ปรากฏการณ์ของฟุตบอลไทยในช่วง 4-5 ปีที่ผ่านมา สร้างความฮือฮาเป็นอย่างมากไล่เลียงกันตั้งแต่ไทยลีก ที่ได้ยกระดับมาตรฐานตัวเองขึ้นมาแบบก้าวกระโดด ไปจนถึงระดับทีมชาติที่ทำผลงานได้ดีอย่างต่อเนื่องทำให้วงการฟุตบอลไทยถึงจุดเปลี่ยนครั้งสำคัญจากเกมกีฬากลายเป็นเกมธุรกิจที่หลายคนต่างจับตามอง 

สอดคล้องไปกับหลักพื้นฐานของการตลาดเมื่อฟุตบอลมีความนิยมเพิ่มมากขึ้น สปอนเซอร์และหลากหลายธุรกิจก็เดินหน้าเข้าหาสโมสรฟุตบอล เพราะสามารถเข้าถึงกลุ่มเป้าหมายของตนได้อย่างตรงจุด และแบรนด์เองก็คงต้องกลับมาทบทวนกันอีกครั้งถึงการวางหมากในเกมนี้ มันอาจไม่ใช่แค่การทำ Sport Marketing ที่หลายคนมองแต่นี่คือ Community ขนาดใหญ่ของลูกค้าคุณ 

แน่นอนว่าจากความนิยมของผู้คนในกีฬาฟุตบอล ทำให้แบรนด์ต่างเริ่มที่จะเข้ามามีบทบาทต่ออุตสาหกรรมนี้มากยิ่งขึ้น ทำให้มูลค่าของตลาดฟุตบอลมีเม็ดเงินหมุนเวียนเข้ามาจำนวนมาก ผ่านธุรกิจที่เกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงกันอย่างมีนัยสำคัญ

ถ้าจะให้เห็นภาพมากขึ้น ก็ลองเปรียบเทียบสโมสรฟุตบอลเป็นเหมือนกับบริษัทหนึ่งที่จัดตั้งขึ้น เพื่อผลประโยชน์ทางการค้าแน่นอนว่า เมื่อเป็นบริษัทก็ต้องมีแบรนด์มีสินค้าเป็นของตัวเอง ก็ต้องเริ่มจากการลงทุนมองหานักเตะคุณภาพเข้ามาเป็น Product ชิ้นสำคัญในทีม ลงทุนในการพัฒนาสนามแข่งขันเพื่อให้มีมาตรฐานเป็นที่ยอมรับจากแฟนบอล ที่กำลังจะเข้ามาเกี่ยวเนื่องเชื่อมโยงไปถึงอุปกรณ์กีฬาของที่ระลึกและเสื้อสโมสร

นั่นยังไม่นับรวมถึงอานิสงส์ของฟุตบอลไปยังกลุ่มธุรกิจอื่นๆ อย่างพวกธุรกิจโรงแรมที่พักการจัดทัวร์แพ็กเกจการเดินทางไปเชียร์ทีมโปรดต่างจังหวัดที่เพิ่มมากขึ้น ทำให้ส่งผลดีต่อการท่องเที่ยวและธุรกิจในท้องถิ่นอีกด้วย เห็นได้ชัดเจนว่าพัฒนาการของอุตสาหกรรมฟุตบอลทำให้เกิดผลกระทบทั้งห่วงโซ่คุณค่าตั้งแต่ต้นน้ำยันปลายน้ำ เกิดการจ้างงานอาชีพใหม่ๆ ที่ส่งผ่านไปยังธุรกิจอื่นๆ ทั้งทางตรงและทางอ้อม

จากการประเมินข้อมูลเบื้องต้น ศูนย์วิจัยกสิกรไทยคาดว่าในปี 2559 ที่ผ่านมา พบว่าการเติบโตของฟุตบอลลีกของไทยจะก่อให้เกิดเม็ดเงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจอยู่ที่ประมาณ 12,000 ล้านบาท สำหรับเม็ดเงินที่เกิดขึ้นในฟุตบอลลีกของไทยคิดเป็นสัดส่วนประมาณร้อยละ 0.1 ของผลิตภัณฑ์มวลรวมในประเทศ

