หลายครอบครัวของคนไทยเติบโตมาจากธุรกิจครอบครัว ไม่ว่าจะเป็น OTOP หรือ SME กล่าวคือ เป็นธุรกิจที่สืบสานต่อมาจากรุ่นปู่ย่าตายาย หรือพ่อแม่ ซึ่งส่วนใหญ่จะเจอปัญหาในการทำธุรกิจที่คล้ายกัน คือ เมื่อถึงช่วงเวลาหนึ่ง สินค้าที่เคยตอบสนองความต้องการในอดีต กลับไม่สามารถสร้างแรงดึงดูดกับคนรุ่นปัจจุบันได้

หลายครั้งที่เรามักจะเห็นภูมิปัญญาท้องถิ่นของชาวบ้านค่อยๆ เลือนหายไปตามกาลเวลา เหตุผลส่วนหนึ่งก็มาจากปัญหาดังกล่าว

ถือเป็นเรื่องที่น่ายินดีที่ในปัจจุบัน มีคนรุ่นใหม่จำนวนไม่น้อยที่มีความต้องการจะสื[สานธุรกิจของครอ[ครัวเอาไว้ ด้วยการนำเอาการตลาดสมัยใหม่เข้ามาประยุกต์ใช้ เพื่อพัฒนาสินค้าเดิมให้ตอบโจทย์ความต้องการของผู้บริโภคในยุค Millennials มากที่สุด

ในงาน BIG & BIH 2017 พื้นที่จัดแสดง TOP of OTOP Lifestyle Pavilion พบว่า มีผู้ประกอบการหลายรายด้วยกันที่มาแสดงสินค้าเป็นทายาทรุ่นที่ 2 หรือ 3 ที่เข้ามารับช่วงต่อ และนำ “ความคิดสร้างสรรค์” เข้ามาต่อยอดทางธุรกิจจนประสบความสำเร็จ สามารถขยายตลาด ขยายกลุ่มลูกค้าออกไปอย่างมากมาย

เรียกว่าจากสินค้าพื้นบ้านที่หาซื้อได้ทั่วไป หลายคนสามารถดัดแปลงต่อยอดจนกลายเป็นงาน Craft ระดับสินค้าพรีเมียม   

นอกจาก นี้ก็ยังมีกลุ่มคนรุ่นใหม่ที่อยากเริ่มต้นธุรกิจของตนเอง และมีการใช้ความคิดสร้างสรรค์เป็นหัวหอกในการบุกตลาดอย่างได้ผล

วันนี้ BrandAge Online มี 10 กรณีศึกษาการทำธุรกิจจากความคิดสร้างสรรค์ ทั้งแบบการสานต่อธุรกิจครอบครัวและการเริ่มธุรกิจใหม่ที่น่าสนใจมาฝาก

1. Amphan Incense

Amphan Incense เป็นธุรกิจครอบครัวที่ทำธูปหอมแบบแท่งมาก่อน ซึ่งเป็นสินค้าทั่วไปที่หาซื้อได้ง่าย และมีราคาต่ำ จนเมื่อรุ่นลูกได้เข้ามาสืบสานกิจการต่อจากรุ่นแม่ จึงพยายามดัดแปลงสินค้าธูปจากรูปทรงแท่ง มาเป็นงานปั้นรูปทรง เช่น ใบไม้แทนเป็น Step แรก

ต่อมา Amphan Incense ได้มีการพัฒนางานออกแบบที่มีความสลับซับซ้อนขึ้นไปอีก ด้วยการใช้การปั้นแป้งให้เป็นรูปทรงคล้ายหิน ที่สำคัญ คือ วัสดุรุ่นใหม่นี้มีความมันวาว สวยงามแต่ยังคงซึมซับน้ำมันหอมระเหยได้เหมือนเดิม การต่อยอดสินค้าจากความคิดสร้างสรรค์ครั้งนี้ ทำให้สินค้ามีความน่าสนใจจากเดิมและสามารถเพิ่มราคาการขายจากธูปแท่งราคา 20 บาท เป็นก้อนหินอโรม่าราคาขายเกิน 500 บาท และเป็นที่ต้องการของตลาดต่างประเทศอย่างมาก

