ปลายทางของวัสดุรีไซเคิลควรจบลงที่โรงงานรีไซเคิล หรือควรกลับมาเป็นวัตถุดิบของอุตสาหกรรมอีกครั้ง?
คำถามนี้กำลังกลายเป็นโจทย์สำคัญของ Circular Economy หรือเศรษฐกิจหมุนเวียน เพราะความท้าทายไม่ได้อยู่ที่การเก็บวัสดุกลับมารีไซเคิล หากอยู่ที่การทำให้วัสดุเหล่านั้นกลับเข้าสู่ภาคการผลิตและสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้อีกครั้ง หากไม่มีตลาดรองรับ การรีไซเคิลก็อาจจบลงเพียงที่โรงงานแปรรูป โดยไม่สามารถสร้างแรงจูงใจให้ระบบหมุนเวียนเติบโตได้อย่างยั่งยืน
เต็ดตรา แพ้ค ต้องการสะท้อนแนวคิดสำคัญนี้ผ่านรายงาน Sustainability Report FY25 โดยยกกรณีศึกษาที่เกิดขึ้นจริงในประเทศไทยขึ้นมาเป็นตัวอย่างของ Circular Economy ที่ขับเคลื่อนด้วยความร่วมมือของทั้งห่วงโซ่คุณค่า
ผ่านความร่วมมือระหว่าง เต็ดตรา แพ้ค, บริษัท อีโค่ เฟรนด์ลี่ ไทย จำกัด และบริษัท กฤษณ์ไฟเบอร์ซีเมนต์ จำกัด เจ้าของแบรนด์ "กระเบื้องโอฬาร" ทำให้เยื่อกระดาษจากกล่องเครื่องดื่มใช้แล้วถูกนำกลับมาเป็นวัตถุดิบในการผลิตวัสดุก่อสร้างเชิงพาณิชย์ สะท้อนให้เห็นว่าเศรษฐกิจหมุนเวียนจะเกิดขึ้นได้จริง เมื่อวัสดุรีไซเคิลมีปลายทางที่สามารถสร้างคุณค่าทางธุรกิจได้อีกครั้ง
หัวใจของ Circular Economy คือการสร้างตลาด
ตลอดหลายปีที่ผ่านมา การพูดถึงเศรษฐกิจหมุนเวียนมักเริ่มต้นจากการรณรงค์ให้ผู้บริโภคแยกขยะหรือเพิ่มอัตราการรีไซเคิล แต่ในมุมของ เต็ดตรา แพ้ค การรีไซเคิลเป็นเพียงจุดเริ่มต้นของระบบทั้งหมด
ความท้าทายที่แท้จริงคือ การทำให้วัสดุที่ผ่านการรีไซเคิลแล้วสามารถกลับเข้าสู่ภาคอุตสาหกรรมในฐานะวัตถุดิบใหม่ จนเกิดการซื้อขายเชิงพาณิชย์และสร้างมูลค่าทางเศรษฐกิจได้ เพราะเมื่อปลายทางของวัสดุมีมูลค่า ระบบเก็บรวบรวม คัดแยก และรีไซเคิลก็จะสามารถดำเนินต่อไปได้อย่างยั่งยืน
"หลายคนมองว่า Circular Economy คือการรีไซเคิล แต่ในความเป็นจริง ระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนจะเกิดขึ้นไม่ได้ หากไม่มีทั้งกระบวนการเก็บกลับ คัดแยก รวบรวม แปรรูป และที่สำคัญที่สุดคือการสร้างมูลค่าทางธุรกิจให้กับวัสดุที่ผ่านการรีไซเคิลแล้ว เพราะเมื่อปลายทางสามารถสร้างรายได้ ระบบทั้งหมดจึงจะเดินต่อได้ด้วยตัวเอง ไม่ใช่อาศัยเงินสนับสนุนเพียงอย่างเดียว" ปฏิญญา ศิลสุภดล ผู้อำนวยการฝ่ายความยั่งยืน บริษัท เต็ดตรา แพ้ค (ประเทศไทย) จำกัด อธิบาย