แน่นอนว่าหากอุตสาหกรรมฟุตบอลถูกพัฒนาขึ้นไปอย่างต่อเนื่อง ก็อาจจะเป็นอีกหนึ่งอุตสาหกรรมที่ช่วยทำให้ประเทศขับเคลื่อนไปได้ อย่างประเทศที่มีการพัฒนาการแข่งขันฟุตบอลลีกอาชีพที่ได้มาตรฐานเป็นที่รู้จักทั่วโลก อย่างพรีเมียร์ลีกของอังกฤษ หรือลาลีกาลีกของสเปนนั้น ฟุตบอลต่างก็มีส่วนสำคัญในการสร้างเม็ดเงินหมุนเวียนในระบบเศรษฐกิจของประเทศเช่นกัน

กลับมาที่สโมสรฟุตบอลบ้านเรา มุมมองการทำทีมที่เปลี่ยนไปไม่ใช่เพียงแค่การวางหมากสำหรับ Performance ในสนามเพียงอย่างเดียวแต่ Performance นอกสนามในเรื่องของการสร้างแบรนด์ การบริหารจัดการ ฐานแฟนคลับ รวมไปถึงการหารายได้เข้าสู่สโมสร ก็เป็นอีกหนึ่งปัจจัยที่ต้องให้ความสำคัญ

จากการรวบรวมข้อมูลรวมถึงบทสัมภาษณ์ที่ผู้อ่านจะได้พบใบบทถัดไปทีมงานได้สรุป Business Model ของสโมสรฟุตบอลในประเทศไทยได้ออกมาเป็น 5 รูปแบบ คือ

1. ค่าลิขสิทธิ์ถ่ายทอดฟุตบอล นับว่าเป็นอีกหนึ่ง Content ที่ธุรกิจเพย์ทีวีหลายค่ายต่างจับตามอง สำหรับลีกที่ได้รับการยอมรับในระดับสากลอย่างพรีเมียร์ลีก ก็จะมีการเปิดประมูลโดยให้ธุรกิจเพย์ทีวีของประเทศต่างๆ เข้าร่วมเพื่อนำการแข่งขันในแต่ละแมตช์นั้นไปออกอากาศ ซึ่งในแต่ละซีซั่นก็สร้างเม็ดเงินจำนวนไม่น้อยเข้าสู่ธุรกิจ ซึ่งเงินจำนวนนี้ก็จะถูกแบ่งสันปันส่วนเข้าสู่สโมสรภายในลีก

ส่วนฟุตบอลไทยนั้น เจ้าพ่อถ่ายทอดกีฬาอย่างทรูวิชั่นส์หันมาโฟกัสวงการฟุตบอลไทยอย่างจริงจัง สำหรับการถ่ายทอดสดการแข่งขันฟุตบอลโตโยต้า ไทยพรีเมียร์ลีก ที่มูลค่าเพิ่มขึ้นจากครั้งก่อนกว่า 2 เท่าตัว โดยลิขสิทธิ์ในปี 2560-2563 นั้น ตกเป็นของบริษัท ทรูวิชั่นส์ กรุ๊ป จำกัด ด้วยเงินประมูล 4,200 ล้านบาท

สะท้อนให้เห็นอย่างชัดเจนว่า ความนิยมในบอลไทยที่เพิ่มมากขึ้น ทำให้ตัวเลขของลิขสิทธิ์การถ่ายทอดสดพุ่งทะยานสูงขึ้น และไม่เพียงแค่ค่ายทรูวิชั่นส์ที่สนใจคอนเทนต์นี้ ยังคงมีอีกหลากหลายค่ายที่จ้องเอาไทยลีกไปนำเสนอ 

สำหรับการถ่ายทอดสดการแข่งขันฟุตบอลรวม 4 รายการ คือ ฟุตบอลโตโยต้า ไทยพรีเมียร์ลีก, การแข่งขันฟุตบอลยามาฮ่า ลีก วัน, การแข่งขันฟุตบอลช้าง เอฟเอ คัพ และการแข่งขันฟุตบอลโตโยต้า ลีก คัพ

เม็ดเงินที่เพิ่มขึ้นจะช่วยส่งผลให้มาตรฐานการแข่งขันเข้าสู่ระดับสากลมากขึ้น รวมไปถึงรายได้ของนักเตะก็จะเพิ่มขึ้นตามไปด้วย ถ้าใครหลายคนได้ชมการถ่ายทอดก็จะพูดตรงกันเลยว่า “ขนลุก” กับปรากฏการณ์ของกองเชียร์ที่เกิดขึ้น บางคนถึงกับต้องหาสโมสรในดวงใจแล้วเดินทางไปเชียร์เองที่ขอบสนาม