2. สุนทรีผ้าไทย

ร้านสุนทรีผ้าไทยเป็นธุรกิจครอบครัวที่ทำมากว่า 70 ปีแล้ว เริ่มจากทอผ้าผืนอย่างผ้าซิ่นตีนจก ซึ่งเป็นศิลปะพื้นบ้าน ซึ่งกว่าจะได้ผ้ามาขายแต่ละผืนใช้เวลาในการทอร่วม 3 เดือน เนื่องจากเป็นสินค้าทำมือทั้งกระบวนการ ตั้งแต่การแยกเม็ดฝ้ายออกจากดอกฝ้ายจนมาเป็นผ้าผืน

มาจนถึงปัจจุบันทายาทที่เข้ามารับช่วงต่อมองว่า หากจะขยายธุรกิจจำเป็นจะต้องแยกการผลิตเป็น 2 ส่วน ส่วนแรกที่เป็นงานชั้นสูงชนิดต้องใช้ไหมทอง ขึ้นลายที่ยากๆ ก็ทำต่อไปเพื่อรักษาความร็ทางวัฒนธรรม แต่ส่วนที่สองนี้ ใช้งานออกแบบสมัยใหม่เข้ามาช่วยด้วยการทอนความละเอียดลง ไม่ว่าจะเป็นการลดคู่สีและเปลี่ยนมาย้อมสีตามเทรนด์แฟชั่น หรือการทอนลายผ้าเพื่อให้สามารถผลิตสินค้าได้เร็วขึ้น

จากคู่สีของผ้าซิ่นตีนจกที่คอนทราสสูง เมื่อกลายมาใช้คู่สีที่แมตกันก็กลายเป็นแฟชั่นที่เลือกสวมใส่ง่าย เก๋ ทันสมัย ไม่ใช่แค่สวมใส่เฉพาะออกงานอีกต่อไป ปัจจุบันร้านสุนทรีผ้าไทยก็เริ่มมีการแตกไลน์สินค้าไปยังกลุ่มเครื่องประดับและของแต่งบ้าน

3. นิล ณ กาญจน์

แต่เดิมสินค้าของนิล ณ กาญจน์ ในรุ่นพ่อนั้น เป็นงานแบบศาสนศิลป์ คือเป็นงานปั้นพระพุทธรูปจากนิล แต่เมื่อรุ่นลูกที่โตมาจากโครงการเยาวชน OTOP ได้เข้ามาช่วยกิจการของทางบ้านก็มีความต้องการที่จะขยายตลาดไปต่างประเทศ เกิดความกังกลว่า จะเกิดกระแสที่ไม่ดี เนื่องจากสินค้าเป็นอะไรที่เกี่ยวข้องกับเรื่องของศาสนา

การเอาวัตถุดิบตั้งต้นอย่างนิล มาประยุกต์งานออกแบบเป็นสินค้าของใช้  ของแต่งบ้าน อาทิ แจกัน ถาด ที่วางเทียน ฯลฯ จึงได้เริ่มต้นขึ้น กลายเป็นว่า นิล ณ กาญจน์ สามารถขยายตลาดและยอดขายได้อีกเท่าตัวไปโดยปริยาย เพราะตลาดของพ่อจะเน้นขายในประเทศ ส่วนตลาดใหม่ของลูกจะเน้นขายต่างประเทศ

นอกจากสินค้าแต่งบ้านแล้ว นิล ณ กาญจน์ ยังมีการเอาคอนเซ็ปต์สินค้าดั้งเดิมที่มีความเชื่อเข้ามาเกี่ยวข้องมาประยุกต์งานออกแบบให้ทันสมัยมาก หรือเรียกว่าเป็นการเอาแฟชั่นใส่เข้าไปในทุนวัฒนธรรมอีกทีหนึ่ง เช่น เอาครุฑจากประเทศอินโดนีเซีย เอาสัตว์มงคลทั้ง 9 ของไทย มาออกแบบด้วยการลดทอนด้านอารมณ์ลงและเพิ่มความน่ารักเข้าไป

