ข้าว คือรากเหง้าและวิถีชีวิตของคนไทย เป็นมรกดกทางวัฒนธรรมที่ส่งต่อกันมาอย่างช้านาน รวมถึงภูมิปัญญาท้องถิ่นที่เกี่ยวข้องกับการปลูกข้าวอันควรค่าแก่การอนุรักษ์ โดยโครงการ “เซ็นทรัล ทำ” ทำด้วยกันทำด้วยใจ โครงการด้านความยั่งยืนของกลุ่มเซ็นทรัล เดินหน้าสืบสานเจตนารมณ์ในการสร้างความตระหนักรู้เกี่ยวกับความหลากหลายของสายพันธุ์ข้าวไทย ทั้งพันธุ์พื้นเมืองที่มีคุณค่าสูงและใกล้สูญหายกว่า 19 สายพันธุ์ จาก 10 ชุมชน 8 จังหวัด ทั่วประเทศไทย ในเซ็นทรัล ทำ พาวิลเลียน ภายใต้คอนเซ็ปต์ “ทำกับข้าว” ในงาน Thailand Rice Fest 2024 งานเทศกาลข้าวที่ใหญ่ที่สุดในประเทศไทย เพื่ออนุรักษ์ความหลากหลายของข้าวไทย และสนับสนุนเกษตรกรไทยที่ทุ่มเทแรงใจในการผลิตข้าวคุณภาพให้แก่ประเทศ รวมถึงสร้างรายได้อย่างยั่งยืนให้กับชุมชน ตอกย้ำความสำคัญของ “ข้าวไทย” ทั้งในด้านการบริโภคและการเป็นวัตถุดิบพื้นฐานทางเศรษฐกิจของประเทศ
“โครงการเซ็นทรัล ทำได้ลงไปมีส่วนร่วมในการฟื้นฟูสายพันธุ์ข้าวพื้นบ้านและสอนให้เกษตรกรหันมาปลูกข้าวเชิงคุณภาพ เพื่อให้ได้คุณภาพของข้าวที่ดี โดยในครั้งนี้เรานำสายพันธุ์ข้าวกว่า 19 สายพันธุ์ จาก 10 ชุมชน 8 จังหวัด ทั่วประเทศไทย ซึ่งมีเอกลักษณ์ด้านรสชาติและคุณลักษณะที่แตกต่างกันมาไว้ที่เซ็นทรัล ทำ พาวิลเลียน ภายใต้คอนเซ็ปต์ ทำกับข้าว” คุณพิชัย จิราธิวัฒน์ กรรมการบริหาร กลุ่มเซ็นทรัล กล่าว
ใน เซ็นทรัล ทำ พาวิลเลียน แบ่งออกเป็น 4 โซน ประกอบด้วย
โซนที่ 1 ทำมา ค้าข้าว เป็นโซนที่จำหน่ายข้าว 19 สายพันธุ์จาก 10 ชุมชน 8 จังหวัด ทั่วประเทศ ได้แก่ข้าวฮางข้าวเหนียว กข6 ข้าวฮางหอมมะลิ ข้าวฮางมันปู ข้าวฮางไรซ์เบอร์รี่ วิสาหกิจชุมชนข้าวฮางทิพย์ จ.สกลนคร, ข้าวเบายอดม่วง ข้าวนางขวิด ข้าวนางเอก เครือข่ายวิสาหกิจชุมชนผลิตและแปรรูปข้าวตรัง ต.นาหมื่นศรี จ.ตรัง, ข้าวเหนียวเขี้ยวงู วิสาหกิจชุมชนไร่กลิ่นโคลนสาบควาย จ.เชียงราย, ข้าวเหนียวสันป่าตอง สหกรณ์การเกษตรยั่งยืนแม่ทา จำกัด จ.เชียงใหม่, ข้าวเหนียวดำลืมผัว วิสาหกิจชุมชนข้าวเหนียวดำพันธุ์ลืมผัว จ.ตาก,ข้าวกล้องดอยพื้นเมือง (บือโปะโละ บือพะโคะ บือพะทือ) วิสาหกิจชุมชนเกษตรแปรรูปภูแจ่มใส และผ้าทอมือบ้านแม่ลานคำ จ.