวในครั้งนี้ถือเป็นความท้าทายสำหรับโครงสร้างอุตสาหกรรมอัญมณีไทย เนื่องจากผู้ประกอบการกว่า 95% เป็นกลุ่ม SME และธุรกิจขนาดเล็กที่การรื้อระบบใหม่ทั้งหมดเพื่อขอรับรองมาตรฐานระดับโลกอย่าง RJC ต้องใช้ต้นทุนสูง

ทาง GIT จึงได้วางกลยุทธ์เชื่อมประสานด้วยการพัฒนามาตรฐาน GIT Standard ขึ้นมา เพื่อใช้เป็นสะพานเชื่อมยกระดับผู้ประกอบการในประเทศ และได้นำเสนอต่อองค์กร RJC เพื่อขอสิทธิผ่อนผัน 5 ปี ให้แก่ SME ไทยที่ผ่านเกณฑ์ GIT Standard ให้สามารถอยู่ในซัพพลายเชนการค้าโลกได้ระหว่างการเตรียมความพร้อม

“จิวเวลรีไม่ได้จำกัดอยู่แค่เพชร พลอย หรือทองเท่านั้น แต่ยังมีวัสดุอื่นอีกมากมาย อย่างที่ผ่านมา GIT ได้ผลักดันมิติด้านสิ่งแวดล้อมและความยั่งยืนในเชิงสร้างสรรค์ ส่งเสริมให้ผู้ประกอบการนำวัสดุเหลือใช้และภูมิปัญญาท้องถิ่น ไม่ว่าจะเป็นเสื่อจันทบูร เศษโลหะ เศษผ้าปาเต๊ะ หรือผ้าไหม มาสร้างสรรค์เป็นชิ้นงานจิวเวลรีที่มีดีไซน์ทันสมัย การนำแนวคิดการหมุนเวียนทรัพยากรและวัสดุทดแทนมาใช้นอกจากจะช่วยตอบโจทย์เกณฑ์ ESG และแก้ปัญหาต้นทุนโลหะมีค่าที่ปรับตัวสูงขึ้นอย่างมากแล้ว ยังเป็นการสร้างเรื่องราว (Storytelling) ที่เพิ่มมูลค่าทางเศรษฐกิจให้กับสินค้าไทยได้อย่างมหาศาล เปลี่ยนวัตถุดิบท้องถิ่นหรือของเหลือใช้ให้กลายเป็นเครื่องประดับมูลค่าสูงที่ครองใจผู้บริโภครุ่นใหม่ทั่วโลก”

ด้านการทำงานในระดับนานาชาติ GIT ยังมีบทบาทในการเชื่อมโยงอุตสาหกรรมไทยกับองค์กรและมาตรฐานสากล อาทิ การทำงานร่วมกับ CIBO JO ในการประกาศใช้ศัพท์สากลเพื่อเรียกอัญมณี สังเคราะห์ และ 2026 Guidelines for Jade รวมถึงการมีส่วนร่วมใย ISO Technical Committee 174 (ISO/TC174) Jewellery and Precious Metals เพื่อร่วมพัฒนาองค์ความรู้และมาตรฐานที่เกี่ยวข้องกับอุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับในระดับโลกร่วมกับนักอัญมณีศาสตร์และผู้เชี่ยวชาญจากทั่วโลก เพื่อให้ภาคธุรกิจไทยมีเกณฑ์อ้างอิงที่เป็นสากลและเข้าถึงได้จริง
 
สิ่งเหล่านี้ GIT ทำควบคู่ไปกับการเร่งบ่มเพาะบุคลากรรุ่นใหม่เพื่อให้อุตสาหกรรมเกิดความยั่งยืน ผ่านรายการเรียลลิตี้ The Cut และการสร้างมาตรฐานคุณวุฒิวิชาชีพช่างเจียระไน ตลอดจนการพัฒนาหลักสูตรฝึกอบรมระดับโลกเพื่อดึงดูดบุคลากรจากทั่วโลกเข้ามาสร้างความเข้มแข็งให้ไทย ซึ่งถือเป็นการเตรียมความพร้อมตั้งแต่ต้นน้ำถึงปลายน้ำ
 
ทิศทางทั้งหมดนี้สะท้อนชัดว่า GIT ไม่ได้มองเพียงผลงานยอดส่งออกระยะสั้น แต่มุ่งมั่นที่จะดึงทุกภาคส่วนเข้ามาสร้าง Ecosystem ด้านความยั่งยืนให้ครอบคลุมทั้งระบบ เพื่อเปลี่ยนผ่านอุตสาหกรรมอัญมณีไทยจากรากฐานฝีมือเชิงช่างในอดีต สู่การเป็นศูนย์กลางการค้าเครื่องประดับยั่งยืน เพิ่มขีดความสามารถทางการแข่งขันบนเวทีโลกต่อไป

สำหรับปีงบประมาณถัดไป GIT เตรียมต่อยอดจากสิ่งที่วางรากฐานไว้ ทั้งงานวิจัยและนวัตกรรม องค์ความรู้ มาตรฐานประกอบธุรกิจและมาตรฐานด้านความยั่งยืน รวมถึงความร่วมมือระดับสากล เพื่อไปสู่การมีส่วนร่วมในการ Shape the Future หรือร่วมมือกำหนดทิศทางของอุตสาหกรรมอัญมณีและเครื่องประดับไทยในอนาคต