 ปัจจุบัน นิล ณ กาญจน์ กำลังพัฒนาสินค้าในหมวดของใช้ส่วนตัวของสุภาพสตรี อาทิ หวี กระจกอยู่

4. บริบูรณ์

บริบูรณ์เป็นแบรนด์สินค้าของกลุ่มศูนย์ส่งเสริมฝีมือการจักสานด้วยไม้ไผ่ อ.พนัสนิคม จ.ชลบุรี ซึ่งแต่เดิมชาวบ้านก็ทำสินค้าจักสานจากไม้ไผ่เป็นของใช้ทั่วไป อาทิ ตะกร้า, กระบุง, พัด, กระเป๋า ฯลฯ เพื่อจำหน่าย แต่เมื่อความต้องการของคนเปลี่ยนไป เพราะสินค้าหลายอย่างมีวัสดุทดแทนที่ทนทานและหาซื้อได้ง่ายกว่า ผู้ประกอบการรุ่นใหม่ๆ ก็มีการพัฒนาสินค้าด้วยการเอางานดีไซน์เข้ามาประยุกต์

จากของใช้พื้นบ้านก็ถูกต่อยอดให้เป็นงาน Craft ที่เพิ่มความละเอียด ใส่ความประณีตเข้าไป พร้อมกับการแสวงหาสินค้าใหม่ๆ จนกลายมาเป็นวัสดุห่อหุ้มของใช้ในปัจจุบันอย่างทัมเบลอร์ใส่เครื่องดื่ม, แก้ววางเทียน หรือแจกัน ส่งขายไปที่ประเทศญี่ปุ่น ผลลัพธ์ก็คือ จากสินค้าทำมือราคาไม่แพงก็กลายเป็นงานหัตกรรมชั้นสูงที่จำหน่ายได้ในราคาหลายพันบาท

5. Silk Cocoon

กลุ่มรังไหมประดิษฐ์ จ.สระบุรี เริ่มต้นธุรกิจจากการเอาวัสดุธรรมชาติพื้นบ้านอย่างรังไหม ประดิษฐ์เป็นพวงกุญแจขาย แต่ปัจจุบันก็ขายลำบากขึ้นมาก เนื่องจากมีคนทำขายเยอะ จึงเกิดการตัดราคา

เมื่อเป็นเช่นนี้ ทางกลุ่มที่มีคนรุ่นใหม่ จึงกล้าตัดสินใจนำเอารังไหมมาทดลองพัฒนาต่อยอดเป็นงานดีไซน์ และขยายตลาดเข้าไปยังกลุ่มสินค้าตกแต่งบ้าน เช่น แต่ยังคงเอกลักษณ์ของงานหัตกรรมเอาไว้ด้วยการใช้ด้ายเย็บแบบทำมือ แทนที่จะใช้กาวแบบสินค้าอุตสาหกรรม การขึ้นรูปด้วยด้ายทำให้โคมไฟสามารถเปลี่ยนรูปร่างได้ตามความต้องการ เมื่อสินค้ามีดีไซน์แต่ยังมีเอกลักษณ์ของสินค้าพื้นบ้านนี้ จึงเป็นที่ต้องการของตลาดทั้งในและต่างประเทศ

จากพวงกุญแจรูปสัตว์ราคา 10 บาท ก็กลายเป็นโคมไฟแต่งบ้านราคา 5,000 บาท ได้อย่างไม่ยากเย็น

