กระแสการนำสินค้าชุมชนขึ้นทะเบียน สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ หรือสินค้า GI (Geographical Indication) กำลังได้รับความนิยมเพิ่มมากขึ้นทั้งกับตลาดในประเทศ และต่างประเทศ เนื่องจากมีแนวโน้มที่ผู้บริโภคจะให้ความสนใจใน Storytelling ที่เกี่ยวข้องกับแหล่งที่มาของตัวผลิตภัณฑ์ในความเป็นสินค้าเฉพาะถิ่นที่หาจากที่อื่นไม่ได้
สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) คือสัญลักษณ์เฉพาะที่ใช้เพื่อการอ้างอิงตำแหน่ง หรือจุดเริ่มต้นทางภูมิศาสตร์ มีปัจจัยเชื่อมโยงระหว่าง “พื้นที่” ที่เป็นแหล่งกำเนิด และ “ตัวสินค้า” ที่ถูกสร้างขึ้นเพื่อให้เป็น “แบรนด์” ผ่านผู้คน และชุมชนในแหล่งภูมิศาสตร์นั้นๆ โดยใช้ข้อดีจากลักษณะเฉพาะของธรรมชาติ เช่น ลมฟ้าอากาศ ดิน แหล่งน้ำ หรือวัตถุดิบเฉพาะถิ่น มาเป็นองค์ประกอบสำคัญในการสร้างสินค้าของชุมชนที่มีลักษณะพิเศษ และไม่สามารถผลิตได้จากที่อื่น
โดยกรมทรัพย์สินทางปัญญา กระทรวงพาณิชย์ ได้ยกร่างพระราชบัญญัติคุ้มครองสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ พ.ศ. 2546 ขึ้น โดยเปิดให้มีการนำสินค้ามาขึ้นทะเบียนสินค้า GI ตั้งแต่ปี 2547 ซึ่งสินค้าที่ขึ้นทะเบียน GI จะได้รับความคุ้มครองให้เป็นสิทธิ์เฉพาะของชุมชนที่เป็นผู้ขึ้นทะเบียน เพื่อการรักษาภูมิปัญญาท้องถิ่น และสร้างความเข้มแข็งให้กับชุมชน รวมถึงการเป็นตัวผลักดันให้ผู้ผลิตรักษาคุณภาพสินค้า เพื่อสร้างมาตรฐานในปีต่อๆ ไป
ขณะเดียวกัน สิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์ (GI) ได้ถูกใช้เป็นเครื่องมือในการทำตลาด และสร้างแบรนด์ โดยสร้างความแตกต่างจาก Storytelling ที่ส่งผลให้สินค้ามีมูลค่าเพิ่มมากขึ้น อีกทั้งยังเป็นการผลักดันให้สินค้าไทยก้าวสู่ระดับสากล โดยสนับสนุนให้มีการขึ้นทะเบียน GI ในต่างประเทศ เนื่องจากสินค้า GI จะเป็นที่ต้องการของตลาดในแถบยุโรป และช่วยสร้างมูลค่าเพิ่มให้กับสินค้าไทยได้อย่างมากมาย ซึ่งปัจจุบันความรู้เรื่องสินค้า GI ของคนไทยยังอยู่ในช่วงเริ่มต้นเท่านั้น
Highlight:
-การขึ้นทะเบียน GI ในตลาดสหภาพยุโรป (EU) จะส่งผลให้ราคาสินค้าเฉลี่ยเพิ่มขึ้น 2.23 เท่า เช่น ไวน์ GI จะมีราคาเพิ่มขึ้น 2.75 เท่า ส่วนสุราเพิ่มขึ้น 2.57 เท่า และสินค้าเกษตรและอาหารเพิ่มขึ้น 1.55 เท่า
-ภาครัฐผลักดัน “โครงการหนึ่งจังหวัด หนึ่งสิ่งบ่งชี้ทางภูมิศาสตร์” เพื่อส่งเสริมการขึ้นทะเบียน GI โดยกรมทรัพย์สินทางปัญญาตั้งเป้าให้ทุกจังหวัดต้องมีสินค้า GI อย่างน้อยจังหวัดละ 1 ผลิตภัณฑ์ ภายในปี 2560
-ข้อมูลเดือนกรกฎาคม ปี 2560 ระบุว่า ประเทศไทยให้ความคุ้มครองสินค้า GI ไทย และต่างประเทศ รวม 93 รายการ เป็นสินค้า GI ไทย 79 รายการ จาก 53 จังหวัด