เชียงใหม่, ข้าวไร่ดอกข่า วิสาหกิจชุมชนกลุ่มผู้ปลูกข้าวไร่ดอกข่า ต.ตากแดด จ.พังงา, ข้าวสังข์หยด วิสาหกิจชุมชนศูนย์สาธิตวิสาหกิจชุมชนท่าช้างฟื้นฟูเศรษฐกิจ จ.พัทลุง, ข้าวผกาอำปึล ข้าวเนียงกวง ข้าวหอมมะลิ สุรินทร์ ข้าวมะลินิล สุรินทร์ ข้าวเหนียวแดง วิสาหกิจชุมชนเกษตรกรทฤษฎีใหม่ จ.สุรินทร์ และข้าวหอมมะลิแดง วิสาหกิจชุมชนธนาคารพืชผักบ้านสำโรง จ.สุรินทร์
โซนที่ 2 ทำกิน ชิมข้าว แกงจาก 4 ภาค ทานคู่ข้าว 19 สายพันธุ์ รังสรรค์เมนูโดย เชฟแบล็ค-ภานุภน บุลสุวรรณ และเชฟนุ่น พัชร์นันทน์ แสงเรืองเวชกุล จากร้านเขียวไข่กา
โซนที่ 3 เรื่องของข้าว เรื่องราวข้าว 19 สายพันธุ์ 10 ชุมชน 8 จังหวัดทั่วประเทศ กับความเป็นมาของสายพันธุ์ข้าว และกรรมวิธีการปลูกข้าวในแต่ละพื้นที่ เพื่อให้ได้ข้าวที่อร่อยและมีประโยชน์ เช่น
ข้าวหอมมะลิแดง จากวิสากิจชุมชนธนาคารพืชผักบ้านสำโรง จังหวัดสุรินทร์ เป็นข้าวเจ้ามีเยื่อหุ้มเมล็ดสีแดงเข้ม เมื่อหุงสุกจะมีลักษณะ นุ่ม เหนียว และมีกลิ่นหอมเหมือนดอกมะลิ มีสารต้านอนุมูลอิสระ โปรตีนสูง ฟอสฟอรัส แคลเซียม วิตามินบี 1 และบี 2 และช่วยเรื่องป้องกันท้องผูก
ข้าวเหนียวดำลืมผัว จากวิสาหกิจชุมชนข้าวเหนียวดำพันธุ์ลืมผัว จังหวัดตากเป็นข้าวเหนียวสีม่วงดำ เมื่อหุงสุก มีรสชาติ เหนียวหนึบ มีกลิ่นหอม มีสารต้านอนุมูลอิสระและกรดไขมันไม่อิ่มตัว มีวิตามินบี 1 และบี 2 ธาตุเหล็ก แคลเซียม และแมงกานีสเหมาะสำหรับคนที่กำลังลดน้ำหนักและรักสุขภาพ
ข้าวสังข์หยด จากวิสาหกิจชุมชนศูนย์สาธิตและวิสาหกิจชุมชนท่าช้างฟื้นฟูเศรษฐกิจ จังหวัดพัทลุง เป็นข้าวเจ้าเมล็ดเรียวยาว มีเยื่อหุ้มเมล็ด สีแดงอมน้ำตาล เมื่อหุงสุกจะมีรสชาติหวานนุ่มเป็นเอกลักษณ์ มีวิตามินบี 1 และบี 2 มีกากใยสูงดีต่อระบบขับถ่ายและลำไส้ มีส่วนช่วยในการป้องกันโรคกระดูกเสื่อม
ข้าวมะลินิลสุรินทร์ จากวิสาหกิจชุมชนเกษตรกรทฤษฎีใหม่ จังหวัดสุรินทร์ เป็นข้าวเจ้าที่มีเยื่อหุ้มเมล็ดสีม่วงดำ เมื่อหุงสุกจะมีลักษณะ เหนียวนุ่ม และมีกลิ่นหอม มีสารต้านอนุมูลอิสระสูง มีแอนโทไซยานิน ลดความเสี่ยงโรคหัวใจ เส้นเลือดอุดตันในสมองและโรคอัมพาต และยังช่วยบำรุงผิวหนัง