โดยปฏิญญามองว่า การสร้างระบบดังกล่าวไม่ใช่เรื่องของบริษัทใดบริษัทหนึ่ง แต่ต้องอาศัยความร่วมมือของทั้ง Ecosystem ตั้งแต่ผู้บริโภค ผู้เก็บรวบรวม ร้านรับซื้อของเก่า โรงรีไซเคิล ผู้ผลิตวัตถุดิบ ไปจนถึงผู้ประกอบการปลายทางที่พร้อมนำวัสดุเหล่านั้นกลับมาใช้จริง
สอดคล้องกับผลการดำเนินงานในรายงาน Sustainability Report FY25 ที่ระบุว่า ตลอดปี 2568 เต็ดตรา แพ้ค สามารถลดการปล่อยก๊าซเรือนกระจกตลอดห่วงโซ่คุณค่าได้ 34% เมื่อเทียบกับปีฐาน 2562 พร้อมลดการปล่อยก๊าซจากการดำเนินงานของบริษัทได้ 56% และใช้พลังงานหมุนเวียนคิดเป็น 97% ของการใช้พลังงานทั้งหมด แต่บริษัทมองว่าตัวเลขเหล่านี้เป็นเพียง "ผลลัพธ์" ของการสร้างระบบที่แข็งแรง ไม่ใช่เป้าหมายสุดท้ายของความยั่งยืน
จากกล่องเครื่องดื่มสู่กระเบื้องโอฬาร
ภาพของกล่องเครื่องดื่มใช้แล้วที่ถูกนำกลับมารีไซเคิลอาจไม่ใช่เรื่องใหม่ แต่สิ่งที่เกิดขึ้นในประเทศไทยคือการทำให้วัสดุเหล่านั้นสามารถกลับเข้าสู่สายการผลิตของอุตสาหกรรมวัสดุก่อสร้างได้จริง
ห่วงโซ่ดังกล่าวเริ่มจากการรวบรวมกล่องเครื่องดื่มใช้แล้ว ก่อนส่งเข้าสู่โรงงานของบริษัท อีโค่ เฟรนด์ลี่ ไทย จำกัด เพื่อแยกเยื่อกระดาษออกจากพลาสติกและอะลูมิเนียม จากนั้นเยื่อกระดาษที่ได้จะถูกส่งต่อไปยังบริษัท กฤษณ์ไฟเบอร์ซีเมนต์ จำกัด เพื่อนำไปใช้ผลิตแผ่นไฟเบอร์ซีเมนต์ กระเบื้อง อีโค่บล็อก และผลิตภัณฑ์วัสดุก่อสร้างอื่น ๆ
วัสดุเหล่านี้ไม่ได้เป็นเพียงสินค้าเพื่อการทดลอง แต่ถูกนำไปผลิตและจำหน่ายในเชิงพาณิชย์จริง สะท้อนให้เห็นว่าวัสดุรีไซเคิลสามารถแข่งขันกับวัตถุดิบใหม่ได้ หากได้รับการพัฒนาอย่างเหมาะสม
กฤต เกรียวสกุล ผู้บริหาร บริษัท กฤษณ์ไฟเบอร์ซีเมนต์ จำกัด กล่าวว่า จุดเริ่มต้นของความร่วมมือนี้เกิดจากความต้องการลดการพึ่งพาเส้นใยบริสุทธิ์ (Virgin Pulp) ที่ต้องนำเข้าจากต่างประเทศ พร้อมค้นหาวัตถุดิบทางเลือกที่ยังคงคุณสมบัติด้านความแข็งแรงและความยืดหยุ่นของผลิตภัณฑ์