6. Thepsiri Craft

Thepsiri Craft เกิดจากผู้ประกอบการซึ่งเป็นคนรุ่นใหม่ที่มีความชอบในสินค้าเครื่องหนัง จนอยากจะทำสินค้าจากเครื่องหนังออกวางจำหน่าย แต่จากการสังเกตพบว่า เครื่องหนังกับสินค้าชิ้นเล็ก ส่วนใหญ่จะถูกนำมาออกแบบเป็นพวงกุญแกหนังทั่วไป จึงเกิดความคิดที่จะออกแบบพวงกุญแกเป็นรูปสัตว์ต่างๆ แบบสามมิติขึ้นมาแบบงาน Handmade

หลังจากลองผิดลองถูกอยู่นานสองนาน Thepsiri Craft ก็สามารถสร้างงานศิลปะจากหนังแขนงใหม่ได้ และเป็นที่ต้องการของตลาดในต่างรปะเทศอย่างมาก มีสวนสนุก ธีมพาร์ค และสวนน้ำหลายแห่งในญี่ปุ่นสั่งทำพวงกุญแจรูปสัตว์หลายชนิดเพื่อไปวางจำหน่ายให้กับนักท่องเที่ยวจากทั่วโลกที่มาเยี่ยมชม

ปัจจุบัน Thepsiri Craft กำลังก้าวหน้าไปอีกขั้นด้วยการนำหนังมาออกแบบและแกะสลักเพื่อเพิ่มมูลค่าของสินค้าขึ้นไปอีก

7. Mr.Leaf

Mr.Leaf เริ่มต้นธุรกิจจากการผลิตสินค้าที่เป็นภูมิปัญญาท้องถิ่นและวัสดุธรรมชาติ อาทิ กระดาษสาโดยนำมาทำเป็นกระเป๋า ดอกไม้ประดิษฐ์ หลังจากนั้นความคิดที่จะหาวัสดุธรรมชาติใหม่ๆ มาเสริมตลาดเพื่อสร้างความแตกต่างก็เกิดขึ้นมา และจากการค้นคว้าก็พบว่า ใบตองตึงที่คนต่างจังหวัดเอามาใช้มุงหลังคาบ้าน ใช้ห่ออาหารนั้นมีคุณสมบัติสามารถกันน้ำและมีความเหนียวทนทาน น่าจะนำมาพัฒนาเป็นสินค้าได้

หลังจากใช้เวลาเพื่อทดลองอยู่นานจนสามารถหาส่วนผสมที่ลงตัวสำหรับนำมาเคลือบใบตองตึงให้มีความทนทาน กันน้ำ และไม่แห้งกรอบ  ผลิตภัณฑ์จากใบตองตึง Mr.Leaf จึงเกิดเป็นสินค้าใหม่ขึ้นมา มากมาย ตั้งแต่เสื้อผ้า กระเป๋า เครื่องเขียน อุปกรณ์สำนักงาน ฯลฯ

เรียกว่าจากวัตถุดิบธรรมชาติที่ซื้อขายกันเป็นกิโลกรัมละไม่กี่บาท Mr.Leaf สามารถสร้างมูลค่าเพิ่มจนเป็นสินค้าซึ่งมีความต้องการในตลาดต่างประเทศในราคาหลายพับบาท

8. Bangkok Pewter

จากสินค้าดีบุกทั่วไปที่มักจะทำจากดีบุก 100% Bangkok Pewter ได้มีการต่อยอดด้วยการผสมผสานวัสถุประเภทอื่นๆ อย่างคริสตัล หรือแก้วเข้าไป เพื่อให้สามารถใช้งานในเวลาปกติมากขึ้น แทนที่จะเป็นสินค้าที่มีราคาแพงเหมาะสำหรับโอกาสพิเศษจริงๆ