ข้าวผกาอำปึล จากวิสาหกิจชุมชนเกษตรกรทฤษฎีใหม่ จังหวัดสุรินทร์ เป็นข้าวเจ้าเมล็ดเรียวยาว เมื่อเปลือกข้าวสุกจะมีสีเหมือนดอกมะขาม มีรสชาติ นุ่มเหนียว รสชาติคล้ายข้าวโพดข้าวเหนียว มีวิตามินบีและธาตุเหล็ก มีค่าน้ำตาลต่ำ กาบ้าสูง และยังบำรุงผิวหนัง ระบบประสาท เสริมสร้างเม็ดเลือด
โซนที่ 4 กาแฟกับข้าว มีการยกร้าน Good Goods มาไว้ในงาน โดยมีทั้ง Café และโซนสินค้าชุมชน ที่ได้นำผลิตภัณฑ์ที่เกี่ยวข้องกับข้าว และผลิตภัณฑ์ขึ้นชื่อของแต่ละชุมชนมาจำหน่าย
“ที่ผ่านมา เราจะมีการทำงานร่วมกับชุมชน โดยเราเข้าไปช่วยค้นหาของดีของชุมชนว่ามีอะไรที่หายไปแล้วเราจะช่วยนำกลับมาก่อน โดยเฉพาะพันธุ์ข้าว GI ที่ปลูกได้เฉพาะในพื้นที่นั้นๆ เพื่อให้ได้พันธุ์ข้าวที่มีความเป็นเอกลักษณ์เฉพาะตัว จากนั้นจึงมองความต้องการของตลาด เมื่อตกลงกันได้เราจะนำผู้เชี่ยวชาญทางด้านการปลูกข้าวนั้นๆ เข้าไปช่วยสอน ทำงานด้วยกัน เพราะเราไม่ได้ชำนาญทุกเรื่อง อย่างไรก็ตามไม่ว่าจะเป็นการปลูกพืชอะไรที่เราเข้าไปสนับสนุน เราจะพยายามไม่ให้ปลูกแบบใช้เคมี เนื่องจากเคมีสร้างคาร์บอนจำนวนมาก อีกประเด็นคือสุขภาพของคนปลูกและคนกินจะไม่ดี เราพยายามให้เกษตรกรปลูกพืชที่หลากหลาย ปลูกข้าวสายพันธุ์ดี มีประโยชน์กับร่างกาย สามารถนำไปเพิ่มมูลค่าได้ เพื่อกระจายความเสี่ยงเมื่อราคาข้าวตก
ที่สำคัญเซ็นทรัล ทำยังเข้าไปช่วยเรื่องของการดีไซน์แพ็กเกจจิ้งด้วยสินค้าชุมชน เช่น ผ้ามัดย้อม กระติ๊บ เพื่อให้เกิดความสวยงาม คนซื้อสามารถซื้อไปเป็นของฝากได้”
นอกจากนี้ เซ็นทรัล ทำ ยังสนับสนุนในเรื่องของการหาตลาด หาช่องทางขาย เช่น การจับมือกับไปรษณีย์ไทยซื้อข้าวไปแจกเป็นของขวัญช่วงปีใหม่กว่า 2 ล้านบาท รวมถึงการแปรรูปที่จะช่วยเพิ่มมูลค่าให้สินค้าเกษตรกรรม และมองไปในอนาคตถึงเรื่องของการส่งออก ซึ่งปัจจุบันมีการส่งเมล่อนจากอยุธยาไปยังสิงคโปร์แล้วกว่า 4,000 ลูก ทั้งนี้สำหรับชุมชนที่มีความพร้อมทั้งด้านการขยายเครื่อข่ายและองค์ความรู้ คุณพิชัยมองถึงการพัฒนาเป็นศูนย์เรียนรู้ และแหล่งท่องเที่ยวเพื่อให้ผู้สนใจเข้ามาเรียนรู้และท่องเที่ยวตามศักยภาพของพื้นที่เพื่อสร้างงาน สร้างรายได้ ลดความเหลื่อมล้ำให้กับชุมชนต่อไป