2. ตั๋วชมฟุตบอล รายได้ตั๋วชมฟุตบอลถือเป็นอีกหนึ่งรายได้เข้าสโมสรที่มีการเติบโตขึ้น เนื่องจากเทรนด์การรับชมฟุตบอลในสนามจริงได้รับความนิยมขึ้นอย่างต่อเนื่อง ภายในสนามที่มีการเชียร์จะมีกลุ่มก้อนของกองเชียร์ที่รวมตัวกัน เพื่อแสดงพลังต่อทีมในดวงใจของพวกเขา

หนึ่งสิ่งที่เราเห็นได้ชัดเจนคือ ผู้ชมที่เป็นผู้หญิงเพิ่มมากขึ้น อาจจะด้วยสาเหตุที่นักฟุตบอลไม่ได้มีดีแค่ฝีเท้าเท่านั้น แต่การดูแลเครื่องแบบการแต่งกาย ภาพลักษณ์ทำให้นักกีฬามีเสน่ห์มากขึ้น ฐานแฟนบอลที่เคยเป็นชายก็ขยายไปยังกลุ่มผู้หญิงมากขึ้น ซึ่งคนกลุ่มนี้พร้อมที่จะจ่ายเงินมาดูบอลที่สนาม และนั่นก็ทำให้รายได้จากส่วนนี้เพิ่มขึ้นนั่นเอง

3. สปอนเซอร์  ถือว่าเป็นอีกหนึ่งแหล่งเงินสำคัญของสโมสรเลยก็ว่าได้ เพราะค่าใช้จ่ายที่เกิดขึ้นภายในการบริหารจัดการนั้นค่อนข้างสูง เงินจากสปอนเซอร์จึงเป็นรายได้ส่วนสำคัญของสโมสรฟุตบอล

ซึ่งในส่วนของการสปอนเซอร์ก็ไม่ได้มีความแตกต่างจากการเข้าไปสนับสนุนกิจกรรมรายการหรืออื่นๆ แต่อย่างใด มีตั้งแต่ Name Sponsor ยกตัวอย่างเช่น เอสซีจี เมืองทอง ยูไนเต็ด, ราชบุรี มิตรผล เอฟซี ไปจนถึง Title Sponsor และการสนับสนุนในส่วนต่างๆ

แต่หนึ่งสิ่งที่เป็นการเปลี่ยนแปลงก็คือ การทำงานร่วมกันระหว่างสโมสรฟุตบอลและสปอนเซอร์ ในยุคนี้ไม่ได้มองแค่การให้เงินสนับสนุน แล้วเอาโลโก้มาแปะบนเสื้อนักบอลหรือป้ายข้างสนามระหว่างแข่งเท่านั้น แต่ยังมองเรื่องของการทำงานร่วมกันในลักษณะของพาร์ทเนอร์ เพราะถ้าหากผนวกฐานลูกค้าของทั้งฝั่งแบรนด์ สปอนเซอร์ และฐานแฟนคลับของทีมบอล เข้าไว้ด้วยกันได้ ก็จะทำให้เกิดเป็น Community ขนาดใหญ่ ที่ทั้งสองต่างได้ผลประโยชน์ร่วมกัน

ส่วนโมเดลของสปอนเซอร์ในต่างประเทศนั้น มีระดับของการสนับสนุนที่ค่อนข้างกว้างกว่า โดย Title Sponsor อาจจะมีความคล้ายคลึงกัน แต่ถ้าสังเกตให้ดีจะพบว่า ทีมดังระดับโลกจะมีพาร์ทเนอร์สปอนเซอร์ของประเทศต่างๆ เรียกว่า Official Sponsor ของประเทศนั้นๆ เพื่อดูแลจัดกิจกรรมให้กับแฟนบอลของประเทศ ซึ่งกว่าจะเดินทางมาถึงระดับนี้ได้นั้นก็ต้องสร้างทีม สร้างแบรนด์ ให้มีความแข็งแกร่งมากพอซะก่อน 