"เมื่อประมาณ 6 ปีก่อน เราเริ่มทดลองใช้เยื่อรีไซเคิลจากกล่องเครื่องดื่มในห้องปฏิบัติการ จากสัดส่วนเพียง 5% เพื่อดูว่าสามารถทดแทนเส้นใยเดิมได้หรือไม่ ผลที่ได้ทำให้เห็นว่าเยื่อชนิดนี้มีคุณสมบัติใกล้เคียงกับเส้นใยที่เราใช้ จึงค่อย ๆ ขยายสัดส่วนเข้าสู่การผลิตจริง จนปัจจุบันในบางผลิตภัณฑ์สามารถใช้ทดแทนเส้นใยนำเข้าได้ถึง 30%"
อย่างไรก็ตาม เส้นใยเป็นองค์ประกอบสำคัญของผลิตภัณฑ์ไฟเบอร์ซีเมนต์ เพราะทำหน้าที่เสริมความแข็งแรงและความยืดหยุ่น หากไม่มีเส้นใย ผลิตภัณฑ์จะเปราะ แตกหักง่าย และไม่สามารถรองรับการใช้งานจริงได้ ดังนั้น การเลือกใช้เยื่อรีไซเคิลจึงต้องผ่านการทดสอบด้านคุณภาพอย่างเข้มงวด เพื่อให้มั่นใจว่าสามารถรักษามาตรฐานของผลิตภัณฑ์ได้เทียบเท่าวัตถุดิบเดิม
สิ่งที่น่าสนใจคือ การเปลี่ยนมาใช้เยื่อรีไซเคิลไม่ได้ทำให้ต้นทุนของผลิตภัณฑ์เพิ่มขึ้นอย่างมีนัยสำคัญ แต่กลับช่วยลดการพึ่งพาวัตถุดิบนำเข้า พร้อมสร้างตลาดรองรับวัสดุรีไซเคิลภายในประเทศ ซึ่งเป็นหัวใจสำคัญของระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน
ความสำเร็จที่เกิดจากการพัฒนาร่วมกันทั้งห่วงโซ่
แม้แนวคิดจะดูเรียบง่าย แต่การทำให้เยื่อกระดาษจากกล่องเครื่องดื่มสามารถเข้าสู่กระบวนการผลิตวัสดุก่อสร้างได้จริง ไม่ใช่เรื่องที่เกิดขึ้นในเวลาอันสั้น
ตลอดหลายปีที่ผ่านมา ทั้งผู้ผลิตบรรจุภัณฑ์ โรงรีไซเคิล และผู้ผลิตวัสดุก่อสร้าง ต้องร่วมกันแก้ปัญหาเพื่อพัฒนาวัตถุดิบให้มีประสิทธิภาพมากที่สุด ไม่ว่าจะเป็นเรื่องของ คุณภาพของเส้นใย ความยาวของเยื่อ การปนเปื้อนของอะลูมิเนียม ตลอดจนการปรับปรุงกระบวนการผลิต เพื่อให้วัสดุรีไซเคิลมีคุณภาพสม่ำเสมอและตอบโจทย์การใช้งานในระดับอุตสาหกรรม
สมยศ วัฒน์พานิช กรรมการผู้จัดการ บริษัท อีโค่ เฟรนด์ลี่ ไทย จำกัด กล่าวว่า โรงรีไซเคิลไม่ได้มีหน้าที่เพียงผลิตเยื่อกระดาษ แต่ต้องเรียนรู้ความต้องการของลูกค้าแต่ละราย และพัฒนาคุณภาพของวัตถุดิบอย่างต่อเนื่อง
"ลูกค้าแต่ละอุตสาหกรรมต้องการคุณสมบัติของเยื่อกระดาษไม่เหมือนกัน หน้าที่ของเราคือทำความเข้าใจว่าลูกค้าต้องการอะไร แล้วปรับกระบวนการผลิตให้ตอบโจทย์ที่สุด หากลูกค้ามีปัญหา เราไม่เคยมองว่าเป็นเรื่องของเขา แต่ถือเป็นโจทย์ที่เราต้องกลับไปพัฒนา เพราะเมื่อคุณภาพดีขึ้น ทุกฝ่ายในห่วงโซ่ก็จะเติบโตไปด้วยกัน"