นอกจากเพิ่มการจับคู่วัสดุแล้ว Bangkok Pewter ยังมีการหนิบเอางานดีไซน์มาผสมผสานกับวัฒนธรรมในแบบโมเดิร์น อย่างเช่น แก้ว Shot ที่ฐานของแก้วเป็นดีบุกแกะสลักรูปราหู พอมองจากด้านบนจะเป็นราหูอมจันทร์ หรือจะเป็นงานดีไซน์พระพุทธรูปขนาดเล็กพร้อมฝาครอบแก้ว ที่เหมาะกับคนที่พักคอนโด ไม่สามารถมีหิ้งพระขนาดใหญ่ และไม่ต้องกังวลเรื่องฝุ่นจะมาเกาะที่พระพุทธรูปอีกต่อไป

9. ใยบวบไทยเมืองเพีย

ใยบวบเป็นเส้นใยธรรมชาติที่แข็งแต่มีคุณสมบัติพิเศษคือ เมื่อเปียกน้ำชุ่มจะมีความนิ่ม  คนไทยสมัยก่อนจึงนิยมเอาใยบวบมาขัดผิว ที่ผ่านมาสินค้าจากใยบวบมักจะออกแบบเพื่อเป็นของใช้ส่วนตัว ที่ขัดผิว, ไม้ถูหลัง, ถุงสบู่ ฯลฯ ซึ่งปัญหาที่เจอในการทำธุรกิจ คือ ไม่สามารถขายสินค้าในราคาสูงได้ ตัวอย่าง เช่น ใยบวบขัดผิวจะมีราคาขายเฉลี่ยไม่กี่สิบบาท

เมื่อเป็นเช่นนี้ กลุ่มวิสาหกิจชุมชนไทยเมืองเพียจงได้พยายามหาทางที่จะเพิ่มมูลค่าของสินค้าจากคุณสมบัติของใยบวบ จึงได้ทดลองนำมาผลิตเป็นรองเท้าแตะสำหรับสวมใส่ในบ้าน ซึ่งก็ได้ผล เพราะคุณสมบัติของใยบวบสามารถขจัดเซลล์ผิวหนังที่ตายแล้วให้หลุดออกไป ทำให้ปัญหาเรื่องกลิ่นเท้าทุเลาลง จากรองเท้าก็มีการขยายมาเป็นพรมดักฝุ่น แผ่นกันลื่นในอ่างอาบน้ำ ซึ่งเป็นที่นิยมในประเทศญี่ปุ่นอย่างมาก เพราะคนญี่ปุ่นอยู๋คอนโดไม่มีพื้นหญ้าการได้เหยียมพรมบวบตอนอาบน้ำจึงเป็นความรู้สึกที่ใกล้ชิดธรรมชาติเหมือนได้เหยียบหญ้าตอนอาบน้ำ

ปัจจุบันกลุ่มไทเมืองเพียมีการขยายไลน์ไปยังกลุ่มสินค้าตกแต่งบ้าน อาทิ โคมไฟ รวมถึงกำลังพัฒนาเป็นสินค้าแฟชั่นจากเส้นใย

10. ตุ๊กตาไม้บ้านลวงเหนือ

จากพื้นฐานครอบครัวที่เป็นเกษตรกรทำในชุมชนให้มีการจัดตั้งกลุ่มตุ๊กตาไม้บ้านลวงเหนือขึ้นมา เพื่อเอาสิ่งของรอบตัวที่เหลือใช้ อาทิ เศษไม้มาทำเป็นงานศิลปะ โดยแกะสลักเป็นตุ๊กตารูปเป็นสัตว์ที่คนไทยคุ้นเคย อาทิ ตุ๊กตาแมว ไก่ สุนัข และควาย ในยุคแรกสินค้าส่วนใหญ่เป็นงานแกะสลักทั่วไปไม่มีการลงสี แบบ Pure Art

จนสินค้าเริ่มเป็นที่รู้จักทางกลุ่มก็มีการต่อยอดด้วยการเพิ่มฟังก์ชั่นอื่นเข้าไป ให้เป็นที่ใส่ของขนาดเล็ก นอกจากจะมีไว้เพื่อเป็นเครื่องประดับบ้าน รวมถึงมีการแกะสลักเป็นสัตว์ใน 12 ราศี เป็นต้น