4. เสื้อบอล ของที่ระลึก จำนวนแฟนบอลที่มากขึ้น คนในสนามที่แน่นถนัดตา สิ่งที่จะบ่งบอกความเป็นตัวตนในการเชียร์ก็คือ เสื้อบอล มีหลายตัวเลข จากหลายสโมสร ที่ค่อนข้างน่าตกใจเกี่ยวกับยอดขายเสื้อสโมสรที่ขายดิบขายดีอย่างไม่น่าเชื่อ ทำให้สโมสรเบอร์ต้นๆ ของเมืองไทย อย่างบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด ถึงกับเปิดช็อปใจกลางสยามแควร์เพื่อเอาใจแฟนๆ นอกพื้นที่ ซึ่งในช่วงต้นฤดูกาลที่ผ่านมา เสื้อแข่งขันประจำฤดูกาล 2017 ของบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด ในวันแรกขายได้ถึง 34,722 ตัว ทำลายสถิติเดิมเมื่อซีซั่นก่อนที่เคยจำหน่ายเสื้อวันแรกได้ 19,500 ตัว

ถ้าขยับขึ้นมาในระดับทีมชาติยิ่งไม่ต้องพูดถึง เพราะความนิยมของเสื้อบอลสูงเป็นอย่างมาก ทำให้การประมูลลิขสิทธิ์การผลิตและจัดจำหน่ายเสื้อฟุตบอลทีมชาติไทย ต่างได้รับความนิยมจากทั้งแบรนด์ไทยและแบรนด์ต่างชาติมากมาย

ส่วนในระดับโลกไม่ต้องพูดถึง เพราะเสื้อบอลได้ถูกพัฒนาขึ้นให้มีความเป็น Sport Fashion ทั้งการออกแบบดีไซน์ให้เหมาะสม และแตกต่างบางจุดสำหรับเสื้อแข่งจริง และเสื้อสำหรับแฟนๆ โดยเฉพาะมูลค่าลิขสิทธิ์ของแบรนด์ดังระดับโลก ยังถูกผู้ผลิตชั้นนำรุมแย่ง เพื่อครอบครองการเป็นผู้ผลิตสินค้าให้กับสโมสรแบรนด์ดังอีกด้วย

5 การซื้อขายนักเตะ ถึงแม้ว่าเรื่องของการซื้อขายนักเตะนั้นจะเป็นเรื่องใหม่สำหรับวงการฟุตบอลบ้านเรา แต่ก็ถือว่ามีหลายๆ เรื่องที่เราเดินมาค่อนข้างไกลและมีพัฒนาการเป็นอย่างมาก นักเตะถือเป็น Product ชิ้นสำคัญของสโมสรยิ่ง Product ชิ้นนั้นมีคุณภาพสูงก็ยิ่งจะเพิ่มมูลค่าในการซื้อขายได้มากยิ่งขึ้นเท่านั้น ทำให้รายได้ในส่วนนี้ค่อยมีอัตราการเติบโตที่เพิ่มสูงขึ้น

อย่างล่าสุดกับการที่สโมสรเอสซีจี เมืองทอง ยูไนเต็ด ได้เปิดดีลขาย ธนบูรณ์ เกษารัตน์ ให้เชียงราย ยูไนเต็ด ด้วยเงินที่สูงถึง 50 ล้านบาท นับเป็นปรากฏการณ์ครั้งสำคัญในการเป็นผู้เล่นที่มีมูลค่าสูงสุดในศึกโตโยต้า ไทยลีก ซึ่งก่อนหน้านี้ก็ได้มีดีลที่ค่อนข้างสูงเช่นกันกับ ธีราทร บุญมาทัน จากบุรีรัมย์ ยูไนเต็ด ย้ายค่ายมาที่ เอสซีจี เมืองทองยูไนเต็ดด้วยค่าตัว 30 ล้านบาท

จากจุดนี้ทำให้สโมสรเองต้องเพิ่มหน่วยงานที่เข้ามาดูเเลเรื่องการมองหานักเตะเพื่อต่อรองราคาทั้งจากภายใน และต่างประเทศ เฉกเช่นการเกิดขึ้นของธุรกิจเอเยนฟุตบอลที่กำลังเติบโตขึ้นตามกระเเสฟุตบอลซึ่งนับว่าเป็นอีกหนึ่งธุรกิจที่น่าจับตามองเลยทีเดียว