Circular Economy เติบโตได้ด้วย Ecosystem ที่แข็งแรง
หากมองย้อนกลับไปเมื่อ 5-6 ปีก่อน การนำกล่องเครื่องดื่มใช้แล้วกลับเข้าสู่กระบวนการผลิตในประเทศไทยยังเป็นเรื่องที่แทบไม่มีใครเชื่อว่าจะเกิดขึ้นได้ในเชิงอุตสาหกรรม ปริมาณการเก็บรวบรวมยังอยู่ในระดับไม่ถึง 100 ตันต่อปี
แต่ปัจจุบันตัวเลขดังกล่าวเพิ่มขึ้นเป็นกว่า 1,364 ตัน และมีแนวโน้มขยายตัวต่อเนื่อง ซึ่งไม่ได้เกิดจากการรณรงค์ให้ผู้บริโภคแยกขยะเพียงอย่างเดียว หากเกิดจากการสร้าง "ระบบ" ที่ทำให้ทุกฝ่ายในห่วงโซ่มีบทบาทและได้รับประโยชน์ร่วมกัน
สำหรับเต็ดตรา แพ้ค หัวใจของ Circular Economy จึงไม่ใช่การสร้างโครงการระยะสั้น แต่คือการสร้าง Ecosystem ที่ทำให้ผู้เก็บรวบรวม ร้านรับซื้อของเก่า โรงรีไซเคิล ผู้ผลิตวัตถุดิบ และผู้ประกอบการปลายทาง สามารถดำเนินธุรกิจร่วมกันได้อย่างยั่งยืน
"ผมไม่เคยเชื่อว่าระบบเศรษฐกิจหมุนเวียนจะเกิดไม่ได้เพราะผู้บริโภคไม่ให้ความร่วมมือ ผมเชื่อว่าถ้าเรามีระบบที่ดี มีเหตุผลที่ชัดเจน และทำให้ทุกฝ่ายเห็นว่าการแยกขยะมีปลายทางที่สร้างคุณค่าได้จริง คนก็พร้อมจะเปลี่ยนพฤติกรรม สิ่งที่ประเทศไทยกำลังต้องการจึงไม่ใช่การรณรงค์เพียงอย่างเดียว แต่คือโครงสร้างที่จะทำให้ระบบทั้งหมดเดินได้ด้วยตัวเอง" ปฏิญญาอธิบาย
เขามองว่า การเปลี่ยนแปลงที่เกิดขึ้นตลอดหลายปีที่ผ่านมาเป็นข้อพิสูจน์ว่า Circular Economy ไม่ใช่เรื่องไกลตัว หากแต่ต้องเริ่มจากการสร้างต้นแบบที่จับต้องได้ ก่อนขยายผลสู่ระดับประเทศ โดยเฉพาะเมื่อประเทศไทยกำลังผลักดันกฎหมายที่เกี่ยวข้องกับเศรษฐกิจหมุนเวียนและความรับผิดชอบของผู้ผลิตมากขึ้นในอนาคต
ในมุมของอีโค่ เฟรนด์ลี่ ไทย ความสำเร็จของโครงการนี้ยังสะท้อนให้เห็นว่า โรงรีไซเคิลไม่ได้เป็นเพียง "ปลายทาง" ของวัสดุใช้แล้ว แต่กลายเป็นผู้พัฒนาวัตถุดิบที่ต้องทำงานร่วมกับลูกค้าอย่างใกล้ชิด
"สิ่งที่เราเรียนรู้คือ การรีไซเคิลไม่ได้จบแค่ผลิตเยื่อกระดาษให้ได้ แต่ต้องผลิตให้ตรงกับความต้องการของลูกค้า หากลูกค้าพบปัญหา เราต้องกลับมาปรับกระบวนการผลิตของเราใหม่ทั้งหมด เพราะเมื่อคุณภาพของวัตถุดิบดีขึ้น ลูกค้าก็กล้าใช้มากขึ้น และเมื่อความต้องการเพิ่มขึ้น ระบบเก็บรวบรวมก็จะเติบโตตามไปด้วย" สมยศ กล่าว
แนวคิดดังกล่าวทำให้บทบาทของโรงรีไซเคิลเปลี่ยนจากผู้จัดการของเสีย มาเป็นผู้พัฒนาวัตถุดิบสำหรับอุตสาหกรรม ซึ่งเป็นอีกหนึ่งองค์ประกอบสำคัญของระบบเศรษฐกิจหมุนเวียน
เมื่อความยั่งยืนคือการสร้างความสามารถแข่งขัน
ข้อมูลจากรายงาน Sustainability Report FY25 ยังสะท้อนให้เห็นว่า การลงทุนด้านความยั่งยืนของเต็ดตรา แพ้ค ถูกวางอยู่บนฐานของการสร้างความสามารถในการแข่งขันทางธุรกิจ มากกว่าการทำกิจกรรมด้านสิ่งแวดล้อมเพียงอย่างเดียว
ตลอดปี 2568 บริษัทลงทุนด้านการวิจัยและพัฒนาบรรจุภัณฑ์กว่า 100 ล้านยูโร เพื่อพัฒนาเทคโนโลยีใหม่ที่ช่วยลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม ควบคู่ไปกับการเพิ่ม
ประสิทธิภาพของกระบวนการผลิต ไม่ว่าจะเป็นการพัฒนา Paper-based Barrier ซึ่งช่วยลดการปล่อยก๊าซคาร์บอนได้ถึง 43% เมื่อเทียบกับบรรจุภัณฑ์ปลอดเชื้อแบบเดิม หรือการเปิดตัวระบบ Tetra Pak Factory OS ที่ใช้เทคโนโลยีดิจิทัลช่วยลดการสูญเสียวัตถุดิบและพลังงานในโรงงานของลูกค้า
ขณะเดียวกัน บริษัทยังขยายศูนย์นวัตกรรมไปยังหลายประเทศ รวมถึงประเทศไทย เพื่อเปิดโอกาสให้ผู้ผลิตอาหารและเครื่องดื่มสามารถทดลองผลิตภัณฑ์ใหม่และยกระดับประสิทธิภาพการผลิตได้รวดเร็วยิ่งขึ้น
ทั้งหมดนี้สะท้อนว่า ความยั่งยืนในมุมของเต็ดตรา แพ้ค คือการออกแบบระบบธุรกิจที่ใช้ทรัพยากรอย่างมีประสิทธิภาพ ลดต้นทุน และสร้างคุณค่าตลอดทั้งห่วงโซ่อุปทาน นั่นจึงเป็นเหตุผลที่เต็ดตรา แพ้ค ใช้แนวคิด "Protecting Food, People and the Planet" เป็นกรอบในการดำเนินธุรกิจและกำหนดทิศทางด้านความยั่งยืน โดยมองว่าการสร้างระบบอาหารที่มั่นคงไม่ได้หมายถึงเพียงการพัฒนาบรรจุภัณฑ์หรือเทคโนโลยีการผลิตเท่านั้น แต่ต้องครอบคลุมการดูแลผู้คนตลอดห่วงโซ่คุณค่า ควบคู่กับการลดผลกระทบต่อสิ่งแวดล้อม เพื่อสร้างระบบอาหารที่สามารถเติบโตได้ในระยะยาว
บทบาทของเต็ดตรา แพ้ควันนี้จึงกลายเป็นผู้เชื่อมโยงความร่วมมือระหว่างภาคส่วนต่าง ๆ เพื่อให้ทุกคนสามารถเติบโตไปด้วยกัน เพราะสุดท้ายแล้ว ความสำเร็จของเศรษฐกิจหมุนเวียนอาจไม่ได้วัดจากจำนวนตันของวัสดุที่ถูกรีไซเคิล หากแต่วัดจากจำนวนธุรกิจที่พร้อมนำวัสดุเหล่านั้นกลับมาใช้เป็นวัตถุดิบอีกครั้ง